Baş nazir Nikol Paşinyanın İrəvanın 2023-cü ildə Ermənistanda planlaşdırılan KTMT təlimini ləğv etdiyini açıqlamasından sonra Kremlin hansı addımlar atacağı siyasi gündəmin ən aktual mövzularından biridir.
Qeyd edək ki, Paşinyan mətbuat konfransı zamanı hazırkı vəziyyətdə hərbi təlimin keçirilməsini mənasız hesab etdiklərini bildirib. Rusiya prezidenti Putinin mətbuat katibi Peskov da Paşinyanın bəyanatına istinad edərək, İrəvanla mürəkkəb məsələlərlə bağlı dialoqu davam etdirəcəyini açıqlayıb.
Lakin əksər ekspertlərin rəyi bundan ibarətdir ki, Kreml istənilən halda İrəvanın cəzasını verəcək. Rusiyalı hərbi analitik Aleksandr Xramçixin bunun səbəblərini belə izah edir: “Moskvada aydın başa düşürlər və bizim üçün də tam aydındır ki, Paşinyanın məqsədi Ermənistanın xarici siyası vektorunu tamamilə dəyişmək, yəni Rusiyanın təsir dairəsindən çıxmaq və onunla bərabər Qarabağı da verməkdir. İndi o, yavaş-yavaş məhz həmin planı həyata keçirir”. Onun sözlərinə görə, KTMT-nin özü elə strukturlaşıb ki, heç kim kiməsə kömək etmir: “Ermənistan və onun bəzi müttəfiqləri Ukraynada keçirilən xüsusi əməliyyat zamanı Rusiyaya dəstək verməyib. O vaxta qədər heç kim Krımı Rusiyanın ərazisi kimi tanımırdı, Suriyada heç kim Rusiyaya görünən dəstək göstərmirdi. Yəni hər kəs öz mənafeyini irəli sürür, amma nəsə olanda Rusiya dəstəkləməlidir?”. Xramçixin qeyd edir ki, Ermənistan KTMT-dən çıxsa, başqa heç bir yerdən təhlükəsizlik zəmanəti almayacaq: “Ermənistan tamamilə Qarabağı itirəcək, bundan sonra Türkiyə və Azərbaycandan tam asılı olacaq. Qərbin Ermənistanın təhlükəsizliyinin qarantına çevriləcəyini güman etmək ancaq reallıqla əlaqəni kəsəndə mümkündür, lakin bu, Ermənistanın problemidir. İstədiyi budursa, alacağı da budur”. Digər rusiyalı politoloq Stanislav Tarasov da hesab edir ki, KTMT təlimlərindən imtina etməklə Ermənistan özü üçün yeni problemlər yaradır: “Ötən ilin payızında KTMT-nin Ermənistanda keçirilən sammitində İrəvan ilk dəfə yekun sənədi imzalamaqdan imtina etdi. İndi onlar təlimlərdən imtina edirlər. Onlar “va-bank” getdilər və Qərb tərəfdaşlarının problemin həllində onlara köməklik edəcəyini gözləyirlər”. Politoloq xatırladıb ki, Rusiya, Ermənistan, Belarus, Qazaxıstan, Qırğızıstan və Tacikistanın daxil olduğu KTMT-nin nizamnaməsinə görə, üzv dövlətlərdən birinə hücum edildikdə, digərləri onun müdafiəsinə qalxmalıdır. Qarabağda münaqişə baş verdikdə təşkilat başqa cür davrandı: “Sərhədin demarkasiyası olmadığı və tərəflər ayrı-ayrı ərazilər üzərində mübahisə etdiyi üçün KTMT baş verən hadisələri təcavüz aktı hesab etməyib. Rusiya sülhməramlılarının statusu müəyyən olunmayıb. Ermənistan hesab edir ki, onlar Azərbaycanın hərəkətlərinin qarşısını almalıdır, Azərbaycan isə əksinə, sülhməramlıların Ermənistanın hərəkətlərinin qarşısını almalı olduğunu düşünür. Ermənistanın baş naziri Nikol Paşinyan Ermənistanın özündə antirusiya əhval-ruhiyyəsi formalaşdıran intriqa yaradıb”.
Baş verənlərə daha bir qəzəbli reaksiyanı Rusiya Dövlət Dumasının MDB işləri, Avrasiya inteqrasiyası və həmvətənlərlə əlaqələr komitəsi sədrinin birinci müavini, ermənipərəst Konstantin Zatulin sərgiləyib. O, “Danışır Moskva” radiostansiyasına müsahibəsində qeyd edib ki, bu vəziyyətdə İrəvanın KTMT ilə bağlı heç nə etməyəcəyinə dair bəyanatlar Ermənistanı heç bir şəkildə gücləndirmir: “Amma bunlar yalnız sübut edir ki, Paşinyan hakimiyyəti müttəfiqini dəyişmək yolu ilə gedir, Qərbi regiona cəlb etmək istəyir. Ümid edirəm ki, Qərb, ABŞ, Fransa Türkiyə və Azərbaycanla problemlərin həllinə kömək edəcək. Amma onlar bunu heç vaxt etməyiblər və etməyəcəklər, bundan əminəm. Çünki onlar üçün, xüsusən də ABŞ üçün ən önəmlisi Rusiyanı bu regiondan çıxarmaqdır. Qalan hər şey, erməni əhalisinin və Qarabağın taleyi onları az maraqlandırır”. Zatulin bildirib ki, Rusiya öz öhdəliklərini yerinə yetirir: “Amma o, Qarabağ məsələsində ermənilərin və Ermənistanın adından çıxış edə bilməz”. Digər rusiyalı politoloq, Cənubi Qafqaz üzrə ekspert Andrey Areşev isə vurğulayır ki, Paşinyan KTMT-də vəziyyəti gərginləşdirir: “İrəvanın Ermənistan ərazisində KTMT təlimləri keçirməkdən imtina etməsi onun çoxvektorlu siyasəti və Moskvaya qarşı qərəzli iddialarından irəli gəlir. Son vaxtlar Ermənistan getdikcə daha çox Qərbə meyl edir. Təbii ki, bu həm də KTMT çərçivəsində hərbi-siyasi əməkdaşlığı korlamağa yönəlmiş xarici qüvvələrin müəyyən təsiri ilə bağlıdır. Bir ildən artıqdır ki, bu cür səylər edilir, lakin Ukraynada xüsusi hərbi əməliyyatın başlaması ilə onlar fərqli keyfiyyət miqyası alıblar”. Onun sözlərinə görə, fakt odur ki, Nikol Paşinyanın səyləri də daxil olmaqla, KTMT-də vəziyyət tədricən gərginləşir: “Moskva və Rusiyanın iri dövlət şirkətləri Ermənistan bazarının fəal iştirakçılarıdır və Ermənistan respublika iqtisadiyyatının əsas sektorlarında böyük paya malikdirlər. Düşünürəm ki, Ermənistan rəhbərliyinin bu barədə düşünməsi və çıxılmaz vəziyyətdən çıxış yolları axtarmağa başlamasının vaxtı çatıb. Əks təqdirdə hər şey İrəvan üçün açınacaqlı olacaq”. Artıq KTMT-nin Birgə Qərargahı 2023-cü ildə KTMT sülhməramlı qüvvələri ilə təlimlərin məqsədəuyğun olmaması barədə Ermənistandan siqnal aldığını bildirib. Bu fonda Kremlin İrəvana qarşı təzyiq siyasətini işə salması gözlənilir.
Ramil QULİYEV
