Rusiya və Ermənistan arasında münasibətlər gərginləşən xətt üzrə inkişaf edir. Xüsusən də Ermənistan Kollektiv Təhlükəsizlik Müqaviləsi Təşkilatının (KTMT) Kollektiv Təhlükəsizlik Şurasının bəyannaməsini imzalamaqdan imtina etməsi, ardınc baş nazir Nikol Paşinyanın 2023-cü ildə KTMT təlimlərini keçirməkdən imtina etməsi Moskva-İrəvan ziddiyyətlərini dərinləşdirir.
KTMT-dən imtina edən Ermənistanda daha bir məsələ 102-ci bazanın ölkə ərazisindən çıxarılmasın anail olmaqdır. Bu fonda Gümrüdə növbəti anti-Rusiya aksiyası başa çatıb. Bu dəfə təşkilatçılar ukraynayönlü şüarların səsləndirilməsinə icazə verməsələr də, orada Ukrayna bayrağı qaldırlılıb. Aksiya keçirənlər 102-ci bazasının girişində çadırlar qurmasına və orada növbətçilik rejimində fəaliyyət göstərmək istəsələr də polis buna icazə verməyib. İndi gözlənilir ki, bu şəraitdə ilk növbədə KTMT-dən çıxmaq prosesduruna start versin. Cənubi Qafqaz üzrə rus ekspert Andrey Areşev bildirir ki, Nikol Paşinyan Ermənistanın KTMT-dən çıxması prosedurunun başlandığını bəyan etsə, bu, Moskva-İrəvan münasibətlərinin korlanmasında yeni mərhələ olacaq: “Biz bilirik ki, bu kimi məsələlər hazırda İrəvan tərəfindən ciddi şəkildə nəzərdən keçirilir. Moskva-İrəvan münasibətlərindəki problemlər nə dünən, nə də Paşinyan dövründə yaranıb, bu məsələlər daha əvvəl olub, Paşinyan dövründə daha da güclənib". Areşev qeyd edib ki, Ermənistan Azərbaycan və Türkiyə ilə münasibətlərini tənzimləməlidir: "İrəvan-Ankara münasibətlərinin nizamlanması üçün məsləhətləşmələr aparılır, eləcə də Ermənistan-Azərbaycan münasibətlərinə dair danışıqlar gedir və bütün bunlar kifayət qədər ciddidir. Ötən ilin sonunda sülh müqaviləsinin bağlanması perspektivi ilə Paşinyanla Əliyev arasında sammitin hazırlanması məsələsi gündəmdə idi. Lakin sonra nəsə problem yarandı". Erməni politoloq Artur Xaçikyan isə bildirir ki, Kreml İrəvanın son addımlarından çox qəzəblidir: “Xatırladığım qədər, Moskva heç vaxt Ermənistana qarşı belə ritorikadan istifadə etməyib, Ermənistan-Rusiya münasibətləri heç vaxt bu qədər aşağı səviyyədə olmayıb”. Onun sözlərinə görə, Paşinyan əslində nəticələrini düşünmədən emosional bəyanatlar verir: “Artıq hakim rejimin aydın planla hakimiyyətə gəldiyini inkar etmək çətindir. Plan Ermənistan-Rusiya münasibətlərini pozmaq, hər şeydə Rusiyanı günahlandırmaq, Qarabağla bağlı bütün öhdəlikləri Rusiyanın üzərinə qoymaq, onun regiondan çıxmasına nail olmaq, Ermənistanı Türkiyəyə vermək, erməniləri buradan qovmaq və dənizdən dənizə vahid türk dövlətinin formalaşdırılması üçün şərait yaratmaqdır. Biz öz suverenliyimizi, müstəqilliyimizi itiririk. Rusiyanın bölgədən çəkilməsi bizi vahid Türkiyə qarşısında müdafiəsiz edəcək. Zaxarova eyham vurub ki, Ermənistanın Qərbdəki nümayəndələri bəzi razılaşmalar barədə sənəd imzalayıblar, bu barədə xalqa məlumat verilmir. Rusiya Qarabağ məsələsi və başqa məsələlər ilə bağlı bütün məsuliyyəti Paşinyan tərəfindən Moskvanın üzərinə qoymaq hiyləsinin işə yaramayacağını açıqladı. Üstəlik, Ermənistan hökuməti İlham Əliyevin görünməmiş kəskin ritorikasına cavab olaraq kəskin bəyanatlar vermir”. Xaçikyan vurğulayıb ki, regiona BMT sülhməramlıları gəlsə belə, onlarAzərbaycan və Türkiyəni saxlaya bilməyəcək: “Rusiya sülhməramlılarından narazı olmaq üçün səbəblər var, Laçın dəhlizində yolu açsınlar, amma bağlı qapılar arxasında diplomatiya aparılsın, Rusiya rəhbərliyi ilə görüşlər keçirilsin, qışqırıb barmaq yelləmək olmasın. Rusiyaya təzyiq etmək lazım idi, amma münasibətləri korlamaq yox. Qərbə də sual vermək lazım idi. Ukraynadakı müharibə şəraitində Rusiya Türkiyəni azsaylı müttəfiqlərindən biri kimi görür və bir gün bunu elan edə bilər. Rusiya bir gün qoşunlarını çıxara bilər. Hərbi əməliyyatların bərpasının qarşısını almaq sülhməramlıların funksiyasıdır. BMT sülhməramlıları Azərbaycan və Türkiyəni saxlaya bilməyəcək”. Xatırladaq ki, bundan əvvəl Paşinyan Ermənistanda yerləşdirilən rus qoşunlarının ölkənin təhlükəsizliyinə təhdid yaratdığını bildirib. Xaçikyan hesab edir ki, Paşinyanın çıxışından sonra Rusiyadan qaz nəqlinin dayandırılmasını və ya Rusiya bazarına çıxarılan Ermənistan məhsullarının satışı prosesinə müdaxiləni gözləmir. O, Ermənistanın yeganə hərbi müttəfiqi Rusiyanın olduğunu deyərək Qarabağdakı sülhməramlı qüvvələri və Gümrüdə 102-ci hərbi bazanı xatırladıb.
Rusiya ilə münasibətlərini korlayan Ermənistana Qərbin də yardım etməyəcəyinə dair xəbərdarlıqlar olunur. Erməni politoloq Suren Sarkisyan vurğulayır ki, Ermənistanın kollektiv Qərbdən hər hansı illuziya və yüksək gözləntisi olmamalıdır: “Ermənistanda yanlış fikir var ki, Qərb gəlib ölkəni hərbi mənada qoruyacaq. Burada bir neçə sual ortaya çıxır. Nə üçün Qərb bizi Türkiyədən – özünün strateji partnyorundan qorumalıdır?”. Onun sözlərinə görə, Ermənistanın KTMT-dən hipotetik çıxışının ölkəni NATO, yaxud Avropa Birliyinə üzv edib-etməyəcəyini sorğulamaq lazımdır: “Gözümüzün önündə KTMT, Aİİ və ya MDB üzvü olmayan, Avropa İttifaqına inteqrasiya etməyə çalışan ölkələrin təcrübəsi var: Gürcüstan, Ukrayna, Moldova... Gürcüstan uzun illərdir ki, NATO və AB-nin qapısını döyür, bu inteqrasiya üçün çox işlər görüb, ordusunu, idarəetmə sistemini, iqtisadiyyatını Qərb standartlarına uyğunlaşdırıb. Amma hələ ki, vəziyyət irəli getməyib”. Erməni ekspert Qrant Aleksanyan qeyd edir ki, İrəvanın güvəndiyi Fransa da mövqeyini dəyişir: “Biz Fransadan başqa addımlar gözləyirdik, təəssüflər olsun ki, bu, baş vermədi, Fransa bizi maraqlarına satdı. Fransadan olan ermənilərin əksəriyyətinin gözləntiləri ənənəvi olaraq yüksəkdir, baxmayaraq ki, bunun üçün tutarlı əsaslar yoxdur. Zaman dəyişir, dövlətlər də öz maraqları ilə dəyişir. Buna baxmayaraq, Fransa Ermənistana sevgisini nümayiş etdirməkdə davam edir və bunu müxtəlif bəyanatlarla ifadə edir. Fransanın qanunverici orqanının rəhbəri İrəvanda bildirib ki, Qarabağ münaqişəsi həll olunmayıb, ATƏT-in “Minsk qrupu” çərçivəsində danışıqlara və beynəlxalq qərara ehtiyac var. Həmçinin, Fransa Qarabağı Azərbaycanın bir hissəsi kimi tanımır. Təsəvvür edirsiniz, Fransanın mövqeyinə Ermənistan hökuməti çox soyuq yanaşdı. Beynəlxalq ictimaiyyət Qarabağı Azərbaycandan kənarda görmür. Kapitulyasiya edənlərin başa düşdüyü beynəlxalq ictimaiyyət yalnız Türkiyə və Azərbaycandır. Bəli, Fransa Ermənistana siyasi və mənəvi dəstək verir, buna görə biz əlbəttə ki, minnətdar olmalıyıq. Buna baxmayaraq, fransız yardımının forma və məzmununa görə nə həvəsləndirmək, nə də ruhdan salmaq olmaz. O ölkənin də Azərbaycanda çox real maraqları var ki, bunlara göz yummaq olmaz. Müxtəlif mənbələr bildirirlər ki, son illərdə fransız şirkətləri milyardlarla mənfəət perspektivi ilə qonşu düşmənimizin ölkəsinə 5 milyard dollardan çox sərmayə qoyublar. Fransızların o pulu israf etmək niyyəti yoxdur. Biz çox istərdik ki, Fransa bizə praktiki olaraq kömək etsin, xüsusən də Qarabağ və Ermənistanın təhlükəsizlik məsələlərində. Belə görünür ki, fransızların bu istiqamətdə heç bir niyyəti və imkanları yoxdur. Ola bilsin ki, fəlakət baş verərsə, bizi xilas etmək üçün yenidən gəmilər göndərəcəklər, amma bu, çox simvolik olacaq. Gəmilər dağlarda üzmür. Biz fəlakətin qarşısını almalıyıq ki, başqalarının gəmilərinə ümumiyyətlə ehtiyac olmasın”.
Tahir TAĞIYEV
