Bu günlərdə Avropa İttifaqı Şurasının prezidenti Şarl Mişelin Azərbaycana baş tutmuş səfəri hələ də gündəmin əsas mövzularından biri kimi geniş müzakirə predmetidir. Səfər zamanı səsələnən fikirlərdən belə bəlli olur ki, Avropa İttifaqı Azərbaycanla münasibətlərin daha da genişləndirilməsində maraqlıdır.
Azərbaycan üçün də Avropa İttifaqı ilə əlaqələrin dərinləşdirilməsi prioritetdir. Xatırladaq ki, bu gün Avropa İttifaqı ölkəmizin əsas ticarət tərəfdaşıdır. Belə ki, ticarətimizin 40 faizi Avropa İttifaqı ilə aparılır və ötənilki ticarət dövriyyəsi 9,5 milyard dollar olub. Bu il isə Azərbaycanın Avropa İttifaqına üzv dövlətlərlə ticarət dövriyyəsinin həcmi 6,8 milyard dollar təşkil edib. Ölkəmiz Avropa İttifaqının 9 üzv dövləti ilə strateji tərəfdaşlıq haqqında sənədlər imzalayıb və beləliklə, Avropa İttifaqına üzv dövlətlərin üçdəbiri Azərbaycanı strateji tərəfdaş hesab edir. Enerji təhlükəsizliyinin təmin olunması Avropa İttifaqı ilə əməkdaşlığın əsas istiqamətlərindən biridir. Ötən illər ərzində enerji təhlükəsizliyinin təmin olunmasında tarixi nailiyyətlər əldə olunub. Burada xüsusilə “Cənub Qaz Dəhlizi” layihəsinin tamamlanması mühüm tarixi əhəmiyyətə malikdir. Yanvarın 1-dən bu günədək Azərbaycandan Avropa İttifaqına üzv dövlətlərə, xüsusilə İtaliya, Yunanıstan və Bolqarıstana 3 milyard kubmetrdən çox təbii qaz ixrac olunub. Gələcəkdə Avropa bazarına ixrac olunacaq təbii qazın həcmi artırılacaq. Bundan başqa, artıq 15 ildir ki, Azərbaycan Avropa istehlakçılarının etibarlı xam neft təchizatçısıdır. Nəqliyyat infrastruktur layihələrinə nəzər saldıqda da Avropa İttifaqı ilə Azərbaycan arasında əməkdaşlığın strateji əhəmiyyətini göstərmək olar. İkinci Qarabağ müharibəsindən sonra ötən il 10 noyabr tarixli üçtərəfli razılaşmada əks olunduğu kimi, regionda bütün kommunikasiyaların açılması üçün yeni imkanlar var. Avropa İttifaqı da sərhədlərin delimitasiyası və regional əməkdaşlıq səylərində də yaxından iştirak etmək əzmindədir. Hər halda bunu Ermənistanda da açıq etiraf edirlər. Şarl Mişel də bildirir ki, Avropa İttifaqı Azərbaycanla Ermənistan arasında davamlı sülhün bərqərar olmasına yardım etməyə hazırdır. O, bu fonda Cənubi Qafqaza vəd edilən geniş maliyyə dəstəyindən də söz açıb. Azərbaycan-Ermənistan məsələlərini işıqlandıran “karabakhspace.eu” saytında dərc olunmuş məqaləsində erməni ekspert Benyamin Poqosyan yazır ki, bu yardımdan daha çox vəsait Ermənistana çatacaq. Ancaq bunun üçün Ermənistan Azərbaycana qarşı Qarabağ iddilarından imtina etməl olacaq. O hesab edir ki, Avropa İttifaqının Ermənistana böyük yardım paketi İrəvanı Qarabağ dilemması qarşısında qoyur. Çünki Avropa İttifaqı 10 noyabr tarixli üçtərəfli bəyanatla bölgədə yaranan status-kvonu qəbul edir və onu zorla dəyişdirmək cəhdlərinə qarşıdır: "Dağlıq Qarabağ statusunun həlli"ni qeyd etmədən sərhədlərin demarkasiyasına dair Avropa İttifaqının çağırışı təsadüfi deyil. Bu, məhz ittifaqın düşüncəsini əks etdirir. Avropa İttifaqı Cənubi Qafqazdakı ən böyük yardım paketini İrəvana ayırmaq qərarına gəlib. Bu, Ermənistanın ötən ilki müharibədən "ən çox əziyyət çəkməsi" və status-kvoya qarşı çıxmağa daha çox meyilli olması ilə izah oluna bilər. Avropa İttifaqı hesab edir ki, sıravi vətəndaşların yaşayış səviyyəsinin yüksəlməsi ermənilər arasında "yeni status-kvonu" dəyişdirmək ideyasının cazibədarlığını azaldacaq, çünki onlar yeni əldə etdikləri iqtisadi rifaha təhlükə yaratmaq istəməyəcəklər. Beləliklə də bu yardım "nisbəti bölgənin sabitliyinə töhfə" verilmiş olacaq. Şarl Mişel keçən həftə İrəvana səfər edərkən Ermənistandakı "prioritet proqramlar" üçün 2,6 milyard avro dəyərində maliyyə paketinin ayrılması ilə bağlı planları açıqlayıb. O, ayrılacaq vəsaitin infrastruktur, rabitə, nəqliyyat və demokratik institutların inkişafı kimi sahələrə yönəldiləcəyini deyib. Amma Avropa İttifaqının Ermənistana geniş dəstək planı İrəvanı çətin seçim qarşısında qoyub.
Belə ki, İrəvan ya iqtisadi ehtiyatlarının əhəmiyyətli hissəsini Rusiya qoşunlarının geri çəkilməsindən sonra hərbiyyəsinin müasirləşdirilməsinə yönəltməli, ya da Qarabağda yaşayan ermənilərin tədricən Ermənistanda yerləşmələri üçün uyğun şərait yaratmalıdır ki, 2020-ci ilin 10 noyabrından sonra ermənilərin "qəfil tərk" etməsiylə bağlı vəziyyət yenidən təkrarlanmasın.
Lakin Avropa İttifaqı Ermənistan-Azərbaycan sərhədində "sərt təhlükəsizliyi" təmin etmək, azərbaycanlıları "Sünik və Qeqarkunik vilayətlərindəki" əraziləri tərk etməyə məcbur etmək iqtidarında deyil. Azərbaycan isə Ermənistan ərazilərinə daxil olmadığını, öz ərazisində sərhədin möhkəmləndirilməsi üzrə tədbirlərin həyata keçirildiyini deyir. İkinci Qarabağ müharibəsindən sonra bölgədə aparıcı rollara sahib Ankara və Moskvanın mövqelərini "tarazlaşdırmaq üçün" Avropa İttifaqı Cənubi Qafqazda daha geniş təmsil olunmağa çağırılırdı. Belə görünür ki, Şarl Mişelin son səfərlər silsiləsi belə çağırışlara cavab sayıla bilər”.
Nahid SALAYEV
