Qərb ölkələrinin istəklərinə zidd olaraq qardaş Türkiyə Rusiya ilə münasibətlərini inkişaf etdirir, yeni səviyyəyə yüksəldir. İndiki halda bu, əslində həm Türkiyə, həm də Rusiyanın maraqlarına tam cavab verir. Bu proses Türkiyə-Rusiya işbirliyinin müxtəlif regionlarda güclənməsini şərtləndirir ki, bura Cənubi Qafqaz da daxildir.
Şübhəsiz ki, Cənubi Qafqazda Türkiyə və Rusiyanın rəqabət yox, əməkdaşlıq etməsi Azərbaycanın da mənafelərinə cavab verir. Bu hal Azərbaycanın regional maraqlarının təmin edilməsində mühüm əhəmiyyət kəsb edir. Bu mənada tamamilə təbiidir ki, Azərbaycan Türkiyə-Rusiya işbirliyinin regionda güclənməsində xüsusi maraqlı olan tərəflərdən biridir. Məhz bu şəraitdə Azərbaycan İkinci Qarabağ müharibəsindən sonra regionda müəyyən etdiyi yeni hədəflərə daha sürətlə çatmaq imkanı qazanır. Proseslər göstərir ki, Türkiyə-Rusiya əməkdaşlığı Azərbaycanın istədiyi kimi güclənməkdə davam edəcək. Bunu Federasiya Şurasının informasiya siyasəti və media ilə qarşılıqlı əlaqə komissiyasının sədri Aleksey Puşkov da xüsusi olaraq vurğulayır. O, diqqəti ilk növbədə buna yönəldir ki, Türkiyə prezidenti Rəcəb Tayyib Ərdoğanın rusiyalı həmkarı Vladimir Putinlə görüşmək üçün Soçiyə səfəri NATO-ya üzv ölkələrin paytaxtlarında səs-küyə səbəb olub: “İki lider arasındakı danışıqlar Qərbin Moskvanı təcrid etmək cəhdinə zərbə vurur. NATO ölkəsi liderinin Rusiyaya səfəri Qərbin Rusiyanı təcrid etmək strategiyasını sarsıdır. Əgər belə izolyasiyaya təkcə Çin, Hindistan və ya Argentina deyil, həm də Qərb alyansının mühüm üzvü qarşı çıxırsa, bu, Qərbin təcrid siyasətində uğursuzluğa düçar olması deməkdir. Həm də təkcə qlobal miqyasda deyil - bu artıq göz qabağındadır - hətta Qərb alyansının özü səviyyəsində də. Bunu isə bütün siyasi dünya görür”. Senator qeyd edib ki, Putinlə Ərdoğanın görüşünü Ukrayna böhranı və Türkiyənin Rusiya-Ukrayna dialoqunda mümkün vasitəçiliyinə çevirmək olmaz: “Danışıqları dəqiq ikitərəfli komponentlə qiymətləndirmək lazımdır, çünki burada ticarət sahəsində, qarşılıqlı hesablaşmalarda milli valyutalara keçid, “Mir” ödəniş sisteminin tanınması və sair sanksiya siyasətini alt-üst edən çox mühüm razılaşmalar əldə olunub. Ərdoğan, təbii ki, Türkiyənin maraqlarını irəli sürür və bunu etməsəydi, qəribə olardı. Amma bu gün Türkiyə və Rusiyanın maraqları bir sıra aspektlərdə üst-üstə düşür”. Xatırladaq ki, Soçidə Türkiyə və Rusiya prezidentlərinin görüşündə digər mühüm məqamlardan biri hesablaşmalarada milli valyutadan istifadə olub. Bu xüsusda danışan Rusiya prezidentinin mətbuat katibi Dmitri Peskov qeyd edib ki, bununla hər iki ölkənin ABŞ dollarından asılılığı aradan qalxacaq: “Təəssüf ki, dollar emissiya edən ölkə öz hərəkətləri ilə bu valyutaya olan inamı sarsıdıb və buna görə də tamamilə təbii şəkildə bir çox ölkələr öz ticarət dövriyyələrində dolların payını azaltmaq və onların milli valyutalarında hesablaşmaların payını artırmaq üçün imkanlar axtarırlar. Analoji proses Rusiya ilə Türkiyə arasında da müşahidə olunur. Bu cür proseslər dolları “öldürmək” məqsədi daşımır. Soçidə Rusiya qazının tədarükünün rublla qismən ödənilməsinə dair danışıqlardan sonra əldə olunan razılaşma çox mühüm addımdır. Ümid edirik ki, milli valyutaların payı artmaqda davam edəcək”.
Hazırda Qərb dünyası istəməsə belə, Türkiyənin Rusiya ilə münasibətləri onun üçün də mühümdür. Çünki Türkiyə Qərblə Rusiya arasında əhəmiyyətli rabitə kanalıdır. Düzdür, Ankaranın tutduğu indiki mövqe Qərblə Türkiyə arasındakı ipləri gərir, buna görə də Ərdoğan iqtidarı ölkəsinin təhlükəsizlik maraqlarını Rusiya ilə də uyğunlaşdırmaq zərurəti ilə hərəkət edir. Burada o da nəzərə alınmalıdır ki, hazırda Rusiya ilə Türkiyə arasında qarşılıqlı ehtiyaclar daha çoxdur, bu amil iki ölkənin pozitiv siqnallarla bir-birinə yaxınlaşmasını sürətləndirir. Bu hal Azərbaycanın da xeyrinədir. Azərbaycan-Türkiyə-Rusiya üçlüyünün fəaliyyəti regionda mühüm nəticələr doğurur. Xüsusən də Ermənistanın sülhə vadar edilməsi, Zəngəzur dəhlziinin açılması kimi məqamlar burada xüsusi qeyd edilməlidir. Ermənistanın “Hayeli” nəşri yazır ki, əslində, Rusiyanı Türkiyə və Azərbaycanla münasibətlər daha çox maraqlandırır: “Bunun bir neçə səbəbi var. Əvvəla, Moskva Azərbaycanın davranışı ilə yanaşı Türkiyə amilini də nəzərə alır. Və bu gün Türkiyə və Azərbaycan Rusiya-Ukrayna münaqişəsində bir-birini tamamlayan mövqe tutmaq qərarına gəliblər. Beləliklə, Ankara öz silahlarını Ukraynaya aktiv şəkildə satır, eyni zamanda Rusiyaya qarşı sanksiyalar siyasətinə qoşulmur. Bununla da Ankara Azərbaycan üçün, xüsusilə Qarabağ, dəhliz məsələsində daha müsbət şərtlərə nail olur. Ən əsası isə, Bakının Ermənistan-Azərbaycan münasibətlərini normallaşdırmaq imkanlarını artırır. Xüsusilə Rusiya-Ukrayna münaqişəsi ilə bağlı mövqeyi ilə Bakı belə imkanı olmayan Ermənistandan fərqli olaraq Qərbdəki imicini artırır. Bundan sonra Qərb Ermənistan-Azərbaycan münasibətlərinin normallaşması üçün İrəvanın deyil, Bakının maraqlarını nəzərə alan gündəliyi təklif edir”. Regional məsələlər üzrə erməni ekspert Armen Petrosyan isə diqqəti ona yönəldir ki, Zəngəzur dəhlizi Türkiyə üçün gündəm məsələsidir: “Rusiyanın təsiri günü-gündən zəifləyir, Rusiyanın əvvəlki mövqeyindən dönmədiyinə inanmaq çətindir, 10 noyabr sənədi ilə Rusiyanın o dəhlizdə müəyyən rolu var. Əgər o dəhliz yaradılsa, Rusiya onu Türkiyə və Azərbaycanın ixtiyarına buraxacaq. Dəhliz məsələsi gündəmdədir. Ermənistan tərəfinə təzyiqlər var”.
Tahir TAĞIYEV
