Ermənistanın baş naziri Nikol Paşinyanın Moskvaya sonuncu səfəri və burada prezident Vladimir Putin tərəfindən qəbul edilməməsi media və ekspert dairələrində geniş müzakirə edilir. Qeyd edək ki, Rusiya səfəri zamanı Paşinyan Avrasiya İqtisadi İttifaqının hökumətlərarası Şurasının 41-ci toplantısında iştirak edib.
İclasda Avrasiya İqtisadi İttifaqına üzv ölkələrin baş nazirləri inteqrasiyanın daha da dərinləşdirilməsi məsələlərini nəzərdən keçirib. Rusiya hökumətinin mətbuat xidmətinin məlumatına görə, energetika, sənaye və elektron ticarətin inkişafı sahələrində əməkdaşlığın genişləndirilməsinə xüsusi diqqət yetirilib. Hökumətlərarası Şura Ermənistan, Belarus, Qazaxıstan, Qırğızıstan və Rusiya Nazirlər Kabinetinin rəhbərlərindən ibarətdir. Orqan Ali Avrasiya İqtisadi Şurasının qərarlarının icrasını və Avrasiya İqtisadi İttifaqı haqqında Müqavilənin icrasına nəzarəti təmin edir, Avrasiya İqtisadi Komissiyasına göstərişlər verir, digər səlahiyyətləri həyata keçirir. Xəzər Strateji Araşdırmalar İnstitutunun baş direktoru, siyasi analitik İqor Korotçenko bunlar fonunda diqqəti ona yönəldir ki, Ermənistan hakimiyyəti KTMT və qismən MDB ilə əlaqələrin "dondurulmasına" baxmayaraq, Aİİ-də maksimum iştiraka can atır: "Nikol Paşinyan çox yaxşı başa düşür ki, ticarət-iqtisadi əlaqələrdə Aİİ və Rusiyaya güvənmədən Ermənistan sadəcə olaraq maliyyə, daha sonra iqtisadi və siyasi çöküşlə üzləşəcək. Ermənistan Rusiya Federasiyasına malların reeksportundan əsas faydalanan ölkədir. Ticarət-iqtisadi əlaqələr və Aİİ qaydaları onun gəlirlərini yalnız üstünlüklər hesabına artırır. Aİİ-də işləmək və bu strukturda əlaqələri saxlamaq İrəvana böyük iqtisadi üstünlüklər verir, lakin Ermənistanın müxtəlif anti-Rusiya üsullarından da əl çəkmir. KTMT-yə qarşı demarşlar bunun təsdiqidir. Ermənistanı nə dərəcədə öz təsir dairəsində saxlaya biləcəyimiz sual altındadır. Lakin biz ən azı deyə bilərik ki, Ermənistana təsir tədbirləri ya səmərəsizdir, ya da onun siyasi mövqeyini düzəltmək üçün lazım olan dərəcədə həyata keçirilmir". İqor Korotçenko qeyd edib ki, müasir dünyada siyasət və iqtisadiyyat bir-biri ilə əlaqəlidir, ona görə də Ermənistan Rusiya ilə əməkdaşlıqdan iqtisadi və maliyyə bonusları alırsa, öz siyasi və müdafiə öhdəliklərini yerinə yetirməlidir: "Bu, İrəvandakı mövcud hakimiyyətə təsir etməyin yeganə yoludur".
Ekspert Nikol Paşinyanın Aİİ Hökumətlərarası Şurasının iclasının İrəvanda deyil, Moskvada keçirilməsi ilə bağlı müraciətini Ermənistan hakimiyyətinin iqtisadi birlikdə tərəfdaşları qəbul etmək istəməməsi ilə izah edib: "Nikol Paşinyan hazırda Qərblə fəal şəkildə əlaqələri inkişaf etdirir, Avropa İttifaqı, xüsusən də Fransanın orbitinə yuvarlanır. Bu halda Ermənistan Aİİ hökumət başçılarının belə sammitinə ev sahibliyi etsə, bu, onun Qərblə təmaslarına xələl gətirə bilər , bu da sırf erməni praqmatizmidir, Rusiya öz tərəfdaşına qarşı eyni iqtisadi praqmatizmi tətbiq etməlidir. Rusiyada işləyən Ermənistan vətəndaşları hər il İrəvandakı qohumlarına və dostlarına 5-6 milyard dollar göndərir. Bu halda Ermənistan KTMT və MDB-də "troya atı" olmaqdan əl çəkməlidir. Əks halda həssas iqtisadi zərbə ala bilər. Əks halda belə çıxır ki, Paşinyanın anti-Rusiya siyasəti cəzasız qalır və bu, böyük siyasi səhvdir, Ermənistan nəyi riskə atdığını anlamalı və hiss etməlidir. İqtisadi və siyasi praqmatizm Moskvanın postsovet məkanındakı tərəfdaşları ilə qarşılıqlı fəaliyyət sahəsində bütün qərarlarının əsasını təşkil etməlidir". Bu arada Rusiyadakı Aİİ iclasından az əvvəl "Ermənistan Respublikasının Avropa İttifaqına üzvlük prosesinin başlanması haqqında" qanun layihəsinin dəstəklənməsi üçün toplanan 52 min 351 imza Mərkəzi Seçki Komissiyasına təqdim edilib.Məsələ parlamentdə müzakirə edildikdən sonra referenduma da çıxarıla bilər. bunlar Rusiyada da diqqətlə izlənilir. Hesab olunur ki, Kreml bu gedişlə Ermənistanı Aİİ-dən qovacaq. KTMT-dən isə İrəvan özü onsuz da uzaqlaşıb. KTMT-nin keçmiş baş katibi Nikolay Bordyuja qeyd edir ki, Ermənistanın Kollektiv Təhlükəsizlik Müqaviləsi Təşkilatına üzvlüyünü dayandırması böyük səhvdir. O bildirib ki, həmişə həm Moskva, həm də KTMT İrəvana böyük kömək göstərib: "Ermənistanın hərbi qüvvələri, o cümlədən bütün güc strukturları illər boyu Rusiyadan hərtərəfli - hərbi texnikadan tutmuş elmi və texniki dəstəyə qədər, yardım alıblar. Sadəcə rəqəmlər gizlidir, ancaq onu bilərəm ki, Rusiya Ermənistanın silahlı qüvvələrinə və bütövlüklə Ermənistana kifayət qədər maliyyə xərcləyib. Söhbət böyük rəqəmlərdən gedir". Bordyuja Rusiyanı və KTMT-ni tənqidinə görə Ermənistan hakimiyyətinin naşükür olduğunu, İrəvanın Kremlin yaxşılığını tez unutduğunu bildirir. Buna görə də Rusiyada Ermənistanın cəzalandırlması üçün müvafiq addımıların atılmasına dair çağırışlar artır. Hazırda Rusiya-Ermənistan münasibətləri tarixində ən çətin mərhələni yaşayır. Rusiyalı siyasi ekspert Sergey Markedonov qeyd edir: "Biz ikitərəfli münasibətlərin ən çətin nöqtəsində dayanırıq. İki-üç il əvvəl Ermənistanın Rusiyanın strateji müttəfiqi olduğunu deyirdim. Bu gün vəziyyət kəskin şəkildə dəyişib və Rusiya-Ermənistan münasibətlərində dərin böhran hökm sürür". Markedonov əlavə edib ki, Qərbin artan təsirinə baxmayaraq, Ermənistan hələlik Rusiyaya keyfiyyətcə alternativ yarada bilməyib. Bu fonda ekspertlər qeyd edir ki, Ermənistanın gələcəyi Moskva və İrəvanın bir-birinin maraqlarını nə dərəcədə nəzərə alıb qarşılıqlı qəbul olunan həll yollarını tapa bilməsindən asılı olacaq.
Ramil QULIYEV
