İstər Vətən müharibəsi, istərsə də ondan sonrakı dövrdə Fransanın Azərbaycana qarşı daha çox qərəzli mövqedən çıxış etməsi heç kimə sirr deyil. İndi bu məsələ Zəngəzur dəhlizi fonunda da özünü qabarıq büruzə verir. Fransanın Ermənistandakı səfiri Conatan Lakotun son açıqlamaları da qeyd edilənləri təsdiq edir.
Fransa səfiri bu dəfə də boyundan böyük danışdı
Fransa səfiri yenə belə demək olarsa, boyundan böyük danışıb. Onun aşağıda qeyd edilən fikirləri də bunu təsdiq edir: “Düşünürəm ki, “dəhliz” ifadəsini ortadan qaldırmaq lazımdır. “Dəhlizlər” diplomatiya tarixində çox pis xatirə buraxıb, məsələn, Danziq dəhlizi. Biz düşünürük ki, Rusiya, Ermənistan və Azərbaycan arasında imzalanan və region ölkələri, onların qonşuları arasında regional kommunikasiya yollarının bərpasını nəzərdə tutan 11 yanvar üçtərəfli bəyanatı əsasında işləmək lazımdır. Fransa region ölkələri ilə regionun nəqliyyat infrastrukturlarının işə salınması istiqmətində işləməyə hazırdır”.
O, Qarabağ məsələsinin həllinin ATƏT-in Minsk Qrupu çərçivəsində olduğunu növbəti dəfə qeyd edib. Onu da bildirib ki, statusun qeyri-müəyyənliyinə görə, Ermənistanda akkreditə olunmuş səfir, məsələn, Xankəndiyə getmir, Azərbaycanda akkreditə olunmuş Fransa səfiri isə Şuşaya getmir. Beləliklə, səfir yenə reallıqları görmür, regionda vəziyyəti qarışdırmağa çalışır. İlk növbədə o baxımdan ki, Dağlıq Qarabağ münaqişəsi artıq həll edilib. Bunu artıq Fransanın da qəbul etməsi lazımdır. İkincisi, məsələ həll edilidiyindən ATƏT-in Minsk Qrupu yenidən onun həlli ilə məşğul ola biməz. Üçüncüsü, Qarabağda qalan ermənilər üçün Azərbaycan artıq hansısa status verilməsinin mümkünsüzlüyünü ən yüksək səviyyədə bəyan edib. Elə Azərbaycan Televiziyasına son müsahibəsində növbəti dəfə bu məsələy toxunan prezident İlham Əliyev bildirib: “Statusa gəldikdə, bu gün orada 25 min adam yaşayır... 25 min insan üçün status yaratmaq hansı məntiqə sığır?.. Yenə deyirəm, status vermək istəyir, Amerikada bir milyona yaxın erməni yaşayır, Fransada 500 mindən çox erməni yaşayır, Marsel şəhərində 100 mindən çox erməni yaşayır və onun həndəvərində. Niyə orada status verilmir? Bəs niyə Azərbaycanda bu status verilməlidir? Bunun hansı hüquqi, siyasi, tarixi əsasları var?”. Dördüncüsü, Zəngəzur dəhlizi artıq dünya leksikonun daxil edilib və onun açılması üçtərəfli bəyantalarda əks edilib.
Azərbaycanın bu mövqeyini və regionda yaranan yeni reallığı Fransa tərəfi hələ də nəzərə almaq istəmir. Bununla da Paris özünü Qafqaz kimi mühüm bir məkandan təcrid etmiş vəziyyətə salır. Rusiyalı hərbi-siyasi analitik Aleksandr Tixanski də hesab edir ki, Fransa fakitiki olaraq qızışdırıcı mövqe tutur: “Fransa Ermənistanın qarşısına onun yerinə yetirə bilməyəcəyi şərtlər qoyur. İrəvana kömək edəcəklərinə söz verirlər, bəs hansı köməkdən söhbət gedir? Əgər silahlarla ediləcəksə, bu silahları verən ölkələrin təlimatçılarını, hərbçilərini gətirmək lazımdır. Bunlar sadəcə Qərbin münaqişənin həllində iştirak etdiyini göstərmək üçün hazırlanmış oyunlardır. Ancaq Fransa bu məsələlərdə səriştəsizdir. Qərb güclü bir zərbə alıb. Orada Qarabağla bağlı bütün təsir imkanlarından və veriləcək qərarlardan kənar qaldıqlarını başa düşüblər. Bu, onları özlərindən çıxarır. Fransa prezidenti Emmanuel Makrona isə əlavə olaraq erməni lobbisi təzyiq göstərir. Digər tərəfdən fransız şirkətləri azad edilmiş ərazilərdə bərpa işlərində iştirak etmirlər. Azərbaycan Fransa şirkətlərindən Parisin erməni lobbisi ilə olan bağlılığından dolayı imtina edir. Bu da Fransa biznes dairələrində Emmanuel Makron hökumətindən narazıləq yaradır”. Deməli, baş verənlərdə günahkar Paris özüdür.
Minsk Qrupunun fəaliyyəti postmüharibə dövrünün reallıqlarına uyğun olmalıdır
Fransanın dirçəltməyə çalışdığı Minsk Qrupu isə artıq Qarabağ münaqişəsinin həlli ilə məşğul ola bilməz. Çünki yuxarıda qeyd olunduğu kimi münaqişə artıq həll olunub. Minsk Qrupu artıq fəaliyyətini postmüharibə dövrünün reallıqlarına uyğun həll edə bilər. Azərbaycanın yanaşması bundan ibarətdir ki, Minsk Qrupunun postmünaqişə vəziyyətində öz rolunu oynaya biləcəyi konkret sahələr ola bilər. Bura ilk növbədə Azərbaycan, Rusiya, Ermənistan liderlərinin 2020-ci il 10 noyabr, 2021-ci il 11 yanvar bəyanatlarında təsbit edilmiş məsələlərin icrası aid edilə bilər. Bu fonda əsas diqqət həm də Azərbaycan və Ermənistan arasında sərhədlərin demarkasiyası, delimitasiyası, qarşılıqlı etimadın, əməkdaşlıq münasibətlərinin yaradılması, bu ölkələrin regional, xüsusən kommunikasiya layihələrində birgə iştirakının təmin edilməsinə yönəldilməlidir. Azərbaycan üçün maraq doğuran məsələ Minsk Qrupunun həmsədrlərinin sözdən əmələ keçməsi, yeni reallığa uyğun konkret təkliflərlə çıxış etmələridir. Postmüharibə dövrünün reallıqlarına uyğun şəkildə fəaliyyətlərinin davamı üçün Minsk Qrupunun həmsədr ölkələrinin proseslərə ədalətli və beynəlxalq hüquq çərçivəsində yanaşması da zəruri şərtdir. Bura ilk növbədə də Fransa aiddir.
Rəsmi Paris qəbul etməlidir ki, Minsk Qrupunun yeni şərtlər əsasında fəaliyyəti postmüharibə dövründə regionda yaranan kövrək sülhə zərbə vurmaqdan uzaq olmalı, əksinə, bu sülhün möhkəm, dayanıqlı xarakter almasına xidmət etməlidir. Bu, Azərbaycanın etimadını yenidən qazanmaq baxımından Minsk Qrupunun həmsədr ölkələri üçün vacib əhəmiyyətə malikdir.
Tahir TAĞIYEV
Yazı Azərbaycan Respublikasının Medianın İnkişafı Agentliyinin maliyyə dəstəyilə çap olunur.
