Sədrəddin Soltan: "ABŞ və İsrail indiki şəraitdə və mövcud şərtlər daxilində İranı vurmayacaq"
ABŞ-İran danışıqlarının artıq birinci mərhələsi başa çatıb. İranın yüksək səviyyəli rəsmisi ABŞ prezidentinin nümayəndəsi Stiv Vitkoffun təqdim etdiyi ilk layihə olan İran-ABŞ danışıqlarını şərh edib. Şərhdən belə çıxır ki, ABŞ İranın nüvə proqramının ləğv edilməsini istəmir. Həmçinin, onun sözlərinə görə, danışıqlar zamanı İranın nüvə obyektlərinə zərbə endirmək məsələsi də qaldırılmayıb.
ABŞ prezidenti Donald Tramp da danışıqların gedişindən razı qaldığını bildirib.
İran və Avropa rəsmiləri Wall Street Journal-a bildiriblər ki, İran danışıqlarda ABŞ-dan sanksiyaların tez bir zamanda yumşaldılmasını, xaricdə dondurulmuş milyardlarla dollara çıxışı və İran neftini alan Çin müştərilərinə Amerikanın təzyiqinə son qoyulmasını tələb edəcək.
Bu arada Amerikanın İranı bombalamağa tələsməməsi İsrail prezidenti Netanyahunu çox məyus edib.
Danışiqların ikinci raundu aprelin 19-da başlayacaq.
ABŞ-İran danışıqlarının birinci raundunun nəticəsi hər hansı bir qənaətə gəlməyə imkan veririmi ki, Amerika İranı vurmayacaq, məsələ diplomatik yolla həllini tapacaq?
Baki-xeber.com saytına açıqlamasında Orta Doğu Araşdırmaları Mərkəzinin rəhbəri, siyasi sərhçi Sədrəddin Soltan deyib: "ABŞ prezidenti Donald Tramp ötən gün görüşün nəticələrini dəyərləndirərkən birdirdi ki, İran üzrə çox sürətlə qərar qəbul edəcəklər. O bildirib ki, bununla bağlı müşavirləri və İran məsələsi ilə məşğul olan qrupla görüş olub. Onlar prezidentə bildiriblər ki, İran üzrə çox sürətlə qərar qəbul edə bilərlər.
Bəlli olduğu kimi, növbəti görüş İtalyanın paytaxti Romada keçriləcək. Növbəti görüşün keçrilməsi qərarı tərəflər arasında anlaşmanın olduğunu göstərir. Əgər anlaşma olmasaydı, birinci görüşdən sonra proses dayandırılardı. Deyilənə görə, dörd məsələ müzakirə edilib, yəni müzakirələr yalnız nüvə proqramı ətrafında aparılıb. İran tərəfi 2015-ci il iyulun 14-də əldə edilmiş hərtərəfli razılaşma əsasında bağlanmış müqavilənin icra edilməsini istəyir. İndiki şəraitə uyğun olaraq İran həmin müqavilənin yenilənməsinin tərəfdarıdır. ABŞ hökuməti İranin nüvə proqramı ilə bağlı 2015-ci ildə Konqresə 90 gün müddətində hesabat verməli idi. 2018-ci ilə qədər İranın nüvə proqramı ilə bağlı Konqresə hesabatlar verilib. Lakin 2018-ci ildə indiki prezident Donald Tramp ABŞ-ı əhatəli razılaşma müqaviləsindən çıxardı. Bununla da əhatəli razılaşma müqaviləsi dönduruldu. İndi həmin müqavilənin imzalanmasından 10 il keçir. Amerika İranın nüvə məsələsinə rəsmi münasibət bildirməlidir. Həm İran, həm də ABŞ-nin məsələni gecikdirmək möhlətləri azalır. ABŞ ya təsdiqləməlidir ki, İranın nüvə proqramı hərbi mahiyyət daşıyır, ya da İran sübut etməlidir ki, onun nüvə proqramı hərbi təyinatlı deyil, dinc məqsədlidir və bundan sonra da nüvə silahı hazırlamaq niyyəti yoxdur. Tərəflər məsələ ilə bağlı bir-birinə sənədlər təqdim ediblər. Bu sənədlərin davamı, yeni müzakirələr və yanaşmalar Roma görüşündə təqdim ediləcək.
Fikrimcə, bu görüşlər davamlı olacaq. Çünki İranın xarici işlər naziri Abbas Ərakçi bəyan etdi ki, əgər görüşlər qeyri-məhsuldar və mənasız olarsa, onun davam etdirilməsinə ehtiyac yoxdur. Əgər görüslərin keçirilməsinə qərar verilibsə, deməli görüslər məhsuldar keçirilir.
İran İslam Respublikasının Ali Rəhbəri Ayətullah Seyid Əli Xamnei də sözügedən görüşün səhəri İranın silahlı qüvvələrinin rəhbərləri ilə görüşdə Amerikanın əleyhinə sərt ifadələr işlətməyib. Sadəcə olaraq, o, ölkənin iqtisadi vəziyyətindən və qarşı tərəfin onların nailiyyətlərindən çəkindiyinə dair fikirlər söyləyib. Həmin görüşdə "Amerikaya ölüm!", "İsrailə ölüm!" şüraları da səsləndirilməyib. Bu onu göstərir ki, həm ABŞ, həm də İran liderləri görüşün nəticələrindən razıdır. Hər iki tərəf görüşün yalnız İranın nüvə proqramına aid olduğunda isrərla təkid edir. Bu da İranın nüvə proqramı ilə bağlı vahid qərarın qəbul edilməsinə imkan yarada bilər.
Əgər İran sübut etsə, ABŞ, İsrail və beynəlxalq ictimaiyyət də qəbul etsə ki, İranın nüvə silahi yoxdur, o halda Amerka və İsrailin İranın ərazisini bombalamaq üçün əsasları azalacaq. Düzdür, bunun üçün müxtəlif bəhanələr tapmaq olar. Amma ABŞ və İsrail davamlı surətdə bəyan edir ki, İranın nüvə silahı istehsal edən obyektlərini vuracaqlar. İran tərəfi öz mövqeyini sübut edərsə, o halda İranın vurulması təxirə salınacaq. Ola bilsin ki, perspektivdə bu məsələ tamamilə ləğv ediləcək.
Fikrimcə, ABŞ ilə İran arasında gedən proses dialoq deyil, iki tərəf arasında vasitəçilərin köməyi ilə görüş sayılır. Romada keçiriləcək görüş də birinci görüş formatında olacaq. Hər iki tərəf təkliflərini İtalyanın rəsmi nümayəndələrinə təqdim edəcək və tərəflər görüşü bu qayda ilə davam etdirəcəklər. Ola bilsin ki, nüvə proqramı ilə bağlı müəyyən razılıq əldə edildikdən sonra bu görüşlər birbaşa danışıqlarla əvəzlənsin. İran ilə ABŞ arasında indiki şərtlər daxilində müharibənin baş vernəyəcəyini demək olar. Başqa sözlə, ABŞ və İsrail indiki şəraitdə və mövcud şərtlər daxilində İranı vurmayacaq".
Akif NƏSİRLİ
