Lokal antiterror tədbirlərindən sonra Qarabağda yaşayan ermənilərin kütləvi şəkildə könüllü olaraq köç etməsi müşahidə edilir. Baxmayaraq ki, Prezident İlham Əliyev dəfələrlə Qarabağda yaşayan erməni sakinlərin hüquqlarının təmin ediləcəyini bəyan edib.
Bildiyimiz kimi, Qarabağı tərk edən ermənilərdən müsahibələr götürülür və onların böyük əksəriyyəti Azərbaycan dilində ana dili kimi danışır, azərbaycanlılara hörmətlərinin olduğunu deyir. Hətta bəziləri ana dilinin Azərbaycan dili olduğunu deyir. Əksəriyyəti də deyir ki, Ermənistanda qalmayıb Rusiyaya gedəcəklər. Hətta elələri var, deyir ki, Ermənistana nifrət edir. Məntiqlə belə adamların Azərbaycan cəmiyyətilə reinteqrasiyası daha asan ola bilər. Bəs hansı amil onları Qarabağdan köçməyə vadar edir? Ermənistan bu prosesi zorla apara bilərmi?
“Onlar özləri öz cinayətlərini bilirlər...”
AMEA-nın Qafqazşünaslıq İnstitutunun Ermənişünaslıq şöbəsinin müdiri Elnur Kəlbizadə “Bakı-Xəbər”ə şərhində “Azərbaycan ərazilərini könüllü şəkildə, öz istəkləri ilə tərk edən ermənilərin bir çoxunun verdiyi açıqlamalar, təbii ki, Azərbaycan dövlətinin qüdrətindən və qazandığı böyük Zəfərdən irəli gəlir. Hətta bu tipli şəxslərin Azərbaycan ərazisində yaşamaq istəkləri olsa belə, onların keçmişi, keçmiş fəaliyyətləri mütləq şəkildə öyrənilməlidir”-deyə bildirdi.
E.Kəlbizadənin sözlərinə görə, Azərbaycan ərazilərini tərk edib gedən, xüsusən müsahibələr verən ermənilərin bir çoxunun yaş həddini nəzərə aldıqda görürük ki, onların əksəriyyətinin yaşı 50-60 arasındadır. Şöbə müdiri vurğulayır ki, bu yaşdan da 30 il çıxsaq və münaqişənin başladığı dövrə qayıtsaq həmin dövrün həmin şəxslərin işğalçı orduda aktiv iştirak edə biləcəyi dönəmə düşür. “Bu yaşda olan insanların çoxu mümkündür ki, azərbaycanlılara qarşı qanlı fəaliyyətlərin həyata keçirilməsində iştirak edib. Onlar özləri öz cinayətlərini bilirlər və nə vaxtsa bu cinayətlərin aşkara çıxacağından, cinayətlərini bilən azərbaycanlıların onları tanıya biləcəyindən qorxaraq Azərbaycan ərazilərini tərk edirlər. Onların getmə səbəbləri ilə bağlı bu fikri də irəli sürmək olar. Amma əgər belə hərəkətlərdə iştirak etməyiblərsə, separatçılara müxtəif məsələlərdə dəstək verməyblərsə, Azərbaycana qarşı dövləti, soyqırım cinayətləri törətməyiblərsə bu tip insanların Azərbaycan ərazilərində qalmaları, Azərbaycan vətəndaşlığını qəbul etmələri və yaşamaları üçün dövlətimizin də bəyan etdiyi kimi heç bir problem yoxdur.
Erməniərin Azərbaycan dili ilə bağlı bilgilərinə gəlincə isə, onlar tarix boyunca türk dövlətlərinin tərkibində yaşayıblar. Eyni zamanda Qarabağdakı bir ovuc erməni də Sovet dövründə Azərbaycanın tərkibində yaşayıb və dövlət dili kimi o zaman da, indi də Azərbaycan dilini bilmək məcburiyyətindədir. Təbii ki, hələ də Azərbaycan dilinin ermənilər arasında unudulmaması reinteqrasiya üçün müsbət məqamlardan biri hesab edilə bilər. Amma bir daha nəzərə almaq lazımdır ki, o şəxslərin tələsik şəkildə Azərbaycan ərazilərini tərk etməsi heç də səbəbsiz deyil. Onların bir çoxu keçmişdə törətdikləri cinayətlərin üstünün açılmasından ehtiyat edir.
Təbii ki, Qarabağ ərazisində olan ermənilərin Ermənistan ərazisinə keçməsi və onlara şərait yaradılmasında bütün tərəflərin özlərinin maraqları mövcuddur. Bəlli olduğu kimi, Ermənistanın uzun illərdən bəri əhali və miqrasiya məsələsində ciddi problemləri vardı. Ermənistan bir tərəfdən bu məsələni həll etməyə çalışır. İkinci tərəfdən Ermənistandan xaricə ciddi şəkildə miqrasiya mövcud idi, yaşayış məntəqələri boşalırdı, ermənilərin milli artımında kifayət qədər geriləmələr mövcud idi. Paşinyan rejimi bir tərəfdən, Qarabağdan gedən erməniərin hesabına demoqrafiya problemini həll etmək istəyir. Digər tərəfdən, təbii ki, gələcəkdə Qərbi azərbaycanlıların yenidən öz doğma yurd-yuvalarına qayıtması üçün irəli sürdüyü haqlı tələblər qarşısında Ermənistan da bu ermənilərdən bir alət kimi istifadə etməyə çalışacaq”-deyə qeyd edən E.Kəlbizadə əlavə etdi ki, başqa bir tərəfdən isə regionda mövcud olan bəzi güc mərkəzləri, xüsusən Paşinyanın hakimiyyətinə qarşı Ermənistan daxilində müqavimətin formalaşmasında maraqlı olan bəzi dövlətlər erməniləri Qarabağdan Ermənistana, İrəvana doğru yönəltməklə daha mütəşəkkil səviyyədə etiraz aksiyalarının təşkil ediməsinə də çalışa bilərlər. “Yəni ermənilərin Azərbaycanın təkliflərinə baxmayaraq Qarabağdan Ermənistana üz tutmasına bir deyil, bir neçə faktor təsir edir. Bu faktorlar içərisində, əvvəldən də qeyd etdiyim kimi, Qarabağda son 30 il ərzində yaşamış ermənilərin çox böyük hissəsinin Azərbaycana və azərbaycanlılara qarşı hərbi cinayətlər törətməsidir”-deyə E.Kəlbizadə vurğuladı.
İradə SARIYEVA
