Son dövrlərdə Qarabağda qalan ermənilər arasında ziddiyyətlərin getdikcə daha da dərinləşməsi müşahidə edilir. Belə görünür ki, burada Azərbaycanla inteqrasiya tərəfdarı olanların sayının artması separatçı mövqedə olanların ciddi narahatlığına səbəb olub. Bunun qarşısının alınması istiqamətində edilən səylər isə istənilən nəticəni vermir.
Baş verənlərlə bağlı Rusiyanın “Vestnik Kavkaza” nəşri yazır ki, əslində, Qarabağda qalan ermənilərin Azərbaycanın şərtlərini qəbul etməkdən başqa çıxış yolu yoxdur: “Brüsseldə keçirilən görüşdə Azərbaycan və Ermənistan liderləri razılaşdırılmış ərazi üzrə respublikaların ərazi bütövlüyünün qarşılıqlı tanınması barədə razılığa gəliblər: Azərbaycan Respublikasının ərazisi 86,6 min kvadratkilometr, Ermənistan Respublikasının ərazisi 29.800 kvadrat kilometrdir. Bir az sonra Nikol Paşinyan ilk dəfə olaraq birbaşa bəyan etdi ki, İrəvan Qarabağ iqtisadi rayonunu Azərbaycanın ərazisi kimi tanıyacaq və Moskvada keçirilən müşavirədə İlham Əliyev qeyd edib ki, tanınma Ermənistan hakimiyyətinin rəsmi mövqeyidir və Paşinyan da bunu etdi. Beləliklə, Ermənistan-Azərbaycan nizamlanmasının qarşısında duran əsas maneə aradan qaldırıldı: Ermənistan Qarabağa iddialarından əl çəkdi. Bu, birincisi, Xankəndidə silah və silahlıların qaçaqmalçılığını dayandıran Laçın dəhlizində Azərbaycan keçid məntəqəsinin quraşdırılması, ikincisi, İrəvana kənar oyunçuların təzyiqi sayəsində mümkün olub. Azərbaycanın ərazi bütövlüyünü tanıyan Nikol Paşinyan vurğulayıb ki, Ermənistan öz qonşuları ilə münasibətlərində üçüncü qüvvələrə arxalana bilməz, çünki onlar istənilən vaxt dəstəkdən imtina edə bilərlər; ona görə də Ermənistanın özü Azərbaycanla sülh əldə etməlidir. Baxmayaraq ki, Moskvada həm Putin, həm Əliyev, həm də Paşinyan nizamlanmada mühüm irəliləyişləri qeyd etdilər, sonradan erməni tərəfi ilk növbədə Qarabağ ermənilərinin taleyi ilə bağlı ciddi fikir ayrılıqlarının qaldığını bildirdi. Bakı Qarabağ ermənilərinə Azərbaycan Respublikasının vətəndaşları kimi həm təhlükəsizlik, həm də bərabərlik zəmanəti verir, lakin İrəvan Azərbaycan hakimiyyətinə qarşı saxta ittihamlar irəli sürməkdə, bununla da suveren dövlətin daxili işlərinə qarışmaqda davam edir. Amma Ermənistan tədricən bu mövqeyini də dəyişməyə məcburdur. Bu halda Qarabağda qalan ermənilər Azərbaycanın inteqrasiya şərtlərini daha tez qəbul etməli olacaqlar”. Buna müqavimət gəstərənlər isə Azərbaycan qanunları qarşısında cavab verməli olacaq.
Qeyd edək ki, sözügedən xüsusda erməni şərhçi Edik Andreasyanın “Qraparak” nəşrində qələmə aldığı “Araiki təslim edin, rahat yaşayın” adlı məqaləsi heç də təsadüf hesab olunmur. O iddia edib ki, Qarabağda separatçıların “başçısı” Araik Arutyuntan Xocalıda Azərbaycan polisinə təhvil veriləcək. Erməni şərhçi qeyd edir ki, Paşinyanın Qarabağ da daxil olmaqla Azərbaycanın ərazi bütövlüyünü tanıması, prezident İlham Əliyevin “təslim olun, amnistiya imkanından yararlanın” çağırışı etməsi hadisələrin inkişafını təsəvvür etməyə imkan verir: “Əliyevin bütün açıqlamalarına ciddi yanaşmaq lazımdır, çünki adətən dedikləri gerçəkləşir. Arutyunyan bir-iki cüt isti corab, paltar hazırlasa, yaxşı olar. Yəqin ki, onun təhvil-təslim prosesi Xocalıda keçiriləcək və bu prosesdə rus sülhməramlıları da iştirak edəcək. Araik Azərbaycan Daxili İşlər Nazirliyinin mikroavtobusuna əyləşəndə Əliyevlə Paşinyan sülh sazişi imzalayacaq. Əliyev böyük amnistiya elan edəcək və Qarabağdakı erməni əhali öz gündəlik həyatını yaşayacaq. Arutyunyanı bağışlamaq, yaxud bağışlamamaq qərarını Bakıda verəcəklər, bəlkə də bağışlayacaqlar”. Erməni şərhçi belə bir planın olduğunu və hadisələrin bu cür inkişaf edəcəyini hesab edir. Lakin onun fkrincə, Araikin təhvil-təslim prosesi danışıqların növbəti raundunda olmayacaq: “Əvvəlcə bu haqda danışılacaq, təbliğat aparılacaq, daha sonra edəcəklər”. Qeyd edək ki, prezident İlham Əliyevin separatçılara təslim olmaq qarşılığında amnistiya təklifi ABŞ tərəfindən də dəstəklənib. Xatırladaq ki, prezident Əliyev Laçına səfəri zamanı çıxışında Qarabağdakı erməni “məmurlar”a hansı hallarda güzəşt edilə biləcəyini elan etmişdi: “Hər kəs yaxşı bilir ki, bu gün o bölgədə istənilən əməliyyatı keçirmək üçün hər bir imkanımız var. Ona görə “parlament” buraxılmalıdır, özünü “prezident” adlandıran ünsür təslim olmalıdır, bütün “nazirlər”, “deputatlar” və digərləri öz vəzifələrini artıq kənara qoymalıdırlar. Ancaq o təqdirdə onlara güzəşt oluna bilər. Ancaq o halda hər hansı bir amnistiyadan söhbət gedə bilər”. ABŞ Dövlət Departamentinin mətbuat katibi Metyu Miller bu açıqlamadan sonra deyib: “Biz Ermənistanla Azərbaycan arasında danışıqların davam etdiyini görməkdən məmnunuq. Dövlət katibi Blinkenin dediyi kimi, Cənubi Qafqazda sülhə nail olmaq mümkündür. Biz bu yaxınlarda baş nazir Paşinyanın sülh işinə sadiqliyini yüksək qiymətləndirdik və prezident Əliyevin amnistiya ilə bağlı son bəyanatlarını alqışladıq”. Erməni ekspert Edqar Elbakyan isə bu mövqeyi rəsmi İrəvanın Qarabağı Azərbaycanın tərkib hissəsi kimi tanımasının nəticəsi adlandırıb. “Biz pərdəarxası danışıqların şahidi oluruq” deyən ekspertin fikrincə, ABŞ-ın bu bəyanatını bu cür tərcümə etmək mümkündür: “Əgər siz Qarabağı Azərbaycanın bir hissəsi kimi tanıyırsınızsa, o zaman bu ərazidə hansı “prezidentdən” söhbət gedir?”.
Samirə SƏFƏROVA
