Bakının Binəqədi rayonunun Xocasən qəsəbəsində şəhid ailələri və müharibə əlillərinə mənzillərin və avtomobillərin təqdim olunması mərasimində iştirak edən Prezident İlham Əliyevin burada çıxışı zaman səsləndirdiyi bəzi fikirlər sözün əsl mənasında Ermənistanda şok effekti yaradıb. Söhbət ilk növbədə azərbaycanlıların Ermənistandakı tarixi torpaqlarına qayıdacağı ilə bağlı dövlət başçısının açıqlamasından gedir.
Xatırladaq ki, bu xüsusda Prezident İlham Əliyev bildirib: “Bizim dədə-baba torpağımızdır: bütün Zəngəzur - Şərqi və Qərbi Zəngəzur. İndi Ermənistanda deyirlər ki, İlham Əliyev ərazi iddiası ilə çıxış edir. Əgər Şərqi Zəngəzur varsa, deməli, Qərbi Zəngəzur da var. Bəli, Qərbi Zəngəzur bizim dədə-baba torpağımızdır. Demişəm ki, biz oraya qayıtmalıyıq. Bunu hələ on il bundan əvvəl demişəm. Mənim çıxışlarım hamısı mətbuatda var. Demişəm ki, bizim dədə-baba torpağımızdır, biz oraya qayıtmalıyıq və qayıdacağıq və qayıdırıq. Heç kim bizi dayandıra bilməz. Mütləq qayıdacağıq, çünki bunun başqa yolu yoxdur. İndi bütün kommunikasiyalar açılandan sonra, əlbəttə, biz qayıdacağıq və Azərbaycan əhalisi öz dədə-baba torpaqlarına qayıdacaq. Üçtərəfli 10 noyabr Bəyanatında göstərilir: Bütün qaçqınlar öz doğma torpaqlarına qayıtmalıdırlar. Bizim doğma torpağımız Zəngəzurdur, bizim doğma torpağımız Göyçə mahalıdır, İrəvandır. Biz qayıdacağıq əlbəttə”.
Məsələ ilə bağlı Ermənistanın “1in.am” nəşri yazır ki, İlham Əliyevin sözləri daxili auditoriya üçün nəzərdə tutulmayıb: “Bu əhəmiyyət instinktiv əhəmiyyətdir, daha obyektiv motivlər isə həmişə xarici reallıqlardan qaynaqlanır. Siyasi konteksti müzakirə edək. Azərbaycan liderinin bu iddialı bəyanatlarının yenidən alovlanması bəlkə də onunla əlaqədardır ki, İlham Əliyev Minsk Qrupunun həmsədr ölkələrini özünün “Zəngəzur dəhlizi” gündəminin müzakirəsinə gətirə və bu gündəmə Ermənistanı məcbur etmək üçün razılıq əldə edə bilmir. Məlum olduğu kimi, Paşinyan hər hansı dəhliz müzakirəsini rədd edərək deyir ki, onun hökuməti bunu etməyib, etmir və etməyəcək. Bunu Robert Köçəryan hökuməti Ki-Vestdə təqdim olunmuş həll variantlarında etdi və Köçəryan özü faktı müzakirə etdiyini etiraf etdi. İlham Əliyev hazırda həm Ermənistanın, həm də həmsədr ölkələrin, xüsusən Fransa və ABŞ-ın status məsələsi ilə bağlı açıqlamalarına cavab olaraq danışıqlar prosesinin hekayələrini nəzərdə tutur. Ermənistan da 10 noyabr bəyanatında dəhlizdən bəhs edən heç bir söz olmadığını bildirir. Rusiya isə susur, çünki Moskva Bakı və Ankaraya bir söz deyə bilməz ki, bu da onlarla münasibətlər baxımından risq yarada bilər. Beləliklə, belə bir vəziyyət yaranır ki, “dəhliz” məsələsini yalnız İlham Əliyev və Ərdoğan qaldırır, lakin heç kim bu mövzunu bağlamır və ya yalnız Ermənistan bağlayır. Qalır həmsədr ölkələrin, İranın və bəlkə də Çinin mövqelərinin Bakı-Ankara və Ermənistan “qütb”ləri arasındakı orta hissəsi. Və sual qapalı deyilsə, bu o deməkdir ki, bir qədər dondurulmuş və ya müəyyən dərəcədə dondurulmuş olsa da, dəhliz mövzusu hələ də mövcuddur və müzakirələr daha çox pərdə arxasındadır. Bəzi yerlərdə Rusiya ilə üçlük olduğunu düşünsək də, Ermənistanın Bakı-Ankara tandeminə qarşı “koalisiya” yarada biləcəyini düşünmək real deyil. Azərbaycanın istəyinə nail olmaq imkanı böyükdür”.
Erməni ekspert Artyom Tonoyan isə başqa bir məqama diqqət çəkir: “Azərbaycan Müdafiə Nazirliyi artıq rəsmi bəyanatlarda Vardenis əvəzinə Azərbaycan sözü olan Basarkeçər formasından, Kut kəndinin adı əvəzinə Azərbaycan sözü olan Zərkənd variantından istifadə edir. Belə görünür ki, informasiya mübarizəsi sahəsində, öz cəmiyyətinə düzgün mesajlar göndərmək sahəsində, öz sözləri ilə düşmənə yerini göstərmək məsələsində ortaya qoyulmuş geniş strateji planlardan lazım olanda birbaşa, lazım olanda dolayı şəkildə danışmaq məsələsində Azərbaycanda heç bir səhv etmirlər”. Erməni politoloq Stepan Danielyan da bildirir ki, coğrafi adlar uğrunda mübarizə böyük siyasətdir və ərazi tələbi üçün əsasdır: “Nümunələr çoxdur: Fars Körfəzi - Ərəb Körfəzi (ləyaqətli bir iranlının yanında Ərəb Körfəzi desəniz, onun düşməni olarsınız) və ya Yunanıstanın Makedoniya adlanmağa qarşı mübarizəsi, çünki Yunanıstanın şimalında eyniadlı ərazi var. Azərbaycan Zəngəzur dəhlizi adını beynəlxalq sahədə önə çəkir, bunu beynəlxalq sənədlərə daxil edir və artıq Şərqi Zəngəzur adlı yeni rayona malik olmaları təsadüfi deyil. Aydındır ki, bununla ərazi tələbi üçün hüquqi əsas yaradırlar”.
Bunlar fonunda ekspertlər qeyd edir ki, Prezident İlham Əliyevin çıxışında diqqəti xüsusi cəlb edən məqam - Zəngəzur, Göyçə və İrəvan ifadələrindən istifadə etməsi heç də əbəs deyil. Bu o deməkdir ki, kimlərsə Azərbaycana qarşı yenidən Dağlıq Qarabağ kartından istifadə etməyə cəhd edəcəksə, o zaman Azərbaycan Ermənistanda qalan tarixi torpaqlarının qaytarılması məsələsini qaldıra bilər. Elə bu da Ermənistanda ciddi narahatlıq yaradır. Analitiklər dəfələrlə qeyd ediblər ki, Zəngəzur dəhlizi Şuşanın işğaldan azad edilməsi qədər vacib məsələdir. Bu fonda Azərbaycanın addımları Ermənistanı getdikcə daha çox qorxudur.
Nahid SALAYEV
