Son günlərin aktual müzakirə mövzularından biri Avropa İttifaqı missiyasının yenidən regiona gələcəyi ilə bağlıdır. Qeyd edək ki, Avropa İttifaqı (Aİ) bir aydan sonra Ermənistana yeni müşahidə missiyası göndərəcək. Özü də bu dəfə iki aylığa deyil, minimum iki illiyə.
Məsələ ilə bağlı “Azatutyun” radiosu bildirir ki, ötən həftə Avropa İttifaqı Şurasının siyasət və təhlükəsizlik komitəsi belə bir layihəni qəbul edib. Layihəni müşahidə missiyaları ilə məşğul olan komitə təsdiqləyib. Bu dəfə missiyanın Ermənistanın bütün ərazisində müşahidəçilik edəcəyi bildirilir. Xatırladaq ki, ötən ilin oktyabrında 40 nəfərlik missiya iki aylığa Azərbaycanla sərhədə yerləşdirilmişdi. Budəfəki missiyanın da silahsız olacağı deyilir. Neçə müşahidəçinin gələcəyi konkret bəlli deyil. “Azatutyun” bu missiyada 200-dək avropalı mütəxəssisin olacağını yazır: “Onların prioriteti Ermənistanın sərhədyanı və konfliktin təsir göstərdiyi rayonlarında insidentlərin, bu rayonlarda yaşayanlar üçün təhlükənin azaldılması və bununla da Ermənistanla Azərbaycan arasında münasibətlərin normallaşdırılması üçün əlverişli şəraitin yaradılmasıdır”. Aİ-nin Xarici İşlər Nazirliyinə tövsiyə olunub ki, yaxın günlərdə xüsusi fəaliyyət planı hazırlasın, missiyanın təhlükəsizliyinin hansı vəsaitlə təmin olunacağı, risqlərin necə dəyərləndiriləcəyi, hansı müdafiə vasitələrinin təqdim olunacağı, gərəkərsə, müşahidəçilərin evakuasiyasının necə təşkil olunacağı göstərilsin. Ermənistan hakimiyyətinin təqdim edəcəyi dəstəyin konkretləşdirilməsi də təklif olunur. Brüssel özəlliklə İrəvanın avropalıların Rusiya hərbçiləri arasında kontaktlar, insidentlərin tənzimlənməsi üçün məsuliyyəti üzərinə götürəcəyinə güvənir. Rəsmi Bakı isə, iki aylıq missiyadan fərqli olaraq, bu missiyanı təsdiqləməyib. Bir neçə gün öncə Azərbaycan prezidenti İlham Əliyev yerli telekanallara müsahibəsində qeyd edib ki, ötən il oktyabrın əvvəlində Praqa görüşündə 40 nəfərlik missiya üzrə razılıq əldə olunub: “Ancaq sonra nədənsə bu danışıq, yəni bu razılaşma pozuldu. Bu, əlbəttə ki, çox məyusedici bir məqamdır. Çünki biz ciddi adamlarıq. Burada ciddi söhbətlər gedir. Biz nəyisə razılaşdırırıqsa, hətta şifahi olsa belə, buna əməl etməliyik. Necə ola bilər? Bir müddət sonra Avropa İttifaqının yüksəkvəzifəli şəxsi demişdi ki, missiya uzadılacaq. Ondan sonra Fransanın xarici işlər naziri demişdi ki, biz missiyanı uzadacağıq. Əlbəttə, biz dərhal hərəkətə keçdik və izahat tələb etdik. Bu nə məsələdir? Siz bunu necə uzadacaqsınız? Siz axı bu missiyanın göndərilməsini bizimlə razılaşdırmısınız. Nə üçün? Çünki bu, bizim sərhədimizin yanında olacaq. Necə ola bilər ki, bizimlə bu razılaşdırılmasın?”. Dövlət başçısı onu da demişdi ki, Aİ bu addımı ilə təhlükəsizliyə töhfə vermir, Ermənistanla Aİ prezidenti Şarl Mişelin vasitəçiliyilə aparılan danışırları şübhə altına qoyur: “Əgər bizim arxamızda belə oyunlar gedəcəksə, bu formatın da gələcəyi şübhə altına düşəcək. Fransa faktiki olaraq özü-özünü bu prosesdən tamamilə təcrid etmişdir. İndi qalır Amerika və Rusiya. Yəni danışıqlar meydançalarını hazırda belə görürük. Əlbəttə ki, Avropa da ola bilər, amma əgər, yenə də deyirəm, bizimlə özünü dürüst aparsa”.
Aİ missiyasının Ermənistana gələn ay gələcəyi, fevralın 20-də işə başlayacağı gözlənir. Yekun qərar yanvarın 23-də Aİ xarici işlər nazirlərinin Brüssel görüşündə veriləcək. Amma burada xatırladaq ki, Azərbaycan və Ermənistan arasında sülh sazişi imzalanmayıb, sərhədlər delimitasiya edilməyib. Ötən ilin sentyabrında sərhəd toqquşmalarından sonra da İrəvan bu posesi tezləşdirməyə çalışmır. O vaxt Ermənistan Azərbaycanı öz suveren ərazisinə girməkdə ittiham etsə də, Bakı sərhədlərin müəyyənləşdirilmədiyini bildirib. Bu mənada Azərbaycanla sülh müqaviləsi və sərhədlərin müəyyənləşdirilməsi üzrə real danışıqlara başlamaq əvəzinə Aİ missiyasını razılaşdırmadan daha uzun müddətə regiona gətirən Ermənistan vəziyyəti daha da gərginləşdirir. Onu da qeyd edək ki, bugünədək hərbi və təhlükəsizlik məsələlərində Rusiyaya bağlı olan Ermənistan artıq Aİ-nin çətiri altına keçmək istədiyini açıq nümayiş etdirir. Bu fonda rus hərbçilərinin də ölkədən çıxarılması ön planda yer alır. Ermənistan parlamentinin hakim “Vətəndaş Müqaviləsi” partiyasından olan deputatı Qurgen Arsenyan qeyd edir ki, Rusiya hərbçilərinin Ermənistandakı mövcudluğu əbədi deyil. O bildirib ki, Rusiya qoşunları ölkədə mövcud olmasa Ermənistan Türkiyəyə hər hansı təhdid yaratmayacaq və Türkiyənin sadəcə qonşusu olacaq. Arsenyan qeyd edib ki, Rusiya hərbçilərinə ehtiyac Ermənistanın dövlət quruculuğunun ilk illərindəki baxışların nəticəsidir, lakin onların ölkədə mövcudluğu əbədi deyil. Erməni siyasətçi vurğulayıb ki, indi ölkə rəsmiləri qonşularla əlaqələri tənzimləməyərək ölkənin inkişafına fürsətlər yaratmaqdadır. O əlavə edib ki, bu məqsədlərə nail olunduğu təqdirdə Rusiyanın ölkədə hərbi mövcudluğu qeyri-vacib olacaq. Arsenyanın sözlərinə görə, 1990-cı illərdə Rusiyanın Ermənistanda hərbi mövcudluğuna ölkənin xilası kimi baxılırdı. Lakin Türkiyə Ermənistanı heç vaxt təhdid etməyib. Ona görə də, Rusiya qoşunları ölkəni tərk etsələr, Türkiyə Ermənistan üçün adi qonşu olacaq. Beləliklə, yaranmış situasiyadan narahat olmalı əsas ölkələr İran və Rusiya olmalıdır. Müttəfiqi Ermənistanın artıq ondan imtina etdiyini görmək Moskva üçün ağırdır və yəqin ki, Kremlin buna reaksiyası olacaq.
İrana gəldikdə, Ermənistanın təhlükəsizliyinin, sərhədlərinin toxunulmazlığının onun üçün “qırmızı xətt” olduğunu bəyan edən ikiüzlü Tehran İrəvanın onun “qırmızı xətləri”nə əməl etmədiyini hələ də dilə gətirmir.
Nahid SALAYEV
