Fransanın Azərbaycana qarşı qərəzli mövqeyindən sonra Avropa İttifaqının da Azərbaycan və Ermənistan arasında sülh üçün vasitəçiliyi mümkünsüz hala gəlib. Beləliklə, Franssanın davranışları Avropa İttifaqı üçün mənfi nəticələrə gətirib çıxarıb. Buna paralel olaraq, Avropa İttifaqının Azərbaycan-Ermənistan sərhədinə ölkəmizin razılığı olamadan yeni iki illik missiya göndərməsi də bu quruma Azərbaycanın etimadını sarsıdıb.
Xatırladaq ki, 2021-ci ilin dekabrından başlayaraq iki ölkə arasında sülh danışıqları Avropa İttifaqının (Aİ) vasitəçiliyi ilə aparılırdı. Azərbaycanla Ermənistan liderlərinin həmin formatda sonuncu görüşü də oktyabrın 6-da Aİ Şurasının prezidenti və Fransa dövlət başçısının iştirakı ilə Praqada gerçəkləşmişdi. Praqa danışıqlarında Avropa İttifaqı Şurasının rəhbəri Şarl Mişeldən başqa Fransa prezidenti Emmanuel Makron da iştirak etmişdi. ABŞ-ın Dövlət katibi Entoni Blinken Azərbaycan və Ermənistanın sülhə doğru "cəsarətli" addımlar atmasını alqışlamışdı. İki ölkənin xarici işlər nazirləri noyabrın 7-də Vaşinqtonda bir araya gəlmişdilər. Lakin Azərbaycan prezidenti İlham Əliyev və Ermənistanın baş naziri Nikol Paşinyan arasında Avropa İttifaqının vasitəçiliyi ilə dekabrın 7-nə planlaşdırılan son görüş baş tutmadı. Erməni tərəfi bu görüşdə də Fransa prezidenti Emmanuel Makronun iştirak etməsində israrlı idi.Azərbaycan prezidenti İlham Əliyev bu təklifi rədd etdi və bildirdi ki, Fransa bu məsələdə neytral deyil və İrəvana tərəfkeşlik edir. Belə vəziyyətdə vasitəçi qismində ABŞ və Rusiya qalıb. Məsələnin bu tərəfinə toxunan prezident İlham Əliyev yerli telekanallara müsahibsəində bildirib: “Minsk qrupu “rəhmətə gedəndən” sonra indi Avropa İttifaqı öz rolunu oynamağa başlamışdır və biz bunu dəstəklədik. Mən şəxsən bir neçə dəfə bu haqda açıqlama vermişdim. Demişdim ki, biz bunu təqdir edirik. Ancaq əgər bizim arxamızda belə oyunlar gedəcəksə, onda bu formatın da gələcəyi şübhə altına düşəcək. Fransa faktiki olaraq özü-özünü bu prosesdən tamamilə təcrid etmişdir. İndi qalır Amerika və Rusiya. Yəni danışıqlar meydançalarını hazırda belə görürük. Əlbəttə ki, Avropa da ola bilər, amma əgər, yenə də deyirəm, bizimlə özünü dürüst aparsa”. Hazırda Ermənistan Rusiya ilə gərginləşən münasibətləri fonunda Kremlin vasitəçiliyindən imtinaya çalışır. Elə bu fonda Ermənistan parlamentində hakim “Vətəndaş müqaviləsi” partiyasından deputat Sarkis Xandanyan maraqlı bir açıqlama verib: “Ermənistan və Azərbaycan arasında sülh danışıqları hazırda ABŞ-ın vasitəçiliyi ilə aparılır”. Deputatın sözlərinə görə, sülh müqaviləsinin layihəsi ABŞ-a təqdim olunub. “Azatutyun” radiosu deputata istinadla yazır ki, sülh müqaviləsi layihəsinin mətni məlum deyil. Məlum olan budur ki, Azərbaycan və Ermənistan məhz bu layihə mətni üzrə təkliflərini bir-birinə təqdim edirlər. Xandanyan deyib ki, sülh müqaviləsi danışıqlarının dalana dirəndiyini demək hələ tezdir: “Bu günlərdə sülh müqaviləsi ətrafında müzakirələrin davam etdiyini bildirməsilə xarici işlər naziri də bunu təsdiqlədi”.
Qeyd edildiyi kimi , sülh müqaviləsi üzrə danışıqlar indiyədək üç platformada: Avropa İttifaqı, ABŞ və Rusiyanın vasitəçiliyi ilə aparılıb, amma noyabr ayından bəri iki ölkənin nə liderləri, nə də xarici işlər nazirlərinin görüşü olub. Onu da xatırladaq ki, sülh müqaviləsinin ABŞ və Rusiya variantlarının mətnləri rəsmən açıqlanmayıb. Bu variantlar barədə ilk dəfə Rusiya prezidenti Vladimir Putin məlumat vermişdi. Putin işarə etmişdi ki, müqavilənin ABŞ variantında Qarabağ Azərbaycanın tərkib hissəsi kimi təsbitlənir. Rusiya prezidenti buna da toxunmuşdu ki, Qarabağ məsələsinin Azərbaycan-Ermənistan sülh müqaviləsinə daxil edilməsi mümkündür. Bundan bir neçə gün əvvəl baş nazir Nikol Paşinyan bildirmişdi ki, Rusiyanın təkliflərinə əsaslanan müqaviləni imzalamağa hazırdır. Amma o, yanvarın 18-də Praqa razılaşmalarına əsaslanan müqaviləni imzalamağa hazır olduğunu bəyan edib. İrəvanın hansı varianta üstünlük verməsinə dair suala deputat Xandanyan belə cavab verib: “Burda söhbət üstünlük məsələsindən getmir. Ən mühümü budur ki, vasitəçi sülh müqaviləsinin yalnız kağız üzərində qalmayacağına təminat verə bilsin. İndi belə görünür ki, proses ABŞ-ın vasitəçiliyi ilə başlanan məntiq üzrə gedir”. “Azatutyun” yazır ki, parlamentdəki müxalif “Mənim şərəfim” fraksiyasının lideri Ayk Mamicanyan iqtidardan olan həmkarının verdiyi bu xəbərdən təəccübləndiyini deyib: “Bir-birini inkar etməsə də, prinsipial fərqli olan iki müqavilənin hər ikisi ilə necə razılaşmaq olar? Siz Paşinyanın siyasətini yaxşı xırdaladınız: hansı alınsa, o variant”. İqtidar deputatından fərqli olaraq, müxalifətdən olan millət vəkili hesab edir ki, danışıqlar dalana dirənib. Keçmiş prezident Robert Köçəryanın “Hayastan” fraksiyasının rəhbəri Seyran Ohanyan isə hesab edir ki, sülh müqaviləsinin gündəliyi yanlışdır: “Hərbi əməliyyatlar, Laçın yolunda baş verənlər o deməkdir ki, sülh gündəliyi yanlışdır. Hakimiyyət isə gözüyumulu bu yanlış gündəliyə qol qoyur və hətta “Qarabağ bu şəraitdə heç cür Azərbaycanın tərkibində yaşamaq imkanına malik deyil” fikrini dilə gətirməkdən belə qorxur”. Bu arada qeyd edək ki, Nikol Paşinyanla telefon söhbətindən sonra ABŞ dövlət katibi Entoni Blinken “Twitter”də baş nazirlə Azərbaycanla sülh danışıqlarının bərpası məsələsini müzakirə etdiyini yazıb. ABŞ Dövlət Departamentinin sözçüsü Ned Prays isə bildirib ki, Blinken bugünlərdə Azərbaycan prezidenti İlham Əliyevlə danışacaq: “Son vaxtlar biz Qarabağ məsələsi ətrafında geriləmə görürük. Biz istəyirik ki, konstruktiv dialoq bərpa olunsun. Biz ikitərəfli formatda təsir göstərməyə hazırıq”. Belə olduğu halda, Azərbaycan və Ermənistan xarici işlər nazirləri arasında hər hansı görüşlər gözlənilirmi? Əvvəllər belə görüşlərdə vasitəçiliyi ABŞ edib. Ermənistan XİN bildirib ki, nazirlərin mümkün görüşü barədə məlumat əvvəlcədən veriləcək.
Tahir TAĞIYEV
