Rusiya və Ukrayna arasında davam edən savaşın yaxın perspektivdə sona çatacağına olan ümidlər getdikcə daha sürətlə aradan qalxır. Əvəzində müharibənin daha intensiv mərhələyə qədəm qoyması nəzərə çarpır. Ukraynanın əks hücum əməliyyatlarına rusların sərt müqaviməti hər iki tərəfə indi daha baha başa gəlir.
Bu fonda Pentaqonun mətbuat xidmətinin rəhbəri Patrik Rayder qeyd edir ki, ABŞ-ın Ukraynanın əks-hücum əməliyyatı ilə bağlı illüziyası yoxdur və bunun çətin olacağını başa düşür: “Ukraynanın apardığı bu döyüşün asan olması ilə bağlı heç bir illüziya yoxdur. Rusiyanın möhkəmlənməyə vaxtı olub, Ukrayna isə irəliləyir, ona görə də döyüşlər çətin olacaq”. O, ABŞ-ın lazım olduğu qədər Ukraynanı dəstəkləyəcəyini bildirib. Rayderin sözlərinə görə, Vaşinqton Ukraynanın əks-hücum əməliyyatlarını diqqətlə izləməyə davam edir. Qeyd edək ki, Rusiya ilə Ukrayna arasında genişmiqyaslı müharibə ötən il fevralın 24-də başlayıb. Xatırladaq ki, Ukrayna bu ilin iyununda əks-hücum əməliyyatlarına start verib. Bu şəraitdə Rusiya ordusunun şəxsi heyətinin artırılmasına xüsusi diqqət edir. Artıq MDB ölkələindən də rus ordusuna şəxsi heyətin cəlb olunması xüsusi diqqət mərkəzindədir. Məsələn, Rusiya ordusuna qoşulanlara dərhal 5 min dollar ödəniş vəd edən elanlar Qazaxıstan internet istifadəçilərinin ekranlarını bürüyüb. “Reuters” yazır ki, keçmiş sovet respublikası olan Qazaxıstanın əhalisinin 3 milyonu etnik ruslardır. Qazaxıstan həm də Moskvanın başçılıq etdiyi Avrasiya İqtisadi İttifaqının üzvü olmaqla Rusiyanın ən yaxın müttəfiqlərindən biri sayılır. Bütün bunlara baxmayaraq, rəsmi Astana Rusiyanın “xüsusi hərbi əməliyyat” adlandırdığı Ukrayna müharibəsinə dəstək verməyib. Qazaxıstan prezidenti Kasım-Jomart Tokayev sülhə və sərhədlərin toxunulmazlığına çağırıb. O, Rusiyanın Ukraynanın işğal edilmiş ərazilərində yaratdığı qondarma “respublikaları” tanımaqdan imtina edib. “Reuters” yazır ki, Qazaxıstanda əhəmiyyətli sayda etnik rusun olmasına baxmayaraq, sözügedən elanların məhz etnik qazaxları hədəflədiyi görünür. Belə ki, reklamlarda Rusiya və Qazaxıstan bayraqları təsvir edilib, “Çiyin-çiyinə” şüarı yazılıb. Elanlar Rusiya ordusu ilə müqavilə bağlayanlara birdəfəlik ödənişlə 495 min rubl (5300 dollar) avans, 190 min rubl (2000 dollar) aylıq maaş vəd edir. Elanlarda göstərilir ki, yeni səfərbərlər Rusiya silahlı qüvvələrinə Rusiyanın Uzaq Şərq regionundakı Saxalin adasında qoşulacaqlar. İnternet saytında onun sahibinin Saxalin regionu üzrə İnsan Kapitalı İnkişafı Agentliyi olduğu göstərilir.
Qazaxıstan qanunları vətəndaşlara başqa ölkələrdə ödənişli hərbi xidməti qadağan edir. Mərkəzi Asiyadakı digər keçmiş sovet respublikalarının sakinləri bildirirlər ki, onların həmvətənləri də ya Rusiya nizami ordusuna, ya da “Vaqner” kimi özəl muzdlu şirkətlərinə yazılıblar. Amma bunlar üçün səfərbərlik Rusiya ərazisində aparılır. Rusiyada Özbəkistandan, Tacikistan və Qırğızıstandan olan milyonlarla əməkçi miqrant yaşayır. Adının çəkilməsini istəməyən bir Tacikistan sakini “Reuters” agentliyinə deyib ki, bacısının əri ötən oktyabrda Ukraynanın Lisiçansk regionunda gedən döyüşlərdə həlak olub. Həmin şəxsin sözlərinə görə, qardaşı oğlu da Rusiya həbsxanalarından birində “Vaqner” qrupuna qoşulub. Ötən may ayında Qırğızıstanda bir nəfər Ukraynanın Luqansk vilayətində Rusiyaya bağlı qruplaşmalardan birinə qoşulduğuna görə 10 il müddətinə azadlıqdan məhrum edilib. İş o yerə çatıb ki, Rusiya siyasətçilərindən biri Rusiya XİN-ə müraciət edərək həmin şəxsin azadlığa buraxılması və Rusiyaya qaytarılması üçün Bişkek üzərinə təzyiq göstərilməsini rica edib. “Reuters” yazır ki, xaricdə işləyən qazax miqrantların sayı xeyli azdır, çünki ölkənin özü neftlə zəngindir. Buna baxmayaraq, Ukraynanın Rusiyanın nəzarətində olan hissələrindəki tikinti işləri üçün də işçilərin Qazaxıstandan toplanmasına səy göstərilir. Ümumiyyətlə, Rusiya vətəndaşı olmayan, hətta həbsdə olan Orta asiyalı miqrantların Ukraynaya göndərilməsi haqda da çoxlu xəbərlər gəlir. Onların bəziləri Rusiya ordusunda müqavilə ilə vuruşmağa, bəziləri isə Rusiyanın işğal etdiyi ərazilərdə sürücülük etməyə, yaxud tikinti işlərində çalışmağa göndərilir. Qeyd edək ki, hər il Orta Asiya ölkələrinin yüzminlərlə vətəndaşı Rusiyanın paytaxtına gedərək orada süpürgəçi, təmizlikçi, tikinti işçisi kimi işlərdə çalışır. Onlar xidmət sektorunda çalışanların əsas hissəsini təşkil edirlər. Bunlar yerli rusların görmək istəmədiyi işlərdir. İndi isə Rusiyanın Ukraynada apardığı müharibə fonunda Dövlət Dumasının qəbul etdiyi düzəlişlə insanlara Rusiya vətəndaşlığına “sadələşdirilmiş” sürətli keçid verilə bilər. Ancaq bunun əvəzində onlar “Rusiya Federasiyasının silahlı qüvvələrində, digər qüvvələrində və ya hərbi birləşmələrində” bir illik hərbi xidmət keçməlidirlər. Orta asiyalı miqrantların böyük əksəriyyəti üç ölkədəndir: Qırğızıstan, Tacikistan və Özbəkistan. Hər üç dövlət Rusiyaya siyasi loyallığı ilə seçilir. Bununla yanaşı, bu dövlətlər Rusiya və Belarusa qarşı beynəlxalq sanksiyalara önəm verdiklərindən, öz vətəndaşlarına qanunları pozaraq xarici müharibədə iştirak edənləri həbs cəzası gözlədiyi haqda xəbərdarlıq ediblər.
Tahir TAĞIYEV
