Ermənistanın Azərbaycanla həmsərhəd olan Tavuş bölgəsində Rusiya sərhədçilərinin yerləşdirilməsi artıq erməni sakinlər arasında birmənalı qarşılanmır. “Azatutyun” radiosu qeyd edir ki, sakinlər Rusiya sərhədçilərinin nə məqsədlə gəlmələri, hakimiyyətin sərhəddə demarkasiya işlərinə nə vaxt başlanacağı barədə məlumat verməməsindən narahatdır.
Qeyd edək ki, Ermənistanın Müdafiə Nazirliyi avqustun 5-də Azərbaycanın Qazax rayonu ilə həmsərhəd olan bu bölgədə, xüsusilə də Əskipara kəndi ərazisində Rusiya sərhədçilərinin yerləşdirilməsi barədə məlumat yayıb. Amma “Azatutyun” qeyd edir ki, nazirlik bunun detalları barədə heç bir məlumat verməyib, təkcə onu bildirib ki, orda sərhədçilər üçün obyektlər tikiləcək. Rusiya sərhədçiləri isə “Azatutyun” radiosunu hərbi obyekti tərk etməyə və çəkiliş aparmamağa çağırıblar. Bildirilir ki, Noyemberyan icmasının rəhbəri də onlara məlumat verməkdən imtina edib. Radio yazır ki, kənd sakinləri Rusiya sərhədçilərinin gəlişini müxtəlif cür yozurlar: “Biri deyir ki, ruslar bizim dostumuzdur, digəri isə deyir ki, ruslar sərhədə xoş niyyət üçün gəlməyiblər. Əskiparada yaşayan Jora Sepxanyan adlı yaşlı müəllimsə qorxur ki, demarkasiya onların xeyrinə olmaya bilər. Deyir ki, 90-cı illər Qarabağ müharibəsi zamanı Azərbaycan kəndləri olan Yuxarı və Aşağı Əskipara onların nəzarətinə keçib və indi bu kəndlərin qaytarılması onlara ciddi problemlər yaradacaq: “Əgər demarkasiya nəticəsində bu torpaqları onlara qaytarsalar, camaat bunu qəbul etməyəcək. Təhlükə yenə qalacaq və gənclər gedəcək. Mənim 80 yaşım var və bilirəm ki, bu torpaqları qaytaran ermənilərin düşməni olacaq. Belə olan halda Kirovakana yol açılacaq”. Qeyd edək ki, 44 günlük son Qarabağ savaşı və üçtərəfli atəşkəs razılaşmasından sonra Ermənistanın Tavuş vilayəti ilə həmsərhəd olan Azərbaycanın Qazax rayonunun anklav kəndlərinin yenidən Azərbaycana qaytarılması barədə məlumatlar dolaşır. Hələlik bu məsələ ilə bağlı son durum barədə rəsmi açıqlama yoxdur. Sadəcə, Ermənistan mətbuatı parlamentdəki mötəbər mənbəyə istinadən xəbər yayıb ki, Qazaxın 7 kəndinin Azərbaycana geri qaytarılması ilə bağlı Ermənistan parlamentində qapalı müzakirə aparılıb. Erməni deputat Anna Qriqoryan iclas zamanı rəsmi İrəvanı bu mövzü ilə bağlı ictimaiyyəti aldatmamağa çağırıb. Anna Qriqoryan öz çıxışı zamanı Ermənistan hakimiyyətinin Naxçıvanın Kərki, Qazaxın Yuxarı və Aşağı Əskipara da daxil olmaqla 7 kəndinin Azərbaycanın nəzarəti altına vermək istəyini açıqlayıb: “Belə bir sənədin artıq imzalandığı bidirilir. Gələcəkdə İrəvanın bütün Qarabağı Azərbaycanın ayrılmaz hissəsi kimi tanıyacağı da istisna olunmur. Ermənistan ictimaiyyəti Əskipara məsələsi ilə bağlı suallar içindədir. Xalqa artıq hər şeyi düz danışmağın vaxtıdır”. Qeyd edək ki, Kərki ilə bərabər 1992-ci ildə Azərbaycanın Qazax rayonunun 7 kəndi - Sofulu, Barxudarlı, Bağanis Ayrım, Qızıl Hacılı, Yuxarı Əskipara, Aşağı Əskipara və Xeyrimli kəndləri Ermənistan tərəfindən işğal olunub. Bu kəndlərdən üçü - Sofulu, Barxudarlı və Yuxarı Əskipara Azərbaycanın Ermənistan ərazisindəki anklavlarıdır.
Parlamentdəki müxalif “Şərəf duyuram” fraksiyasının üzvü Tiqran Abramyan da belə hesab edir ki, kəndlər Azərbaycana qaytarılacaq: “Mən Rusiya qoşunlarının 102-ci hərbi baza çərçivəsində Ermənistan daxilində müxtəlif yerlərdə dislokasiyasını və yerdəyişməsini başa düşə bilərəm. Amma gərəkdir ki, hökumət və Nikol Paşinyan, Müdafiə Nazirliyi yaranmış situasiyanın zəruriliyini əsaslandırsınlar. Çünki həmin sərhəd zastavalarının Tavuş vilayətində yerləşdirilməsi ondan xəbər verir ki, proses məlum anklav ərazilərin geri verilməsi və bununla bağlı sövdələşmələrlə əlaqəlidir. Və Rusiya sərhədçilərinin məntəqələri artıq lazım olan yerdə yerləşdirilib”. Abramyan əlavə edib ki, Ermənistanın hansı zərurət əsasında Rusiyadan Tavuş vilayətində sərhəd zastavaları və ya dayaq məntəqələrinin yerləşdirilməsini xahiş etdiyi izah edilməlidir.
Erməni hərbi ekspert Karen Hovhannisyan qeyd edib ki, kənddə rus sərhədçilərin varlığı azərbaycanlıların anklav adlanan ərazilərə sərbəst giriş-çıxışını təmin edə bilər: “Əks təqdirdə orada rus hərbi varlığının təmin edilməsi üçün başqa səbəb yoxdur, mümkündür ki, bu, həmin kəndlərin təhlükəsizliyinin təmin edilməsi və ya təhvil verilməsi məsələlərini həll etmək məqsədilə edilir”. Hovhannisyan deyib ki, Ermənistanın son dövrdə Qeqarkunik və Ararat vilayətlərində nisbətən sabit vəziyyəti nəzərə alaraq güzəştlərə getdiyini düşünür. Erməni siyasi xadim Voskan Sarkisyan də məsələyə toxunub: “Azərbaycanlılar sosial şəbəkələrində keçmişdə Tavuşda azərbaycanlıların yaşadığı anklavların xəritəsini geniş şəkildə yayırlar. Gələcəyin necə olacağını bilmirəm, amma anklavları Azərbaycana təhvil vermək təhlükəsi var”. Moskva Beynəlxalq Münasibətlər İnstitutunun eksperti Vadim Muxanov da hesab edir ki, indi əsas məqam Rusiya sərhədçilərinin yerləşdirilməsinin hüquqi tərəfi ilə deyil, həyata keçirilən tədbirlərin miqyası ilə bağlıdır: “Rusiyada hesab edirlər ki, rus sərhədçiləri Azərbaycanla bütün sərhəd boyu yerləşə bilməz, amma ayrı-ayrı nöqtələrdə onların yerləşməsi tamamilə mümkündür. Demək olmaz ki, iki ölkə arasında sərhədlər ümumiyyətlə yoxdur. Müstəqilliyin elan edilməsindən 30 il keçib və dövlətlərin hüdudları təbii şəkildə formalaşıb, amma bəzi sahələr üzrə suallar qalıb”.
Nahid SALAYEV
