İkinci Qarabağ müharibəsinin başa çatmasından sonra Azərbaycan Ernənistana sülh müqaviləsinin imzalanası barədə müvafiq təkliflər ünvanlasa da, İrəvan indiyə kimi bu prosesi uzadır. Amma Azərbaycanın da uzun müddət gözləmək niyyəti yoxdur. Bakı hesab edir ki, İrəvan artıq cari il ərzində qərarını verməlidir və bu il ermənilər üçün son möhlətdir.
Qeyd edək ki, bu xüsusda Prezident İlham Əliyev yerli televiziya kanallarına müsahibəsində Azərbaycanın qəti mövqeyini diqqətə çatdırıb: “Keçirdiyimiz iztirablara, ağrılara, bizə əziz olan hər şeyin dağıdılmasına baxmayaraq, biz sülh barədə danışırıq. Başa düşürsünüzmü, bu həm siyasi baxımdan, həm də insaniyyət baxımından asan deyil. Lakin bunun Azərbaycanın uzunmüddətli maraqlarına uyğun olduğunu başa düşdüyümüz üçün biz bunu təklif edirik. Lakin bu, masa üzərində bir müddət olacaq. Sonra, necə deyərlər, xüsusi fəallıq göstərməyəcəyik. İstəmirlər – heç lazım da deyil. Delimitasiyanı istəmirlər – heç lazım da deyil. Deməli, sərhəd bizim lazım bildiyimiz yerdən keçəcək. Lakin mən artıq belə terminlərdən istifadə etməyə məcburam. Sərhəd delimitasiya edilməyib, bəs kim deyir ki, sərhəd buradan deyil, oradan keçir? Mən hesab edirəm ki, buradan keçir. Mənim bunu demək üçün əsaslarım var – tarixi, kartoqrafik əsaslar. Buna görə bu məsələ bizdən çox onları maraqlandırmalıdır. Biz uzun müddət belə yaşaya bilərik, sülh müqaviləsi olmasa heç lazım da deyil. Amma sonra nə olacaq? Sonrasına baxarıq. Buna görə də düşünürəm ki, onlar mənim mesajlarımı eşidəcək və düzgün nəticə çıxaracaqlar. Ona görə ki, mənim fikrimcə, bu il sonuncu şans olacaq. Ona görə ki, sonra 2024-cü il gəlir, sonra 2025-ci ildə Rusiyanın sülhməramlı missiyası başa çatır. Onlar burunlarının ucundan bir qədər irəli barədə düşünməlidirlər”. Beləliklə, Azərbaycan sülh üçün Ermənistana son şans verir. Ermənistanın sülhə başlıca əngəl olduğunu isə artıq dünyada böyük əksəriyyət etiraf edir. Rusiya Xarici İşlər Nazirliyinin sözçüsü Mariya Zaxarovanın son açıqlamaları bu fonda daha çox diqqət cəlb edir. O, açıq mətnlə Ermənistanı sülhü əngəlləməkdə ittiham edir. Mariya Zaxarova bildirib ki, Ermənistan tərəfinin mövqeyini qiymətləndirmək çətindir: “Ermənistan və Azərbaycan xarici işlər nazirlərinin sülh müqaviləsi üzrə görüşü 2022-ci il dekabrın 23-də Moskvada keçirilməli idi. İki ölkənin liderləri buna razılıq vermişdilər. Bunun üçün hər şey hazırlanmışdı. Amma Ermənistanın xarici işlər naziri Ararat Mirzoyanın səfərini son anda ləğv edən Ermənistan rəhbərliyi olub. Bu, təkcə sülh müqaviləsinin deyil, həm də Ermənistan-Azərbaycan münasibətlərinin normallaşması ilə bağlı digər aktual məsələlərin, o cümlədən Laçın dəhlizi ətrafında vəziyyətin müzakirəsinə mane oldu". O, Ermənistanın baş naziri Nikol Paşinyanın mətbuat konfransı zamanı Qarabağ məsələsinin həlli üçün Rusiyanın təklifinə razı olması barədə açıqlamasına da münasibət bildirib: “Ermənistan Baş naziri Rusiyanın təklifi əsasında sənədi imzalamağa hazır olduğunu deyir, eyni zamanda, Qərbin irəli sürdüyü hansısa kompleks həll variantının münasibliyi barədə danışır”. Zaxarova qeyd edib ki, Rusiya sülh müqaviləsi üçün platforma təqdim etməyə hazırdır. Lakin belə görünür ki, Ermənistan bundan imtina edir.
Burada onu da xatırladaq ki, Zaxarovanın bəhs etdiyi Moskva görüşündə Rusiyanın xarici işlər naziri Sergey Lavrov azərbaycanlı həmkarı Ceyhun Bayramov ilə görüşdən sonra keçirilən mətbuat konfransında sülh məsələsi ilə bağlı maraqlı fikirlər səsləndirib. O qeyd edib ki, sülh müqaviləsi üçün Azərbaycanın təklifləri əsas yaratmağa kömək edəcək. İndiki şəraitdə Azərbaycanın regionda həyata keçirdiyi siyasətin əsas hədəfi davamlı sülhün, təhlükəsizliyin və bölgədə yaşayan bütün xalqlar üçün yaxşı həyat şəraitinin təmin edilməsinə yönəlib. Amma Ermənistanın son illərdə yürütdüyü siyasət iki ölkə arasında etimadın yaradılmasına və inkişafına xidmət etmir. Əksinə, gərginlik üçün yeni mənbələr yaratmağa, sülh müqaviləsinin imzalanmasını mümkün qədər uzatmağa istiqamətlənib. Azərbaycanla Ermənistan arasında sülh sazişinin imzalanmasının böyük geosiyasi və iqtisadi əhəmiyyətə malik olacağını qeyd edən ekspertlər vurğulayır ki, prosesin yubadılması cəhdləri rəsmi İrəvan üçün daha böyük problemlərə səbəb ola bilər. Xatırladaq ki, İkinci Qarabağ müharibəsindən əvvəl də Ermənistan müxtəlif spekulyasiyalarla danışıqlar prosesini uzatmaq və məsələnin həllini təxirə salmaq taktikasını seçmişdi. Bu gün baş verən proseslər, sülh müqaviləsinin imzalanması ilə bağlı Ermənistanın nümayiş etdirdiyi qeyri-konstruktiv mövqe bu ölkənin öz səhvini təkrarlamaqda olduğunu göstərir. Azərbaycan buna görə müvafiq xəbərdarlığını edib. Ermənistan bu mesajlardan ciddi nəticə çıxarmalı və regionda kiminsə, hansısa kənar qüvvələrin geosiyasi vəziyyəti Ermənistanın xeyrinə dəyişə biləcəyi xülyasından əl çəkməlidir. Burada Ermənistan üçün yalnız bir seçim qalır, o da Azərbaycanın yaratdığı yeni reallığı qəbul edib əməkdaşlıq etmək, sülh müqaviləsinin imzalanmasına razı olmaqdır. Əks halda Ermənistan düşdüyü çətin durumdan çıxa bilməyəcək və daha ağır böhranla üzləşməli olacaq. Azərbaycan dövləti postmüharibə dövründə yaranan yeni reallıqları istənilən halda Ermənistana qəbul etdirəcək.
Samirə SƏFƏROVA
