Bəzi MDB ölkələrinin Rusiyaya qarşı Qərb sanksiyalarına qoşulmasının gündəmə gəlməsi şimal qonşumuz üçün şok effekti yaradıb. Məsələnin daha maraqlı tərəfi isə həmin ölkələrin Rusiyanın Avrasiya İqtisadi İttifaqı, Kollektiv Təhlükəsizlik Müqaviləsi Təşkilatı üzrə mütəffiqləri olmasıdır.
Söhbət konkret olaraq Mərkəzi Asiya ölkələrindən və Ermənistandan gedir.
Rusiya xarici işlər nazirinin müavini Mixail Qaluzin Valday Beynəlxalq Diskussiya Klubunun III Mərkəzi Asiya Konfransında qeyd edilən xüsusda maraqlı etiraflar edib: “Mərkəzi Asiyanın bəzi ölkələri risqə getməyə hazır olmadıqlarını və Qərbin Rusiyaya qarşı sanksiyalarına qoşula biləcəklərini açıq şəkildə bildirirlər. Birtərəfli iqtisadi məhdudiyyətlərin qəbuledilməzliyi və qeyri-legitimliyi ilə bağlı mövqelərin üst-üstə düşməsinə baxmayaraq, bir sıra Mərkəzi Asiya ölkələri müvafiq risqləri öz üzərinə götürmək istəmir. Qərbin məhdudlaşdırıcı tədbirlərinə əməl etməyə hazır olduqlarını açıq şəkildə söyləyirlər”. Onun sözlərinə görə, Rusiya heç kimə qarşılıqlı öhdəliklərə, o cümlədən KTMT, AİB və MDB üzrə öhdəliklərə zidd olmayanda hansı xarici və daxili siyasi kursun aparmalı olduğunu diqtə etmir: “Biz əminik ki, Mərkəzi Asiya paytaxtları bunu yaxşı görür və başa düşür - Rusiya ilə əlaqələrin süni şəkildə pozulması bədnam ikinci dərəcəli sanksiyalardan daha ciddi zərərlə nəticələnə bilər”. Mixail Qaluzin vurğulayıb ki, Rusiya Mərkəzi Asiya ölkələri ilə strateji tərəfdaşlıq münasibətlərini ardıcıl şəkildə gücləndirməkdə qərarlıdır. Hazırda Qərb üçün xüsusi diqqət mərkəzində yer alan məsələ Mərkəzi Asiya ölkələri arasında Qazaxıstanın Rusiyaya ilə ticarət əlaqələrində korrektələr etməsidir. Qərbdə hesab edilir ki, Rusiya sanksiyalar siyahısında olan bəzi məhsulları Qazaxıstanın vasitəsilə idxal edilir. Bu xüsusda artıq Qazaxıstana çoxsaylı xəbərdarlıqlar edilib. Elə bu səbəbdən Qazaxıstanın Maliyyə Nazirliyi Rusiya və Belarusa Qərbin sanksiyaları şamil olunan məhsulların tədarükünü qadağan edən əmr layihəsini dərc edib. Aprel ayından Qazaxıstan Rusiyaya çatdırılmalarda Qərbin sanksiyalarından yayınma ilə mübarizə sistemi tətbiq edir. Beləliklə, Qazaxıstan paralel idxal sistemi vasitəsilə Rusiyaya sanksiyalardan yan keçməyə kömək etmədiyini Qərb ölkələrinə nümayiş etdirmək istəyir. Qazaxıstan Milli Bankının sədr müavini Akıljan Baimaqambetov bildirib ki, Rusiyaya qarşı tətbiq olunan sanksiyalar Qazaxıstan üçün də problemlər yaradır. Bu məhdudiyyətlərin müəyyən dərəcədə bəzi sahələrdə iqtisadi fəallığa mənfi təsir göstərdiyini söyləyən sədr müavini qeyd edib ki, Qazaxıstan hökuməti bu məsələdə neytral qalmağa çalışır: “Buna baxmayaraq, Moskva Astananın ən böyük ticarət tərəfdaşı olaraq qalır. Hökumət sanksiyalardan yan keçmək üçün ölkəmizdən istifadə olunmasının qarşısını almağa çalışır”. Milli Bank rəsmisinin sözlərinə görə, sanksiyalar səbəbindən Qazaxıstanın Rusiyaya ixracının strukturu xeyli dərəcədə dəyişib və artıq qara metalların ixracında azalma müşahidə olunur. Qazaxıstanla yanaşı, Ermənistan da Rusiyaya qarşı sanksiyalar məsələsində Qərbin yanında yer alacağını gizlətmir. Ermənistanın baş naziri Nikol Paşinyan Çexiyanın “Respekt” nəşrinə müsahibəsində bunu təsdiq edib. Ermənistan hökumətinin başçısı bildirib ki, ölkəsi Rusiya ilə əməkdaşlıq etməklə Qərbin sanksiyalarından yayınmağa çalışır: “Ancaq sanksiyalar qırmızı xətdir. Biz bunu Rusiyaya çox açıq şəkildə deyirik: sizə zərər vermək istəmirik, lakin sanksiyalara məruz qalmağa imkanımız yoxdur”. Paşinyan bəyan edib ki, Ukrayna hadisələri ilə əlaqədar logistika zəncirləri pozulub. Onun sözlərinə görə, Rusiyaya çatdırılmalı olan bir çox mallar indi üçüncü ölkələr vasitəsilə daşınır. Paşinyan əlavə edib ki, ölkəsi sanksiya mallarına münasibətdə şəffaf olmağa çalışır və bu məsələ ilə bağlı Avropa İttifaqı, ABŞ və Rusiya ilə işləyir. Beləliklə, Ermənistan Rusiyaya qarşı Qərbin tələb etdiyi mövqe nümayiş etdirməyə başlayıb. “Financial Times” nəşri bu günlərdə yazmışdı ki, Ermənistanın Qərb sanksiyalarına məruz qalma ehtimalı yüksəkdir. Bildirilib ki, Rusiyaya texniki avadanlıq satdığı bildirilən Ermənistan şirkətlərinə qarşı Qərb tərəfindən sanksiyalar tətbiq etmək təklifi nəzərdən keçirilir.
Bir müddət əvvəl isə “The New York Times“ nəşri də bildirirdi ki, ABŞ və Avropa İttifaqı rəsmiləri Rusiyanın bu ölkəyə idxalı qadağan olunmuş Amerika və Avropa texnologiyalarını Ermənistan, Qazaxıstan və digər Mərkəzi Asiya ölkələri vasitəsilə marşrutlarını dəyişdirərək əldə etməsindən narahatdır: “ABŞ və müttəfiqlərindən Rusiyaya birbaşa satış sıfıra enib. Lakin ticarət məlumatları göstərir ki, digər ölkələr Rusiyaya lazım olanların bir hissəsini təmin etmək üçün bu ölkəyə kömək edir. Döyüş meydanından çıxarılan Rusiya silahlarını tədqiq edən “Conflict Armament Research” müstəqil qrupu tərəfindən bu günlərdə dərc edilən hesabata görə, işğalın başlamasından sonra Rusiyanın istehsal etdiyi silahlarda bu ölkəyə idxalı qadağan olunmuş çiplərin nümunələri tapılıb. Təhqiqata rəhbərlik edən Damien Spleetersin sözlərinə görə, ABŞ şirkəti tərəfindən hazırlanmış üç eyni çip ötən ilin fevral və mart aylarında Ukraynada Rusiyanın istifadə etdiyi "Lancet" dronlarında tapılıb. ABŞ və Avropa rəsmiləri Rusiyanın Amerika və Avropa mallarını Ermənistan, Qazaxıstan və digər Mərkəzi Asiya ölkələri vasitəsilə marşrutlarını dəyişdirərək əldə etməsindən narahatlıqlarını qeyd ediblər. ABŞ Sənaye və Təhlükəsizlik Bürosunun möhürü ilə işarələnmiş bir sənəddə deyilir ki, 2022-ci ildə Ermənistan 2021-ci ilə nisbətən ABŞ-dan 515 faiz, Avropa İttifaqından isə 212 faiz çox çip və prosessor idxal edib. Daha sonra Ermənistan eyni məhsulların 97 faizini Rusiyaya ixrac edib”. İndi Qərbin buna qarşı sərt mövqeyi fonunda Ermənistan Rusiyaya qarşı mövqeyini dəyişir. Amma Rusiya da artıq ona qarşı sanksiyalar siyahısına qoşulacaq ölkələrə müvafiq xəbərdarlığını edib.
Tahir TAĞIYEV
