“Rusiya Ermənistan-Azərbaycan sərhədində silahlı insidentlərin artmasından narahatdır. Bu insidentlərin hər iki tərəfdən insan ölümləri ilə müşayiət olunması xüsusi təşviş doğurur. Təəssüf ki, gərginlik hələ azalmağa doğru getmir”. Belə bir açıqlama ilə Rusiya Xarici İşlər Nazirliyinin İnformasiya və mətbuat departamentinin direktor müavini Aleksandr Bikantov çıxış edib.
Diplomat onu da qeyd edib ki, bütün məsələləri yalnız sülh yolu və siyasi-diplomatik vasitələrlə həll etmək lazımdır: “Rusiya bundan sonra da Ermənistan-Azərbaycan sərhədindəki vəziyyətin normallaşması prosesinə, o cümlədən sərhədlərin delimitasiya və demarkasiyası üzrə birgə işlərin görülməsinə öz töhfəsini verməyə hazırdır. Bu, Cənubi Qafqazı sabitlik zonasına çevirməyə yardım edəcək”. Ermənistanın baş naziri Nikol Paşinyanın Rusiya sülhməramlılarının Ermənistan-Azərbaycan sərhədi boyunca yerləşdirilməsi təklifini şərh edərkən A.Bikantov qeyd edib ki, problemlərdən biri sərhədlərin demarkasiyasının həyata keçirilməməsidir: “Rusiya bu mövzuya xüsusi diqqət ayırır, vasitəçilik səyləri göstərir. Sərhəd boyunca sərhədçilərin yerləşdirilməsi ilə bağlı problemlərdən biri sərhədlərin demarkasiyasının həyata keçirilməməsidir. Rusiya Azərbaycan və Ermənistan arasında sərhədlərin delimitasiyasının ardınca demarkasiyasının həyata keçirilməsinin və tezliklə bu işə start verilməsinin tərəfdarıdır”. Belə bir vaxtda Ermənistanın Müdafiə Nazirliyi Azərbaycanla Qazax rayonu istiqamətində sərhəddə Rusiya sərhədçilərinin yerləşdirildiyini açıqlayıb. Məlumatda deyilir ki, hazırda kənddə Rusiya sərhədçilərinin arxa cəbhə təminatını həyata keçirmək üçün tikinti işləri görülür. Bundan əvvəl Ermənistanın baş naziri Nikol Paşinyan bildirmişdi ki, Azərbaycanla sərhəd boyu Rusiya sərhəd qoşunlarının postlarının yerləşdirilməsini təklif edir və bu məsələni rusiyalı tərəfdaşlarla müzakirə edəcək. Paşinyan əsasən dövlət sərhədinin Laçın və Kəlbəcər istiqamətindən keçən hissəsini nəzərdə tuturdu, çünki həmin istiqamətdə tez-tez atışmalar baş verməkdədir. Rusiyada Paşinyanın bu təklifinə ya sükutla reaksiya verdilər, ya da ayrı-ayrı siyasətçilər və ekspertlər səviyyəsində əsasən müsbət yanaşmadılar. Sonradan Moskvada qeyd etdilər ki, sərhəd boyu Rusiya sərhədçilərinin yerləşdirilməsini Azərbaycanla da müzakirə etmək lazımdır, Bakı da buna heç cür razılıq verməz. İndi isə Rusiya sərhədçiləri, bilavasitə Azərbaycanla sərhəddə olmasa da, Ermənistanın Qazax istiqamətindəki sərhəd kəndində yerləşiblər. Bəs bu nədən xəbər verir? Xüsusən də Qazax rayonunun 90-cı illərin əvvəllərində işğal olunmuş, anklav vəziyyətində olan kəndlərinin qaytarılacağı haqda vaxtaşırı məlumatların yayıldığı bir vaxtda.
Hərbi ekspert Karen Ovanesyan hesab edir ki, Rusiya sərhədçilərinin Voskepar kəndində yerləşməsi anklav ərazilərin geri qaytarılmasına hazırlıqdır. Belə ki, Rusiya sərhədçiləri Azərbaycanın əsas əraziləri ilə Qazaxın həmin anklav kəndləri arasında gediş-gəlişin təhlükəsizliyini təmin etmək üçün ora yerləşdirilə bilərdi: “Əks halda Rusiya sərhədçilərinin orada yerləşdirilməsi üçün heç bir tutarlı səbəb yoxdur. Bu, həmin kəndlərin qaytarılmasına hazırlıq və onların təhlükəsizliyini təmin etmək üçün edilir”. Ovanesyan təxmin edir ki, Ermənistan həmin kəndləri qaytarmaqla bağlı güzəştə gedib və məsələ yaxın 1-2 ildə həll oluna bilər. Qeyd edək ki, Paşinyan hökuməti dəfələrlə Qazaxın kəndlərinin qaytarılmasına dair gizli öhdəlik götürməkdə günahlandırılıb. Lakin indiki halda, ola bilsin, Rusiya sərhədçilərinin Voskeparda yerləşdirilməsi sərhəd boyu eskalasiyanın bu istiqamətə də yayılmasını önləmək məqsədi daşıyır.
Erməni mediası yazır ki, Rusiya sərhəd məsələsində İrəvana təzyiqləri artırır. Eyni mövqedən Fransa da çıxış edir. “Hayeli” nəşri bu xüsusda yazır: “Bu yaxınlarda Azərbaycanın müdafiə naziri Zakir Həsənov Mərkəzi Komanda Məntəqəsində xidməti müşavirə keçirib. Qeyd edək ki, Zakir Həsənov iyulun 19-da bənzər müşavirə keçirmişdi. İndi Azərbaycan tərəfi faktiki olaraq erməni tərəfinə qarşı fəaliyyətlərə hazırlaşmağa davam edir. Nikol Paşinyan isə Müdafiə Nazirliyində yeni təyin edilmiş nazir Arşak Karapetyanı zabit heyətinə təqdim edərkən qeyd edib ki, Ermənistan ətrafında kifayət qədər gərgin vəziyyət var. Hazırda Azərbaycan qoşunlarının sərhəddəki mövcudluğu bu hakimiyyət üçün məqbuldursa, onda niyə Rusiya və artıq Fransa bu şəraitdə bizdən demarkasiya və delimitasiya prosesinin həyata keçirilməsini gözləyir?”. Nəşr yazır ki, Paşinyan avqustun 3-də Fransa prezidenti Emmanuel Makronla telefonla danışıb, danışıq zamanı Makron Ermənistan və Azərbaycan arasında demarkasiya və delimitasiya həyata keçirilməsinin vacibliyini vurğulayıb. Bundan sonra da Emmanuel Makron Azərbaycan prezidenti İlham Əliyevə zəng edib. Söhbət zamanı dövlət başçıları 2020-ci il noyabrın 10-da imzalanmış üçtərəfli Bəyanatdan sonrakı dövrdə regional məsələlər və Bəyanatın müddəalarının həyata keçirilməsi, Ermənistan-Azərbaycan dövlət sərhədindəki vəziyyət və postmünaqişə dövründə regionda sabitlik və təhlükəsizliyin möhkəmləmləndirilməsinə dair ətraflı fikir mübadiləsi aparıblar. Ermənistanda qeyd edilir ki, Fransa da sərhədin demarkasiya və delimitasiyasını gündəmə gətirməklə İrəvanın bu prosesdə tək qaldığını nümayiş etdirir. Məhz bu vəziyyətdə də Azərbaycan istəyinə asanlıqla nail ola biləcək.
Nahid SALAYEV
