Ermənistanda 20 iyun parlament seçkilərində hakim “Vətəndaş Müqaviləsi” partiyasının qələbəsindən 1 aya yaxın vaxt ötsə də, rəsmi İrəvandan Azərbaycanla münasibətlərin normallaşması istiqmətində bugünədək pozitiv siqnallar yoxdur. Halbuki, erməni cəmiyyəti Nikol Paşinyan və komandasını ona görə dəstəkləmişdi ki, Azərbaycanla əlaqələr sülh müstəvsində qurulsun, Qarabağ problemi yenidən qabarmasın. Lakin Azərbaycan ərazilərində qalan qanunsuz erməni silahlı dəstələrinin atəşkəsi pozması İrəvanın hələ də ağıllanmadığını göstərir və bu da erməni tərəfinə baha başa gələ bilər.
Qeyd edək ki, elə Prezident İlham Əliyev də Xocasən qəsəbəsində şəhid ailələri və müharibə əlillərinə mənzillərin və avtomobillərin təqdim olunması mərasimində çıxışında bu fonda bir sıra vacib məsələlərə toxundu. Bildirdi ki, 44 günlük müharibə nəticəsində Azərbaycan ərazi bütövlüyünü bərpa etdi, münaqişəni öz gücünə nizama saldı. Dövlət başçısı bir daha açıq şəkildə münaqişəyə yekun vurulduğunu diqqətə çatdırdı və xam xəyallara düşənlərə xəbərdarlıq etdi. Azərbaycan Prezidentinin bu xəbərdarlığı həm hələ də münaqişə anlayışını ortaya atmağa çalışan bəzi xarici qüvvələrə, həm də məğlubiyyətdən dərs çıxarmaq istəməyən Ermənistana ünvanlanmışdı. Bu xəbərdarlığın mənası odur ki, 44 günlük müharibədə ordusunun böyük hissəsini itirən və rəzil vəziyyətə düşən Ermənistanın atəşkəsi pozması yekunda onun daha böyük faciələrinə səbəb ola bilər. Bu mənada, Prezident İlham Əliyevin “biz müharibəyə hər zaman hazırıq və hazır olmalıyıq” söyləməsi Ermənistana açıq şəkildə edilən xəbərdarlıqdır. Bakı haqlı olaraq hesab edir ki, imzalanan bəyanatlar yerinə yetirilməlidir. Ermənistanın bundan başqa yolu yoxdur. Azərbaycanın səbrini sınamaq, pozuculuq fəaliyyətinə cəhdlər etmək, təbii ki, düşmən üçün yaxşı heç nə ilə nəticələnməyəcək. İndilikdə isə Ermənistan hələ də özünü naşı obrazda aparır. Bu günlərdə Ermənistan baş nazirinin müavininin səlahiyyətlərini icra edən Tiqran Avinyan bəyan edib ki, Dağlıq Qarabağın statusu müəyyənləşdirilmədən Bakı ilə sülh razılaşmasından danışmaq mümkün deyil. Halbuki, Azərbaycan tərəfi belə hesab edir ki, münaqişə başa çatıb və Azərbaycanla Ermənistan arasında sülh müqaviləsi imzalanmalıdır. Azərbaycanın dövlət başçısı vurğulayıb ki, ölkələr bir-birinin ərazi bütövlüyünü tanımalı, sərhədləri qəbul etməli, delimitasiya işlərinə başlamalıdır: "İndi beynəlxalq təşkilatlar da delimitasiya ilə bağlı müsbət reaksiya verirlər. Əgər Ermənistan bunu etmək istəmirsə, özü bilər, ancaq yaxşı fikirləşsinlər, sonra gec ola bilər". Azərbaycan Xarici İşlər Nazirliyinin Mətbuat xidməti idarəsinin rəisi Leyla Abdullayeva isə bildirib: "Görünür, Avinyan unudub ki, artıq seçkilər geridə qalıb. İndi populizm deyil, real işlərlə məşğul olmağın zamanıdır. Ümumiyyətlə, Ermənistan rəsmilərinin bölgədə yaranmış yeni reallıqla uzlaşmayan və sülhü hər hansı əsassız məsələlərlə şərtləndirməyə çalışan bəyanatları, ilk növbədə, elə bu ölkənin özünə qarşıdır. Bölgədə sülh, təhlükəsizlik və tərəqqinin əldə edilməsinin ən yaxşı vasitəsi münasibətlərin normallaşmasıdır, bunun təməlində isə beynəlxalq hüquq prinsiplərinə hörmət və riayət dayanır. Bu, Azərbaycanın hər zaman nümayiş etdirdiyi mövqedir. Ərazilərimizin işğalı faktorunun aradan qaldırılması ilə biz qonşu Ermənistanla münasibətlərin normallaşmasına hazır olduğumuzu bəyan etdik, yeni əməkdaşlıq təşəbbüslərini dəstəklədik. Çünki biz destruktivlik deyil, konstruktivlik tərəfdarıyıq”. Rəsmi Bakı onu da bildirir ki, Azərbaycan ərazisində Dağlıq Qarabağ adlı ərazi vahidi yoxdur, Qarabağ var.
Vəziyyəti şərh edən rus ekspert İqor Korotçenko qeyd edir ki, hazırda Ermənistanın yürütdüyü siyasət nəticəsində hər hansı bir razılaşmadan söhbət gedə bilməz. Azərbaycanın Ermənistana əlini uzatdığını, uzunmüddətli münaqişəyə son qoymaq, ərazi bütövlüyünün qarşılıqlı tanınması ilə sülh müqaviləsi imzalamaq istədiyini və bununla da mübahisə mövzusunu aradan qaldırdığını vurğulayan Korotçenko bunu Prezident İlham Əliyevin ağlabatan, məsuliyyətli siyasəti adlandırıb. O belə hesab edir ki, sülh müqaviləsi bütün Cənubi Qafqazın inkişafını və çiçəklənməsini təmin edən fundamental sənəddir: "Ancaq Ermənistan sülh müqaviləsini imzalamağa və onunla bağlı danışıqlara hazır deyil. Bu məsələdə illüziyalara qapılmaq olmaz. Bu baş verməyəcək. Hər bir halda, hazırkı zaman kəsiyində belə bir şey olmayacaq". Ekspert vurğulayıb ki, Azərbaycanın Qarabağ bölgəsinə dair ərazi iddiaları Ermənistanın xarici siyasətinin əsas prinsipi olaraq qalır. Korotçenko deyir ki, müharibənin bitməsinə, Ermənistan ordusunun məğlub olmasına və Ermənistanın lideri Nikol Paşinyanın faktiki olaraq kapitulyasiya aktına imza atmasına baxmayaraq, erməni elitasının oyunu yeni başlayır. Ekspertin sözlərinə görə, ermənilər 4,5 ildən, yəni Rusiya sülhməramlılarının bölgədən çıxarılmasından sonra müxtəlif manipulyasiya yolları ilə, eləcə də, erməni lobbisinin aktiv fəaliyyəti nəticəsində Azərbaycanın Qarabağ regionunun, daha dəqiq desək, rusiyalı sülhməramlıların nəzarəti altında olan ərazilərin müəyyən bir status almasına çalışacaqlar.
Hər bir halda, erməni hakim elitası tərəfindən Azərbaycana ərazi iddiaları davam edir. Analitik belə hesab edir ki, delimitasiya və demarkasiya məsələsində də vəziyyət eynidir: "Formal olaraq İrəvan bununla bağlı hansısa bəyanatlar verir, ancaq biz yaxşı başa düşürük ki, Ermənistan praktiki olaraq bu məsələlərə baxmaq istəmir. Bu ölkə son 30 il ərzində faktiki mövcud olmayan sərhədlərə çox sərbəst yanaşmağa öyrəşib". Onun sözlərinə görə, Ermənistan Azərbaycanın sərhədyanı ərazilərinə öz mülkiyyəti kimi baxıb, onların təbii sərvətlərini istədiyi kimi istismar edib: "Sərhədlərin demarkasiyası Paşinyana çox böyük siyasi problemlər yarada bilər. Bu səbəbdən də o, əvvəlki kimi demaqogiya ilə məşğul olacaq, sözdə bir şey deyib, əməldə başqa cür hərəkət edəcək". Regionda kommunikasiyaların bərpasına gəlincə, ekspertin sözlərinə görə, Rusiyanın bu məsələdə tutduğu mövqe dəqiqdir: “Rusiya kommunikasiyaların bərpasının, xüsusən də Zəngəzur nəqliyyat dəhlizinin açılmasının tərəfdarıdır. Paşinyanın bu məsələyə necə yanaşması isə ayrı məsələdir. Bəli, o müəyyən vədlər verir, ancaq bu vədlərə nə dərəcədə əməl edəcək, bunu demək çətindir. Xüsusən də, İrəvanda revanşistlərin bütöv bir dəstəsinin həm Azərbaycanla, həm də Türkiyə ilə iqtisadi əməkdaşlığa qarşı çıxdıqları bir vaxtda. Heç nə başa çatmayıb. Müharibəyə son qoyulsa da, Qarabağ üzrə üçtərəfli bəyanatın mənası, interpretasiyası uğrunda mübarizə davam edir. Ermənistan Azərbaycan üçün köhnə, destruktiv və düşmən planı ilə işləməyə davam edir. Ermənistan tərəfi darmadağın olduqdan sonra yaradıcı, normal, konstruktiv qarşılıqlı fəaliyyət və ehtiyatlı ağıllı davranış əvəzinə təxribatlar, atəşə tutma və düşmənçilik taktikası yürüdür. Bu köhnə, kobud və çeynənmiş üsul Azərbaycanı yeni qarşıdurmalar burulğanına çəkmək və Ermənistanı Azərbaycanın aqressiyasının qurbanı kimi təqdim etmək məqsədilə həyata keçirilir. Sonu olmayan bu yol tarixi dalana, eyni səhvlərin təkrarlanmasına aparır. Ermənistan bu yolu seçirsə, buna yalnız təəssüflənmək olar”. Ekspert hesab edir ki, Ermənistanın təxribatçı hərəkətləri dünyanın və geosiyasi vəziyyətin dəyişməsini başa düşməməyin nəticəsidir. Onun fikrincə, Azərbaycanla sülh müqaviləsinin bağlanması, nəqliyyat və iqtisadi əlaqələrin qurulması, Zəngəzur dəhlizinin tezliklə açılması Ermənistan iqtisadiyyatının inkişafı və bərpası baxımından yeganə şansdır. Elitanın seçimi isə erməni xalqının xeyrinə deyil: “Ermənistan Azərbaycan və Türkiyənin torpaqlarına iddia etməklə özü-özünü iqtisadi blokadaya salıb. Rusiya Ermənistanın inkişafını təmin etməyəcək və dotasiya ayırmayacaq”.
Nahid SALAYEV
