Son günlərdə Azərbaycan və Ermənistan sərhədində atəşkəs pozulması halları daha intensiv xarakter almağa başlayıb. Bu insidentlər nəticəsində artıq bir neçə erməni hərbçisi həyatını itirib. Düşmənin yaralılarının da sayı çoxdur.
Belə bir vaxtda ermənilər tərəfindən sosial şəbəkələrdə paylaşılan məlumatlara əsasən, Ermənistan silahlı qüvvələrinin tankı partlayıb. Paylaşılan məlumatlarda hadisənin başvermə səbəbinin aydınlaşdırıldığı bildirilir. İlkin ehtimala görə, döyüş texnikası tank əleyhinə vasitədən məhv edilib. Deməli, sərhəd insidentləri nəticəsində erməni tərəfi hərbi texniki itkilərə də məruz qalır. Bundan əvvəl sərhəddə bir erməni postu da darmadağın edilib. Erməni tərəfi iddia edir ki, sərhəd əməliyyatlarında Azərbaycan pilotsuz uçuş aparatlarından da istifadə edir və onlardan guya ikisi vurulub. Lakin Azərbaycan Müdafiə Nazirliyi artıq bu məlumatın yalan olduğunu açıqlayıb: "Azərbaycan ordusuna məxsus iki ədəd pilotsuz uçuş aparatının guya Basarkeçər üzərində vurulması barədə Ermənistan tərəfinin yaydığı məlumat yalandır. Bildiririk ki, bu qarşı tərəfin növbəti dezinformasiyasıdır".
Azərbaycan Müdafiə Nazirliyinın bu açıqlamasından sonra İrəvan yalanlarına “düzəliş” etmək məcburiyyətində qalıb. Belə ki, erməni tərəfinin yeni məlumatında Azərbaycan ordusuna məxsus PUA-nın Ermənistanın Geqarkunik istiqamətində “sərhədi keçməyə cəhd etdiyi” iddia edilib. Bildirilib ki, Ermənistan HHM qüvvələri bu faktı “qeydə alıb”. Ancaq PUA-nın sərhədi keçməsi və yaxud vurulması barədə heç bir məlumat yoxdur. Ekspertlər qeyd edir ki, erməni tərəfi sərhədlərin müəyyən edilməsi üçün rəsmi Bakının ikitərəfli əsasda danışıqlara başlamaq təklfini qəbul etməsə, onda tərətdiyi sərhəd pozuntularına görə daha ağır cavablar alacaq. İndilikdə erməni tərəfinin sərhəd insidentini tərətmədə məqsədi əraziyə üçüncü qüvvənin gəlişinə nail olmaqdır. Xatırladaq ki, bu günlərdə Ermənistanın baş naziri vəzifəsini icra edən Nikol Paşinyanın KTMT-yə Ermənistan-Azərbaycan sərhəddi boyunca monitorinq missiyası yerləşdirməyi təklif edib: “KTMT-nin üzvü və sentyabrın 16-dan etibarən sədri olacaq Ermənistan təşkilatın təhlükəsizliyinə təhdid yaratmamaq, müttəfiq ölkələri hərbi əməliyyatlara cəlb etməməklə bağlı öz məsuliyyətini başa düşür. Hesab edirəm ki, Ermənistan və Azərbaycan tərəfindən qarşılıqlı ittihamların həqiqiliyini müəyyən etməyin yollarından biri iki ölkə sərhəddi boyunca KTMT-nin monitorinq missiyasının yerləşdirilməsi ola bilər”. Onun sözlərinə görə, əks halda beynəlxalq ictimaiyyət tərəfindən tanınmış digər mümkün formatlardan, o cümlədən ATƏT-in Minsk Qrupu həmsədrliyi formatından istifadə edilə bilər. Paşinyan Ermənistan-Azərbaycan sərhədi boyunca Rusiya sərhədçilərinin yerləşdirilməsini də təklif edib. Dövlət Dumasının MDB işləri üzrə komitəsinin rəhbəri Leonid Kalaşnikov isə bildirir ki, Nikol Paşinyanın Ermənistan-Azərbaycan sərhəddi boyunca KTMT müşahidəçilərinin yerləşdirilməsi təklifi siyasi xarakter daşıyır: “Bu cür təhlükəsizlik məsələləri adətən sakitlikdə həll edilir. Mətbuatın iştirak etdiyi açıq meydançalarda bu cür bəyanatlar siyasi xal qazanmaq, hökumətdə, parlamentdə və ya hər hansı digər səviyyədə təsdiq olunmaq üçün edilir”. Komitə sədri hesab edir ki, Paşinyan əvvəlcə bu cür ideyaları öz səviyyəsində müzakirə edə bilərdi: “Ermənistan KTMT-nin üzvüdür və bu təşkilata üzv ölkələrin, xüsusilə də narahatlığın olduğu Tacikistanın mövqeyini bilir. Bu səbəbdən daha ehtiyatlı davranmaq lazımdır”. Onun sözlərinə görə, bu çox mürəkkəb, ciddi məsələdir və ilk növbədə, üç dövlət başçısı – Putin, Əliyev və Paşinyan arasında həll edilməlidir: "Əgər söhbət açıq şəkildə bəyan edilirsə bu daha çox siyasətdən xəbər verir. Yaxşı ki, Ermənistan və Azərbaycan sərhədində insidentlərin sayı hələlik azdır və bu insidentlər kiminsə kiməsə hücum etməsinin effekti deyil”.
Rusiya prezidentinin mətbuat katibi Dmitri Peskov isə bildirir ki, İrəvan və Bakı ilə razılaşmaların reallaşdırılması üçün əlaqələr yaradılır.Jurnalistlər Paşinyanın Rusiya qoşunlarının sərhədə yeridilməsi təklifinə münasibət rica etsələr də, mətbuat katibi deyib ki, əlavə edəcək heç bir sözü yoxdur. Rusiyalı politoloq Stanislav Tarasov isə qeyd edib ki, Ermənistana qarşı hərbi aqressiya yoxdur, KTMT yalnız vasitəçi və konsultant roluna malik ola bilər. Paşinyanın ideyası Ermənistanda da tənqid hədəfidir. Erməni politoloq Stepan Qriqoryan bu xüsusda qeyd edir: “Rusiyanın siyasəti göz qabağındadır, anti-ermənidir və müharibədən sonra ən azından Azərbaycan yönümlüdür”. Onun sözlərinə görə, buna görə də Rusiyadan hər şey gözləmək olar, lakin ruslar ermənilərə görə Azərbaycana qarşı çıxmağı düşünmür. ABŞ politoloqu, beynəlxalq münasibətlər üzrə ekspert Piter Teys isə bildirir ki, baş verənlər bilavasitə erməni tərəfinin günahıdır: “Ermənistan beynəlxalq səviyyədə tanınmış sərhəddə (Ermənistan-Azərbaycan) silahlı təxribatlar törətməkdə davam edir. Ermənistan ötən ilin noyabr ayında imzalanmış üçtərəfli razılaşmanın bütün şərtlərini yerinə yetirməyə borcludur. Amma son 30 il ərzində rəsmi İrəvan Ermənistan liderlərinin imzaladıqları beynəlxalq razılaşmalara etinasız yanaşıb. Ermənistan elə səviyyəyə çatıb ki, qonşulara qarşı münasibətdə yalan yolverilməzdir. Ermənistan quyruğunu qısaraq beynəlxalq razılaşmaların şərtlərinə riayət etməli olacaq”.
Tahir TAĞIYEV
