Rusiya-Ukrayna müharibəsinin gedişində xüsusi narahatlıq predmetinə çevrilən məsələlərdən biri də “Zaporojye” atom elektrik stansiyasıdır. Xatırladaq ki, “Zaporojye” atom elektrik stansiyası (AES) cari il martın 4-dən Rusiya ordusunun nəzarətindədir. Amma son günlərdə stansiyanın yerləşdiyi ərazinin döyüş meydanına çevrilməsi ciddi təhdid mənbəyinə çevrilib.
Kiyev və Moskva bir-birini AES-in işinə təhlükə törədən və nüvə fəlakəti təhlükəsi yaradan təxribatlarda ittiham edir və bunun 1986-cı ildə “Çernobıl” atom stansiyasında baş verən qəzanı kölgədə qoyacağını qeyd edir. Hazırda Rusiya Ukrayna ordusunun AES ərazisini ağır artilleriyadan atəşə tutmaqda ittiham edir. Ukrayna da öz növbəsində əks mövqedən çıxış edir. Bu şəraitdə MAQATE rəhbəri Rafael Qrossi “Zaporojye” atom stansiyasının atəşə tutulmasından narahatlığını bildirib. Onun sözlərinə görə, AES-in təhlükəsizliyini təhdid edən hərbi hərəkətlər tamamilə yolverilməzdir və nəyin bahasına olursa-olsun, qarşısı alınmalıdır. Qrossi xəbərdarlıq edib ki, atom elektrik stansiyası tamamilə nəzarətdən çıxıb. O, agentliyin əməkdaşlarınaı stansiyada inspeksiya aparmaq çağırışı edib, lakin AES döyüş əməliyyatları zonasında olduğundan bunu təşkil etmək praktiki olaraq mümkün deyil. Bundan əvvəl Rusiya Xarici İşlər Nazirliyi bildirmişdi ki, BMT Katibliyinin Təhlükəsizlik Departamenti MAQATE-nin baş direktorunun “Zaporojye” AES-ə səfərinə razılıq verməyib və bu, Kiyevə AES ərazisində yenidən təxribatlar törətməyə imkan verib. Son məlumatlara əsasən, bir neçə artilleriya hücumu nəticəsində AES ərazisində yanğın baş verib, enerji bloklarının fəaliyyəti üçün zəruri olan iki elektrik xətti kəsilib. AES-də 3 nömrəli enerji blokunun avadanlıqlarının bir hissəsi enerjisizləşdirilib, 4 nömrəli enerji blokunun generasiya gücü azaldılıb. Rusiya iddia edir ki, MAQATE rəhbərliyi “Zaporojye” stansiyasının Ukrayna hərbçiləri tərəfindən atəşə tutulması ilə bağlı risqlərdən xəbərdardır, lakin onların qarşısını almaq üçün real tədbirlər görmür. Rusiya Xarici İşlər Nazirliyinin sözçüsü Mariya Zaxarova məsələ ilə bağlı bildirib ki, Kiyevin “Zaporojye” AES-ə endirdiyi zərbələr ətrafında yaranmış situasiyada dünya kənarda dayanıb, BMT katibliyi MAQATE-nin missiyasını əngəlləyərək məsuliyyətsiz davranışa yol verib: “Mənə elə gəlir ki, nüvə enerjisi problemi, o cümlədən texnogen fəlakətlərin nəticələri, ümumiyyətlə, bu problemlər ilə məşğul olan BMT Katibliyi proseslərdən kənarda dayandığını başa düşməlidir. Bunlar dünyanın rifahı, inkişafı, alternativ enerji mənbələrinin axtarışı üçün eksperimentlər aparan alimlərin təhlükəli təcrübələri deyil və bunlar Kiyev rejiminin dağıdıcı xarakter daşıyan tamamilə qanunsuz fəaliyyətinin tərkib hissəsi olan cinayət əməlləridir və heç bir coğrafi sərhədlə məhdudlaşmayacaq. BMT Katibliyinin bu qərarı təhlükəsizlik çərçivəsində bəzi ifrat davranışların qarşısını almaq istəyi ilə əsaslandırılmış qərar deyil. Zaporojye AES-ə beynəlxalq yoxlama ilə Qrossinin səfərini əngəlləyən bu qərar bir sıra təhlükəli hadisələrə səbəb ola biləcək məsuliyyətsizlikdir”.
Bu arada o da məlum olub ki, Rusiya Avropada ən iri atom elektrik stansiyası olan “Zaporojye”dəki vəziyyətlə bağlı BMT Təhlükəsizlik Şurasının təcili iclasının çağırılmasını xahiş edir. Rusiyanın BMT-dəki daimi nümayəndəsinin müavini Dmitri Polyanski qeyd edir: “Bu mövzu Təhlükəsizlik Şurası üzrə həmkarlarımızla qərəzsiz müzakirə tələb edir. Ukraynanın təxribatları geniş ictimaiyyətdən gizlədilməməlidir”.
Bundan başqa, Rusiya MAQATE rəhbəri Rafael Qrossini bu iclasda məruzə ilə çıxış etməyə dəvət edib. Lakin Rusiyanın BMT Təhlükəsizlik Şurasının təcili iclasının çağırılması xahişinə cavab olaraq Qərb dövlətləri tərəfindən “Zaporojye” AES-in dərhal Ukraynanın nəzarətinə verilməsinə çağırış edilib. “Böyük yeddilik” ölkələrinin xarici işlər nazirlərinin bu xüsusda birgə bəyanatında deyilir: “Beynəlxalq birlik tərəfindən tanınmış sərhədlər daxilində bütün nüvə obyektlərinə nəzarət onun təhlükəsiz və etibarlı istismarını təmin etmək üçün Ukraynaya verilməlidir. “Zaporojye” AES-i istismar edən personal təhdid və təzyiqlər olmadan öz vəzifələrini icra etmək imkanına malik olmalıdır. Rusiyanın stansiyaya nəzarəti region üçün təhlükə törədir. Rusiya Federasiyası dərhal öz qoşunlarını Ukraynanın beynəlxalq birlik tərəfindən tanınan sərhədlərinin hüdudlarından çıxarmalıdır”. Ukrayna isə bildirir ki, Rusiya ağır silahları stansiyanın ərazisinə toplayaraq, oradan Zaporojye vilayətini atəşə tutur, bəyan edir ki, Kiyev stansiyanın MAQATE tərəfindən müayinə edilməsinə əngəl törədir. Ukraynanın “Enerqoatom”unun prezidenti Pyotr Kotin məlumat verib ki, Rusiya “Zaporojye” AES-i Rusiyasının enerji sisteminə qoşulması üzrə planının icrasına başlayıb: “Bu proqram üçün zəmin stansiyanın Ukraynanın enerji sistemilə rabitə xətlərinin zədələnməsi olub. Bu gün üçün AES-in dörd enerjiötürücü xəttindən yalnız biri işləkdir. Qalanları son zamanlar zədələnmə səbəbindən işləmir”. Rusiyalı politoloq Andrey Piontkovski isə iddia edir ki, Qərbdən gələn təhdidlərə görə Rusiyanın nüvə silahından istifadəsinin mümkünsüzlüyünü dərk edən Kreml “Zaporojye” AES-də təxribat təşkil etməyi planlaşdırır: “Putin “Zaporojye” AES-i partlatmağı və bunda ukraynalıları ittiham etməyi planlaşdırır. Belə vəziyyət artıq Rusiya üçün ənənəvi hal alıb. Əsir düşərgəsində olduğu kimi eyni hiyləni təkrarlayır. MAQATE nümayəndələri zavoda buraxılmalıdır. Putinin aciz qəzəbi, Ukraynaya və ya Avropaya qarşı nüvə zərbəsinin cəzasız qalmasının mümkünsüzlüyü onu belə bir təxribata sövq edə bilər”.
Tahir TAĞIYEV
