44 günlük müharibənin doğurduğu vacib reallıqlardan biri də sayı yüz minlərlə ölçülən məcburi köçkünlərin öz ata-baba yurdlarına qayıtması ilə bağlıdır. Ölkə başçısının çıxışlarından da görünür ki, bu proses dövlətimiz üçün prioritet təşkil edir.
Prezident İlham Əliyev Qoşulmama Hərəkatının Xarici işlər nazirlərinin onlayn formatda keçirilən aralıq konfransındakı çıxışında deyib ki, biz azad olunmuş ərazilərdə yenidənqurma işlərinə artıq başlamışıq: “Orada müasir şəhərsalma planlaşdırılması həyata keçirilir. Azad edilmiş ərazilər yaşıl enerji zonası olacaq. Əminəm ki, Azərbaycan transformasiyanın nadir təcrübəsini nümayiş etdirərək, Lüksemburqun ərazisindən dörd dəfə böyük olan dağıdılmış ərazini yüksək yaşayış standartlarına malik firavanlıq məkanına çevirəcək.
Prezident: “Yüz minlərlə məcburi köçkünün doğma yurdlarına ləyaqətli və təhlükəsiz qayıdışı əsas prioritetimizdir”
Mən bu yaxınlarda ölkənin növbəti onillik üçün sosial-iqtisadi inkişafına dair beş milli prioritet müəyyən etmişəm. Digər məsələlərlə yanaşı, yüz minlərlə məcburi köçkünün doğma yurdlarına ləyaqətli və təhlükəsiz qayıdışı əsas prioritetimizdir. Lakin əsas çətinlik Ermənistan tərəfindən basdırılmış çoxsaylı minalardır. 2020-ci il noyabrın 10-da Ermənistan tərəfindən kapitulyasiya aktının imzalanmasından sonra mina partlaması nəticəsində 30-a yaxın Azərbaycan vətəndaşı həlak olub, 100 nəfərdən çox insan isə yaralanıb. Bundan əlavə, minalar azad olunmuş ərazilərdə yenidənqurma prosesini və məcburi köçkünlərin evlərinə qayıdışını ləngidir ”.
Prezident İlham Əliyev Xocasən qəsəbəsində şəhid ailələri və müharibə əlillərinə mənzillərin və avtomobillərin təqdim edilməsi mərasimindəki çıxışı zamanı bildirib ki, bizim bu gün gündəlikdə duran hər hansı başqa bir məsələmiz yoxdur: “Biz öz sərhədlərimizə çıxmışıq, Ermənistan-Azərbaycan sərhədini nəzarətə almışıq. Biz artıq quruculuq işlərinə başlamışıq. Əgər kimsə deyirsə ki, münaqişə həll olunmayıb, gəlsin desin, bunun həllini necə görür, nə həll olunmayıb? Əgər dırnaqarası Dağlıq Qarabağın statusundan söhbət gedirsə, mən demişəm, Azərbaycan ərazisində Dağlıq Qarabağ adlı ərazi vahidi yoxdur.
Ümumiyyətlə, bu söz, ifadə işlənməməlidir. Dağlıq Qarabağ yoxdur, Qarabağ var. İyulun 7-də imzaladığım Fərman əsasında Qarabağ iqtisadi zonası yaradıldı, vəssalam".
Nəticələr əksər məcburi köçkün ailələrində qayıdış planının olduğunu göstərir
Bu çıxışdan da görünür ki, ölkə başçısı işğaldan azad edilən rayonlarda aparılan abadlıq, quruculuq işlərinə olduqca həssas yanaşır.
Sosial Tədqiqatlar Mərkəzinin keçirdiyi “Qarabağa böyük qayıdış” adlı sorğuya əsasən, ölkə əhalisi arasında məcburi köçkün statusuna malik ailələrin aid olduğu rayona qayıtması ilə bağlı müxtəlif fikirlər olsa da, məcburi köçkünlərin verdiyi cavab birmənalıdır.
Sorğuda iştirak edən respondentlərin mütləq əksəriyyəti, başqa sözlə, 98%-i yaxın gələcəkdə azad edilmiş rayonlarına qayıtmağı planlaşdırır. Diqqət çəkən məqamlardan biri budur ki, qayıtmaqla bağlı planlar gənclər arasında geniş yayılıb. Gənc respondentlərin 96%-i işğaldan azad olunan ərazilərə qayıtmağı planlaşdırır.
Nəticələr əksər məcburi köçkün ailələrində qayıdış planının olduğunu göstərir. Respondentlərin böyük əksəriyyəti, yəni 83.2%-i bütün ailə üzvləri ilə birgə qayıtmağı planlaşdırır. 15.7% yalnız özünün, 10.2% yalnız həyat yoldaşının və 7.2% yalnız övladı, yaxud övladlarının geri qayıdacağını bildirib.
Döyüşlər başlayan vaxtdan Ordumuzun uğurlu əməliyyatları sayəsində torpaqlarımızın işğaldan azad edilməsinin nəticəsidir ki, bütün ölkə əhalisində yüksək qələbə sevinci hiss olunur. Bu qələbələrin məcburi köçkünlərdə yaşatdığı hiss isə daha fərqlidir. Onlar sevinməklə yanaşı, evlərinə qayıtmağa tələsir.
Buna paralel olaraq biznes imkanlarının yaradılması vacibdir
Müstəqil ekspertlər də hesab edir ki, işğaldan azad edilmiş ərazilərə qayıdış mərhələli şəkildə həyata keçirilməlidir. İlk növbədə müdafiə və təhlükəsizlik məsələlərinə ciddi önəm verilməlidir. Elə bir həddə ki, erməni separatçıları Qarabağda hər hansı təhlükə törətməyi ağıllarından belə keçirə bilməsinlər. İkincisi, ərazilərin minalardan, mərmilərdən, silah-sursat qalıqlarından, müharibənin izlərindən təmizlənməsi, üçüncüsü, infrastruktur layihələrinin icrası, kommunikasiya xətlərinin çəkilməsi və bərpası, dördüncü mərhələdə isə insanların köçürülməsinə hazırlıq, yaşayış evlərinin, gərəkirsə yeni qəsəbələrin salınması, tikinti işlərinin başlanması. Buna paralel olaraq, biznes imkanlarının yaradılması da vacibdir. Çünki insanlar məskunlaşdıqları yerdə işlə təmin edilməli, çalışmalı, gəlir əldə etməlidirlər. Əminliklə deyə bilərik ki, Azərbaycan hakimiyyəti bütün bu detalları nəzərə almaqla “Böyük qayıdış” planı üzrə inamlı fəaliyyətini davam etdirir.Yaxın gələcəkdə biz bütün məcburi köçkünlərin öz ata-baba yurdlarına dönüşünün şahidi olacağıq.
Məhəmmədəli QƏRİBLİ
Yazı Azərbaycan Respublikasının Medianın İnkişafı Agentliyinin maliyyə dəstəyilə çap olunur.
