İşğaldan azad edilən ərazilərdə bərpa və yenidənqurma işlərində iştirak etmək istəyən xarici şirkətlərin və ölkələrin sayı getdikcə artmaqdadır. Ekspertlər bunu Azərbaycana beynəlxalq miqyasda olan inamın mühüm göstəricisi kimi qəbul edir.
Bərpa işində iştirak etmək istəyən ölkələrdən biri də Ukraynadır. Ukrayna Xarici İşlər Nazirliyinin ikinci ərazi departamentinin direktoru Vasiliy Zvariç də bildirir ki, yerli əhalinin mümkün qədər tez bir zamanda normal həyata qayıtması üçün Ukrayna Azərbaycanın azad edilmiş rayonlarında mülki infrastrukturun bərpasına hər cür kömək göstərməyə hazırdır: “Dağlıq Qarabağda müharibənin dayandırılması haqqında Azərbaycan, Ermənistan və Rusiya arasında əldə edilmiş razılaşmadan sonra növbəti addım regionda sabitliyin və fəaliyyətin bərpası, həmçinin Dağlıq Qarabağ münaqişəsinin beynəlxalq hüquq əsasında tam həllinə nail olmaq üçün beynəlxalq səylərin davam etdirilməsi olmalıdır. Yerli əhalinin mümkün qədər tez bir zamanda normal həyata qayıtması üçün Ukrayna Azərbaycanın azad edilmiş rayonlarında mülki infrastrukturun bərpasına hər cür kömək göstərməyə hazırdır. Ukrayna tərəfi davamlı sülhün təmin edilməsi məqsədilə Azərbaycan və Ermənistan arasında siyasi-diplomatik dialoqun davam etdirilməsi mövqeyinə sadiqdir”.
İsrailin Azərbaycandakı səfiri Corc Dik isə qeyd edir ki, müxtəlif sahələrdə işləyən çoxsaylı İsrail şirkətləri azad edilmiş ərazilərdə Azərbaycanla əməkdaşlıq niyyətini ifadə edib. Onun sözlərinə görə, İsrail həmin ərazilərdə minaların təmizlənməsi prosesinə kömək edə bilər. İsrail kənd təsərrüfatı, su ehtiyatlarının idarə olunması sahələrində də əməkdaşlığa hazırdır: “Əməkdaşlıq edə biləcəyimiz əsas sahələr minalardan təmizləmə, yenidənqurma, kənd təsərrüfatı, su təchizatıdır. Bundan başqa, biz səhiyyə kimi digər sahələrdə də əməkdaşlıq və təcrübə mübadiləsi üçün imkanlar görürük”.
Səfir Zəngilan rayonundakı fermer layihəsi barədə də danışıb: “Bu layihəyə Azərbaycan şirkəti rəhbərlik edir və bizim köməyimizlə İtaliya və İsrail şirkətlərini cəlb edib. İdeya ondan ibarətdir ki, Azərbaycan şirkəti bu rayonda yaşayış yerləri və infrastrukturu, İsrail şirkəti camışların yetişdirilməsi üçün süd ferması inşa edir. Burada ən yüksək keyfiyyətli süd istehsal olunacaq. Məhsul İtaliya şirkətinə təhvil veriləcək və onlar südü pendir istehsalında istifadə etmək üçün emal zavodu açacaq. Həmin pendir yerli və xarici bazarlarda satışa çıxarılacaq”. O əlavə edib ki, layihə təxminən bu ilin sonu və ya gələn ilin əvvəlində başa çatıb işə salınacaq. Onun fikrincə, Azərbaycan və İsrail kənd təsərrüfatı və su təchizatı sahələrində əməkdaşlıq potensialına malikdir: “İsrail damcı suvarması, istilik təsərrüfatları və gübrələrin istifadəsi sahələrində öz texnologiyalarımızdan istifadə etməklə kənd təsərrüfatının inkişafı üçün Azərbaycanla əməkdaşlıq edə bilər”.
Qazaxıstanın Azərbaycandakı səfiri Serjan Abdıkərimov da ölkəsini təmsil edən şirkətlərin bərpa prosesində maraqlı tərəf kimi çıxış etdiyini bildirir. O, artıq Qazaxıstan şirkətlərinin yenidənqurma işlərində iştirak imkanlarını Azərbaycan tərəfinə təqdim edib. ABŞ-ın Azərbaycandakı səfiri Erl Litzenberger də bildirib ki, ABŞ şirkətləri Azərbaycanın geri qaytarılmış torpaqlarının bərpası prosesində maraqlıdır və bu işdə fəal iştirak edir: “Bərpa işləri bir çox sahələri əhatə edir. Bura minaların zərərsizləşdirilməsi sahəsində fəaliyyət göstərən şirkətlər, memarlıq və dizayn şirkətləri, energetika şirkətləri daxildir. Onlardan bəziləri artıq fəaliyyət göstərmək üçün icazə alıb”. Səfir Azərbaycan və Ermənistan arasında münasibətlərin dinc yolla normallaşacağına ümidvar olduğunu bildirib: “Regionda münaqişənin aradan qaldırılması üçün kommunikasiya vacibdir. ABŞ sülh və barışıq prosesində öz dəstəyini göstərməyə hazırdır”.
Türkiyəli iş adamları isə Azərbaycanın Qarabağ müharibəsindəki qələbəsindən dərhal sonra işğaldan azad edilmiş ərazilərdə layihələr həyata keçirməyə başlayıblar. Digər tərəfdən, Qarabağda baş verən genişmiqyaslı bərpa kampaniyası fonunda türkiyəli sahibkarların Azərbaycanda işləmək üçün mümkün qədər rahat olması məqsədilə əlavə addımlar atılıb. Belə ki, bu ilin mart ayında imzalanan və 15 mal qrupu üçün tariflərin endirilməsini və ya ləğv edilməsini, həmçinin ikitərəfli ticarətdə tarif və digər maneələrin aradan qaldırılmasını nəzərdə tutan Güzəştli Ticarət Sazişinə çox böyük ümidlər bağlanır. Türkiyə tərəfi artıq bunun ticarətin həcminə müsbət təsirinin hiss olunduğunu bildirib. Türkiyə şirkətləri, həmçinin, Qarabağdakı mədən yataqlarının işlənməsi layihələri həyata keçirəcək. Belə ki, Prezident İlham Əliyevin sərəncamına əsasən, Qaşqaçay filiz yatağı “Eti Bakır A.Ş.” şirkətinə, Elbəydaş və Ağduzdağ filiz yataqları isə “Artvin Maden A.Ş.” şirkətinə öyrənilmə, tədqiq, kəşfiyyat, işlənmə və istismar məqsədləri üçün 30 il müddətinə müqavilə əsasında istifadəyə verilib. Hər iki şirkət mədənlərdə hasilat prosesinin maksimum avtomatlaşdırılması üçün yeni texnologiyaların tətbiqinə sərmayə qoymağa sadiqliyi ilə seçilən və Türkiyənin ən böyük holdinqlərindən biri olan “Cengiz Holding”ə daxildir. Türkiyə şirkətlərinin dəvət olunduğu başqa bir sahə isə Laçın və Kəlbəcər rayonlarında həyata keçiriləcək bərpa olunan enerji layihələridir. Çin, İngiltərə, İtaliya, Yaponiya şirkətləri də hazırda Qarabağda bərpa prosesində yaxından iştirak edir.
Samirə SƏFƏROVA
