Bu gün Fransanın özünün ən pis dövrlərindən birini yaşaması heç kimə sirr deyil. Ölkənin beynəlxlaq nüfuzu alt-üst olub, siyasi, iqtisadi problemlər səngimir. Bu fonda ifrat sağçı "Milli Birlik" partiyasının parlament fraksiyasının lideri Marin Le Pen "Le Parisien" qəzetinə müsahibəsində bildirib ki, bunlara səbəbkar olan Fransa prezidenti Emmanuel Makron çaşbaş vəziyyətdədir, onun mandatını vaxtından əvvəl başa çatdırmasına səbəb ola biləcək bir çox səbəblər var: "Makron çaşbaş vəziyyətdədir. Problemlər hətta onun yeni baş nazir Fransua Bayru və ya maliyyə bazarındakı vəziyyətlə razılaşmaya bilən mərkəzçi bloku ilə də yarana bilər".
Le Penin sözlərinə görə, bu səbəbdən o, növbədənkənar prezident seçkilərinə hazırlaşır: "Ehtiyat tədbiri olaraq mən növbədənkənar prezident seçkilərinə hazırlaşıram". Bundan əvvəl Le Pen Makronu Fransa prezidenti vəzifəsindən istefa verməyə çağırmışdı. Qeyd edək ki, Makron hakimiyyətdə qaldığı müddətdə Fransanı daha böyük problemlər gözləyir. Bu məsələyə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev "Rossiya Seqodnya" Beynəlxalq İnformasiya Agentliyinin baş direktoru Dmitri Kiselyova müsahibəsində geniş toxunub: "Hazırda Makron rejimi mahiyyət etibarilə Fransanı uğursuz dövlətə çevirir. Baxın, bir neçə misal çəkəcəyəm: Afrikada, Sahel regionunda iflas. Onlara "Əlvida!" dedilər. Niger, Burkino-Faso, Mali. Növbədə Çaddır, bu ölkə artıq onlardan çıxmağı tələb edir. Seneqal - burada prezident dəyişdi və milli ruha malik insan gəldi. Bu, hələ başlanğıcdır. Livanda uğursuzluq, Azərbaycanda tam iflas, Gürcüstanda iflas. Diqqət yetirin, daxili siyasətdə nələr baş verir? Hərc-mərclik! Yeni baş nazir təyin olunur. Onun əri və ya arvadı, bilmirəm, onlarda bunların hansıdır, xarici işlər naziri təyin edilir. Avropa Parlamentinə seçkilərdə uğursuzluqdan sonra onları "günah keçisi" edirlər. Naftalindən çıxarılmış Barnye təyin olunur və onu da qurban verirlər. İndi yenə kimisə tapırlar. Olmazmı ki, elə özündən başlasın? Əvvəllər sovet dövründə deyildiyi kimi, "özünütənqiddən başlamaq lazımdır". Baxın, "Moody`s" Fransanın reytinqini aydan-aya aşağı salır. Artıq "Triple-A"ya çatıb, orada kiçik "A" mövcuddur. Çox kiçik, güclə görünən… Bu iflasdır. Həm də uğursuzluq davam edir. Belə bir iflasın müəllifi kimdir? Cənab Makron. Azərbaycana zərər vermək əvəzinə, bax, bu barədə düşünmək lazımdır. Onların bizə batırmaq istədikləri dişləri artıq sınıb. Heç olmasa, qalanları qoruyub saxlasınlar".
Qeyd edək ki, Fransada siyasi qarışıqlıq hökumətə etimadsızlıq səsverməsindən çox əvvəl başlayıb. İqtisadi problemlər və hakimiyyətin qeyri-populyar qərarları Emmanuel Makrona prezidentliyinin hər ili ilə bağlı təzyiqləri artırıb. Bu yay prezidentin siyasi qüvvəsi parlamentdə çoxluğunu itirib. Fransa parlamentinin aşağı palatası olan Milli Assambleyaya keçirilən növbədənkənar seçkilərdə Jan-Lük Melenşonun başçılıq etdiyi ultra-solçu "Yeni Xalq Cəbhəsi" partiyalarının bloku qalib gəlib. Emmanuel Makronun "Birlikdə" alyansı ikinci, Marin Le Pen və Jordan Bardellanın rəhbərlik etdiyi ifrat sağçı "Milli Birlik" isə üçüncü yeri tutub. Lakin o zaman siyasi qüvvələrin heç biri parlament çoxluğu yaratmaq üçün kifayət qədər səs toplaya bilmədi. Seçkilərin qalibləri prezidentdən baş nazir postuna öz nümayəndələrini irəli sürməkdə israr ediblər. Lakin Emmanuel Makron parlament seçkilərində cəmi dördüncü yeri tutan sağ mərkəzçi Respublikaçılar partiyasının nümayəndəsi Mişel Barnieri hökumət başçısı təyin etməklə ifrat solçuların tələblərini təmin etməyib. Makronun barışmazlığı siyasi qarşıdurma alovuna benzin tökərək, faktiki olaraq, Yeni Xalq Cəbhəsini müxalifətə çevirdi. Belə bir vəziyyət yarandı ki, yeni hökumət parlament çoxluğuna malik deyildi, ona görə də baş nazir Barnierin vaxtından əvvəl istefası zaman məsələsi idi. O, bu vəzifədə cəmi üç ay qaldı.
Fransa parlamenti 1962-ci ildən bəri ilk dəfə hökumətə etimadsızlıq səsverməsini dəstəkləyib. Fransa üçün daha qeyri-adi hadisə ölkənin baş nazirinin istefasına nail olan siyasi qüvvələrin birləşməsi oldu. Son parlament seçkilərində ifrat solçu Yeni Xalq Cəbhəsi bloku ifrat sağçı "Milli Birliy"in hakimiyyətə gəlməsinin qarşısını almaq üçün Emmanuel Makronun prezidentlik partiyaları bloku ilə səylərini əlaqələndirdi. Amma bu da uzun sürmədi. Barnierin vaxtından əvvəl istefası fonunda Makronun müttəfiqi Fransua Bayru parlamentlə uzunmüddətli məsləhətləşmələrdən sonra bu vəzifəni tutan Fransa hökumətinin yeni baş naziri oldu. Onun sələfi Mişel Barnier, qeyd olunduğu kimi, iqtisadi problemlər və artan narazılıq səbəbindən hökumətinə etimadsızlıq səsverməsi nəticəsində istefaya göndərilib. Əhali Makrona etirazını radikal sağ və sol partiyalara səs verməklə göstərir. Hakimiyyət onların populyarlığının artmasından qorxur. Makronun hökuməti qurmaq üçün xahiş etdiyi Fransua Bayru Fransa siyasətinin veteranıdır, əvvəllər ədliyyə və təhsil nazirliklərinə rəhbərlik edib. O, prezident koalisiyasına daxil olan kiçik sağçı liberal "Demokratik Hərəkat" partiyasına rəhbərlik etdiyi üçün Makronun müttəfiqi hesab olunur. Bu səbəbdən müxalifətin onu da tezliklə istefaya göndərməsi qaçılmaz hesab olunur. Bu hökumət də hakimiyyətdə qalmasa, Fransa gələn il üçün büdcəsiz qala bilər. Fransa hökumətinə etimadsızlığa səbəb ölkənin iqtisadi problemləri və hakimiyyətə qarşı kəskin etimadsızlıqla bağlıdır. Fransa uzun müddət aşağı iqtisadi artım zonasındadır. Ölkədə son vaxtlar genişmiqyaslı fermer tətilləri və gənclər arasında yüksək işsizlik müşahidə olunur. Bu arada Fransa Bankı ölkənin gələcək illər üçün iqtisadi artım templərini aşağıya doğru nəzərdən keçirdiyi rüblük proqnozunu dərc edib. Mərkəzi Bank avrozonanın ikinci ən böyük ölkəsi olan Fransa iqtisadiyyatının 2024-cü ildə 1,1%, 2025-ci ildə isə 0,9% artacağını gözləyir ki, bu da 2025-ci il üçün əvvəllər proqnozlaşdırılan 1,2% artımdan aşağıdır. Bu düzəliş daxili siyasi problemlərin və qlobal iqtisadi qeyri-sabitliyin birgə təsirini əks etdirir. Mərkəzi Bank bildirir ki, hökumətin fiskal konsolidasiya səyləri və hökm sürən siyasi qeyri-müəyyənliyin istehlak xərclərinin və özəl investisiyaların azalmasına səbəb olacağı gözlənilir.
Samirə SƏFƏROVA
