Brüsseldə Avropa İttifaqı Şurasının prezidenti Şarl Mişelin vasitəçiliyi ilə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevlə Ermənistanın baş naziri Nikol Paşinyan arasında sayca beşinci görüşün yekunları bəzi parametrlər baxımından xüsusi diqqət cəlb edir.
Bunlardan biri də Qazax rayonunun 7, Naxçıvanın isə 1 kəndi ilə bağlıdır, onlar hələ də işğal altındadır. Söhbət Qazaxın Sofulu, Barxudarlı, Bağanis Ayrım, Qızıl Hacılı, Yuxarı Əskipara, Aşağı Əskipara və Xeyrimli kəndləri, Naxçıvanın Sədərək rayonuna aid Kərki kəndindən gedir.
Ümumiyyətlə, bu məsələnin sərhədlərin delimitasiyası və demarkasiyası prosesində öz həllini tapacağı gözlənilir. Ötən il Azərbaycan xarici işlər nazirinin müavini Xələf Xələfov bildirmişdi ki, Qazaxın 7 kəndi, Kərki və digər məsələlər delimitasiya kontekstində həllini tapmalıdır. XİN rəsmisi qeyd etmişdi ki, bu ərazilər Azərbaycan ərazisidir: “Bu torpaqların Azərbaycanın nəzarəti altına keçməsi delimitasiya prosesini tələb etdiyinə görə bu çərçivədə baxılacaq. Bu məsələlər müzakirə olunub öz həllini tapacaq”. İndi Brüssel görüşündən sonra bu məsələnin Azərbaycanın istəyi çərçivəsində həllini tapacağı erməni mediası tərəfindən xüsusi olaraq vurğulanır. Qeyd olunur ki, Şarl Mişelin bəyanatına əsasən, danışıqlar Azərbaycan prezidentinin müəyyənləşdirdiyi şərtlər daxilində keçib. Bu xüsusda “armenianreport” portalı yazır ki, baş nazir Nikol Paşinyan Azərbaycan liderlərinin dedikləri ilə razılaşır: “Bəs ölkəmizin baş naziri dəfələrlə bu tələbləri, Əliyevin bu təzyiqlərini özünə sığışdırsa nə etməli? Ən sadə və ən açıq sual hökumətin dəyişdirilməsidir. Amma yalnız sözdə hər şey bu qədər asan və sadədir, amma reallıqda indikindən daha böyük ərazi, siyasi, iqtisadi və insan itkiləri risqi var. Reallıq belədir, Ermənistanın düşdüyü dairə belədir. Məhz bu prizmadan Brüsseldə keçiriləcək növbəti üçtərəfli görüşə qiymət verilməlidir. Görüş dörd saat davam etdi və bunun nəticəsində Avropa İttifaqı Şurasının prezidenti Şarl Mişel bir sıra şok açıqlamalar verdi. O, təəssüf ki, ölkəmizin rəhbərliyinin məsələnin SSRİ-nin 1975-ci il xəritələrinə uyğun həll edilməsi ilə bağlı tələblərini rədd etdi. Bilindiyi kimi, bu xəritələrdə Ermənistan 29.800 kvadrat kilometr ərazini əhatə edir və Azərbaycan anklavları da ona aiddir: Dilicanda 7 tərk edilmiş kənddən söhbət gedir, lakin Ermənistan-Gürcüstan dövlətlərarası sərhədi həmin ərazidən keçir və hazırda ermənilərin yaşadığı Kərki kəndi Kyarki – Zəngəzur trekinə aparan yolun üzərindədir. 1970-ci illərin xəritələri üzrə sərhədlərin delimitasiyası və demarkasiyası üzrə işlərin aparılması anklavların geri qaytarılması deməkdir. Amma erməni anklavı sayılan Başkənddən söhbət getmir. Bundan başqa, baş nazir Paşinyan bir neçə dəfə sadalayıb ki, Birinci Qarabağ müharibəsindən sonra sərhəddə yerləşən Paravakar, Berkaber və Vazaşen kəndlərindəki bir sıra ərazilər Azərbaycanın nəzarətinə keçib. Nikol Paşinyan “Azatutyun” radiosuna müsahibəsində bir müddət əvvəl bildirib ki, Azərbaycan bu əraziləri qaytarmağa hazırdırsa, Ermənistan da anklavları qaytarmağa hazırdır. Beləliklə, Brüsseldə məlum oldu ki, Azərbaycan heç nə qaytarmağa hazır deyil, yalnız götürməyə çalışır. Bakı mediası Mişelin bəyanatında Qarabağın Azərbaycanın ayrılmaz hissəsi olması ilə bağlı “Almatı bəyannaməsi”nə istinad edildiyinə dair mətnlərlə doludur. Əgər belədirsə, biz yenə də danışıqlar masasında uğursuzluğa düçar olmuşuq. Və bunun əvvəllər, Praqada dördtərəfli görüş zamanı olanlarla heç bir fərqi yoxdur. Hər şey Paşinyanın dövründə olub! Məhz o, zaman-zaman, metodik və ənənəvi olaraq düşmən mövqelərinə yol verir. İndi də eşidirik ki, Mişel Qarabağı Azərbaycanın ərazisi hesab edir. Üstəlik, Mişel hətta Azərbaycan dövlətinin ərazisini də artırdı. Bilindiyi kimi, reallıqda Azərbaycan ərazisi 86,6 min kvadratkilometrdir, Mişelin bəyanatında isə Azərbaycanın ərazisi dərhal 89,6 min kvadratkilometrə qədər artıb. Bu kimin əraziləri hesabına baş verib? Sual, təəssüf ki, ritorikdir. Və burada Qarabağın erməni əhalisinin statusu məsələsinin ümumiyyətlə müzakirə olunmadığını xatırlatmaq, nədənsə, əlverişsizdir. Bütün bunlar onu deməyə əsas verir ki, iyunun 1-də Kişinyovda keçirilən beştərəfli görüşün yekunlarına əsasən, Azərbaycana uyğun şərtlərlə nəhayət sülh müqaviləsi razılaşdırıla, hətta imzalana bilər”. Burada qeyd edək ki, Mişelin bəyanatında Azərbaycan ərazisinin 89,6 min kvadratkilometr göstərilməsi kimi hal olmayıb. Erməni mediasının bu rəqəmi haradan götürdüyü isə bəlli deyil. Amma istənilən halda, Qazax rayonunun 7, Naxçıvanın isə 1 kəndi qaytarılmalıdır. Azərbaycan hesab edir ki, bu yalnız sərhədlərin delimitasiyası və demarkasiyası prosesindən sonra öz həllini tapa bilər. Belə olmasa, güc tətbiqi də qaçılmazdır. Sülh danışıqları prosesində sərhədlərin delimitasiya və demarkasiyası zamanı bütün bunlara aydınlıq gətiriləcək. Ermənistan yaxın zamanda sülh danışıqları prosesinin reallaşmasına şərait yaradacağı təqdirdə bütün suallar, o cümlədən bu məsələyə də aydınlıq gətiriləcək. Amma bir məsələ dəqiqdir ki, Azərbaycanın ərazi bütövlüyü təmin olunmalıdır. O cümlədən də, anklav ərazilərimizlə bağlı müəmmalar öz həllini tapmalıdır. Əks halda Ermənistanı daha böyük problemlər gözləyir.
Samirə SƏFƏROVA
