Ermənistan müharibədə ağır məğlubiyyətdən sonra ikinci şokunu yaşadı – Azərbaycan bu ölkə ilə az qala 30 il nəzarətsiz qalan sərhədini müəyyənləşdirməyə başladı. Ermənilər Azərbaycan hərbçilərini yaxınlıqlarında görürlər. İrəvan bu vəziyyətdə sərhədin müəyyənləşməsi məqsədilə Bakı ilə danışıqlara razı olmaq əvəzinə Rusiyaya yalvarmağa başladı ki, gəlib sərhədə yerləşsinlər.
Moskva bir ara bu çağırışlara reaksiya vermirdi və Ermənistanda parlament seçkilərinin nəticəsini gözləyirdi. Seçki arxada qaldı və Nikol Paşinyan kürsüsünü qorudu. Kreml Ermənistanda Paşinyan reallığını qəbul etdi. Bundan sonra Rusiyanın Ermənistandakı səfiri və ayrı-ayrı rus generallar tez-tez sərhəd ərazilərdə görünməyə başladılar. Aydın oldu ki, Rusiya Ermənistanın, Türkiyə və İranla yanaşı, Azərbaycanla sərhədində də yerləşməyə hazırlaşır. Ancaq Ermənistanın, Türkiyə və İrandan fərqli olaraq, Azərbaycanla sərhədinin bəzi kəsimləri müəyyən olunmayıb. Ona görə rusiyalı sərhədçilərin sərhədin müəyyən olunmayan kəsimində yerləşməsi Azərbaycanın haqlı narazılığına səbəb ola bilərdi. Buna görə də Moskva risq etmədi. Rusiya öz hərbçilərini hələ ki, sərhədin delimitasiya və demarkasiya olunmamış hissələrinə göndərmir. Rusiya sərhədçiləri Tovuz istiqamətində görünməyə başlayıblar. Nəzərə almalıyıq ki, Ermənistanın Türkiyə və İranla sərhədi ilə Azərbaycanla sərhədi arasında fərq var. Ermənistanın Türkiyə və İranla sərhədində insident baş vermir. Ancaq bizimlə olan sərhəddə tez-tez ermənilər təxribatlar törədir. Bu vəziyyət Azərbaycan üçün nə vəd edir və biz hansı addımları atmalıyıq?
Politoloq Yeganə Hacıyeva “Bakı-Xəbər”ə açıqlamasında bildirdi ki, keçən həftədən başlayaraq Azərbaycanın Ermənistanla olan sərhədinin bəzi ərazilərində rus hərbçiləri görünməyə başlayıb: “Ermənistan müdafiə nazirliyi məlumatı təsdiqləyir. Onların bir kənddə artıq zastava qurduqları da bildirilir. Azərbaycanın bundan narahat olacağı məqamlar var. Məsələ ondadır ki, rus hərbçilərinin yerləşdiyi kənd Qazaxın işğal altında saxlanılan Aşağı və Yuxarı Əskipara kəndlərinin ortasındadır. Həmin kənd məhz ötən əsrin 80-ci illərində Ermənistana verilən ərazidə formalaşıb. Həmin kəndə məqsədli şəkildə ermənilər yerləşdirildi ki, bizim 7 kəndimiz Azərbaycanla birbaşa əlaqəsini itirsin. Bunun da nəticəsində çox rahat işğal edildi. Bu kəndlər və Naxçıvandakı Kərki kəndi 10 noyabr razılaşmasına görə Azərbaycana qaytarılmalıdır. Bunun alternativi yoxdur. Rusların yanaşması budur ki, gələcəkdə sülhü təmin etmək üçün ora yerləşməlidirlər. Məntiqlə, Azərbaycanın sərhəd xidməti Qazaxın həmin 7 kəndindən başlayıb dövlət sərhədini mühafizə etməlidir. Belə olacağı təqdirdə Rusiya qoşunları yalnız Qarabağda deyil, həm də Qazaxda bizim ərazimizdə yerləşmiş olur. Bunun da heç bir hüquqi əsası yoxdur. Nİkol Paşinyan bununla bağlı çağırış edib. Ruslar da deyirdilər ki, bunun üçün beynəlxalq hüquqi əsas lazımdır. Buna rəğmən, səhəri gün həmin kəndə yerləşdilər. Bunun Ermənistan üçün heç bir fərqi olmaya bilər. Bizim üçün isə böyük əhəmiyyəti var. Rusiya regionda daha ciddi möhkəmlənməkdə maraqlıdır”.
Politoloqun sözlərinə görə, biz Rusiyanın nələrə qadir olduğunu gözəl bilirik: “Bunu daha çox onların televiziyasından izləmək olar. Onların jurnalistlərinin və ekspertlərinin mövqeyindən bizə olan münasibətləri aydın sezilir. Azərbaycan birmənalı olaraq bu məsələni geniş şəkildə ictimailəşdirməlidir. Mütləq mənada sərhədin dəqiqləşdirilməsinin həyata keçməsinə nail olmalıyıq. Yeri gəlsə, biz Ermənistanı buna məcbur etməliyik. Əlimzdə SSRİ dönəmində olan xəritələr var. Həmin xəritələr əsasında sərhəd müəyyənləşməlidir. Bu məsələdə zərrə qədər də olsun güzəştə getmək olmaz. Ermənistan bir gərginlik ocağı formalaşdırır ki, prosesə mane olsun. Faktiki olaraq görürük ki, Rusiya da onlara bu məsələdə dəstək verir”.
Məhəmmədəli QƏRİBLİ
