Rusiya və Ermənistan arasında yaxın tezliklə münasibətlərin daha gərgin mərhələyə qədəm qoyması gözlənilir. Bunun əsas səbəbi baş nazir kürsüsünü əlində saxlamağı bacaran Nikol Paşinyanın Rusiya əleyhinə olan kadrları yenidən nümayişkaranə şəkildə önə çəkməsi, həmçinin regionda Kremlin maraqlarına xələl gətirən addımlar atmasıdır.
Indi ekspert dairələrində belə hesab edilir ki, Moskva buna görə Paşinyana qarşı mütləq müəyyən cəza tədbirlərini işə salacaq. Təhlükəsizlik üzrə rusiyalı ekspert Yevgeni Mixaylov da Paşinyanın əsas səhvini öz strateji müttəfiqi Rusiya ilə qarşıdurmaya yönəlik kursunda görür: "Onun öz komandasına Ermənistanın Rusiya ilə ittifaqına skeptik yanaşan insanları daxil etməsi ölkənin siyasi həyatında kollapsa gətirdi. Qərblə siyasi alver, eks-prezident Robert Köçəryanın həbsi, KTMT baş katibi Yuri Xaçaturovun vəzifəsindən çıxarılması İrəvanın Rusiya ilə münasibətlərini ən aşağı soyuq nöqtəyə çatdırıb. Belə görünür ki, Ermənistanın baş naziri olanlardan nəticə çıxarmır və indi ciddi-cəhdlə Qarabağ üzrə üçtərəfli bəyanatlar çərçivəsində üzərinə götürdüyü öhdəliklərin yerinə yetirilməsindən yaxasını qurtarmaq istəyir. Hətta bu razılaşmaların Rusiyanın vasitəçiliyi ilə əldə olunmasına baxmayaraq". Paşinyanın bu gün Azərbaycanla sərhədin delimitasiyası və demarkasıyasına mane olması, həm də sərhəd insidentlərinin həllinə KTMT və Qərbdəki tərəfdaşlarını cəlb etməyə cəhd etməsi, ekspertin fikrincə, Moskvanın ona rəğbətinin artmasına səbəb olmur: "Belə davranış Paşinyana yaxşı heç nə vəd etmir. Xüsusən də Azərbaycanla Rusiyanın, Ermənistanın bunu istəyib-istəməməsindən asılı olmayaraq, bölgədə kommunikasiyaların açılmasına kökləndiklərini nəzərə alsaq".
“Rusiya zabitləri” ekspert şurasının üzvü Aleksandr Perenciyev də qeyd edir ki, Azərbaycan-Ermənistan sərhədində KTMT müşahidə məntəqələrinin yerləşdirilməsi ehtimalı azdır. Onun sözlərinə görə, Kollektiv Təhlükəsizlik Müqaviləsində belə maddələr nəzərdə tutulmayıb: “Məsələn, NATO-nun Belarus, islamçı silahlı birləşmələrin Tacikistan sərhədlərinə təzyiqi şəraitində belə bu ölkələrin sərhədlərində Nikol Paşinyanın bəhs etdiyi müşahidə məntəqələrinin yaradılması KTMT üçün müzakirə mövzusu olmayıb. Və ən əsası, Rusiya ordusunun Azərbaycan və Ermənistan ordularının təmas xəttinə çıxması yalnız rəsmi Moskva, Bakı və İrəvan arasında üçtərəfli razılaşma çərçivəsində mümkündür”. Perenciyev bildirib ki, Nikol Paşinyanın KTMT-nin müşahidə məntəqələri ilə bağlı bəyanatı rəsmi İrəvanın üçüncü qüvvələri münaqişəyə cəlb etmək üçün hiyləgər planıdır.
Rusiyalı hərbi ekspert İqor Korotçenko da məsələyə eyni prizmadan yanaşır: “Sərhəddə təxribatlar, atışma hazırkı mərhələdə Ermənistan hökumətinin qarşıya qoyduğu məqsədlərə çatmaq üçün vasitədir”. Ekspertin fikrincə, Ermənistan sərhədlərin delimitasiyası və demarkasiyası, nəqliyyat yollarının açılması məsələsini həll etmək, Azərbaycanın Rusiya sülhməramlıları yerləşdirilən Qarabağ bölgəsindən qanunsuz silahlı birləşmələrini çıxartmaq istəmir: “Əksinə, onlar bu məsələlərə Avropa İttifaqını, o cümlədən Ermənistana hərbi qüvvə göndərməyə belə hazır olduğunu bildirən Fransanı da cəlb etməyə çalışırlar”. Rusiyalı ekspertin qənaətincə, əsas problem Ermənistanın 10 noyabr 2020-ci il tarixli üçtərəfli bəyanatda üzərinə götürdüyü öhdəlikləri, habelə Azərbaycan, Ermənistan, Rusiya liderlərinin yanvar ayında Moskva görüşündə əldə edilən razılaşmanın şərtlərini yerinə yetirmək istəməməsidir. Ekspert hesab edir ki, onillərlə yeritdiyi destruktiv siyasətini davam etdirən Ermənistan müharibədə məğlub edildikdən, ordusu darmadağın olduqdan sonra belə mövcud gerçəkliyi qəbul etmək istəmir: “Amma Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin də dediyi kimi, Qarabağ münaqişəsi artıq mövcud deyil, Azərbaycan öz ərazi bütövlüyünü bərpa edib. Ermənistan isə bunu qəbul etmək istəmir. Sülh sazişini imzalamaqdan boyun qaçırır və hərbi təxribatlarla məşğuldur”.
Erməni ekspertlər də qeyd edir ki, Moskvanın Paşinyanı cəzalandırmaq planı qaçılmaz olacaq. Erməni politoloq Armen Vardanyan bu fonda Rusiyanın bütün sərhəd boyunca sülhməramlılar və ya müşahidəçilər yerləşdirməyə razı olacağına şübhə ilə yanaşıb: “Rusiya prezidenti Vladimir Putinin mətbuat katibi Peskov Ermənistan-Azərbaycan sərhədi boyunca rus sərhədçilərin yerləşdirilməsi ilə bağlı Nikol Paşinyanın təklifini şərh etməyib. Paşinyanın hansı hesablamalar əsasında Rusiyaya bənzər təklif etdiyi anlaşılandır, lakin Moskva çətin ki, razılaşsın”. Vardanyanın sözlərinə görə, bununla Rusiya hansısa baxımdan öz qollarından məhrum olacaq: “Rusiya və Azərbaycan çox tez-tez Ermənistana təzyiqlər göstərmək üçün bir-biri ilə razılaşmalarla sərhəd insidentlərini təhrik edir və rus sülhməramlılar gəlsələr, bütün sərhəd boyunca dayansalar, Rusiya hansısa bir mənada bu vacib qoldan, yəni Ermənistana təzyiqlər etmək qolundan məhrum olacaq. Lakin eyni zamanda, hazırda bunun mümkünlüyünü o qədər də yüksək qiymətləndirmirəm”.
Nahid SALAYEV
