Şərqi Aralıq dənizində vəziyyət getdikcə gərginləşməyə doğru gedir. Belə görünür ki, Yunanıstan başda olmaqla, bir çox Qərb dövlətləri qardaş Türkiyənin burada beynəlxalq hüquqa əsaslanan mövqeyini görməzdən gəlməyə çalışır. Eyni zamanda, Türkiyə sərhədlərinə doğru hərbi qüvvələrin cəmləşdirilməsi vəziyyəti daha gərgin məcraya sürükləyir.
Baş verənlər Türkiyə prezidenti Rəcəb Tayyib Ərdoğanla NATO-nun baş katibi Yens Stoltenberq arasında geniş müzakirə edilib. Ərdoğan bildirib ki, Türkiyə Şərqi Aralıq dənizində gərginliyin aradan qaldırılması və dialoq tərəfdarı olduğunu sadəcə sözdə deyil, real addımlarla açıq şəkildə konkret olaraq ortaya qoyub. Yunanıstan tərəfinin gərginliyi yüksəltmək və təhrikçi fəaliyyətinə qarşı Türkiyənin nəzərəçarpacaq dərəcədə soyuqqanlı şəkildə qarşılıq verdiyini vurğulayan dövlət başçısı ilkin görüşlərin başlamasının Yunanıstanın münasibətləri yumşaltmaq üçün atacağı səmimi addımlardan asılı olacağını qeyd edib. Amma yunan tərəfi müxtəlif ölkələrlə anlaşmaya gedərək, Türkiyəyə qarşı daha çox düşmənçilik mövqeyi sərgiləyir. Bu işdə Ermənistan da, ona heç bir aidiyyəti olmadığı halda, Yunanıstanla birlikdə olduğunu bəyan edir. Ermənistan xarici işlər naziri Zöhrab Mnatsakanyanın bu xüsusda açqlamaları da qeyd edilənləri təsdiq edir. O, Türkiyənin sərhədlərini bağlı saxlamaqla Ermənistanın dənizlərə çıxmaq hüququnu pozduğunu iddia edir. Amma nədənsə, sərhədlərin Ermənistanın işğal siyasəti üzündən bağlı olduğunu qeyd etməyu “unudur”. Erməni nazir Şərqi Aralıq dənizində baş verənlərə görə də Türkiyəni ittiham edir. Bu dəfə də olsun, Ermənistan rəsmisi beynəlxalq hüquqla Türkiyənin burada tam haqlı olduğunu qeyd etmir. Yeri gəlmişkən bildirək ki, Azərbaycan Türkiyəyə ünvanlanan bu ittihamlara görə Ermənistanın sərt şəkildə cavabını verib. Azərbaycan Prezidentinin köməkçisi, Prezident Administrasiyasının xarici siyasət məsələləri şöbəsinin müdiri Hikmət Hacıyev bu xüsusda danışarkən ilk növbədə Şərqi Aralıq regionunda mövcud olan vəziyyətlə əlaqədar Türkiyənin mövqeyinin bir daha ölkəmiz tərəfindən dəstəkləndiyini vurğulayıb: “Azərbaycan Respublikası ölkələr arasında qarşılıqlı surətdə faydalı əməkdaşlığa, sabitliyə və təhlükəsizliyə əsaslanan münasibətlərin tərəfdarıdır. Hazırda Şərqi Aralıq regionunda mövcud olan vəziyyət narahatlıq doğurmaya bilməz. Xüsusən koronavirus pandemiyasına qarşı qlobal mübarizənin getdiyi bir dövrdə danışıqlara üstünlük verilməsi vacibdir. Bu baxımdan, biz qardaş Türkiyə ilə Yunanıstan arasında NATO vasitəsilə aparılan danışıqları müsbət qiymətləndiririk. Həmçinin hesab edirik ki, tərəflər arasında heç bir ön şərt olmadan qurulacaq dialoq və aparılacaq birbaşa müzakirələr gərginliyin azaldılmasına və müvafiq həll yollarının tapılmasına imkan verəcəkdir. Azərbaycan zəruri olduğu halda bu məsələdə öz töhfəsini verməyə hazırdır. Aralıq dənizini tarixi adı Göyçə gölü olan Sevan gölü ilə qarışıq salan Ermənistanın məsələyə katalizator rolunda müdaxilə cəhdləri isə sadəcə gülüş doğurur. Həmişəki adətinə uyğun olaraq Ermənistan ona aid olmayan mövzulara qarısmağa çalışır. Beynəlxalq hüququ və BMT Nizamnaməsini kobud şəkildə pozaraq Azərbaycana qarşı təcavüz törətmiş Ermənistan kimi bir dövlətin beynəlxalq hüquqdan danışmağa mənəvi haqqı yoxdur. “Dənizdən dənizə böyük Ermənistan” yaratmaq xülyası ilə yaşayan Ermənistanın dənizə çıxışı olmayan ölkə olduğunu nəhayət anlaması yaxşı olardı. Aralıq dənizi fantaziyaları ilə yaşamaqdansa, dənizə çıxışı olmayan ölkə kimi Ermənistan Azərbaycana qarşı işğalçılıq siyasətinə son qoyduğu halda regional kommunikasiya və nəqliyyat imkanlarından da faydalana biləcəyini dərk etməlidir”.
Ümumiyyətlə, Azərbaycan Şərqi Aralıq dənizində baş verənlərlə bağlı qardaş ölkəyə birmənalı dəstəyini bundan sonra da davam etdirəcək. Xarici işlər nazirinin müavini Xələf Xələfov bu fonda diqqətə çatdırır ki, Azərbaycan-Türkiyə münasibətləri üçüncü dövlətlərə qarşı yönəlməyib. Onun sözlərinə görə, regional geosiyasi proseslərin inkişafı sahəsində birgə addımlar atılır: “Türkiyə beynəlxalq hüquqa uyğun olaraq bölgədə öz haqqını və hüquqlarını qoruyur. Azərbaycan Türkiyənin Şərqi Aralıq dənizi ilə bağlı mövqeyini dəstəkləyir”. Belə vəziyyətdə Azərbaycanın, lazım gəlsə, Türkiyəyə hərbi dəstək verəcəyi fə şübhə doğurmur. Proseslər isə elə hərbi istiqamətdə cərəyan edir. Yunan tərəfinin gedişlərinə cavab olaraq, bu halda Türkiyənin S-400 hava hücumundan müdafiə sistemlərini hansı bölgələrdə quraşdıracağı maraq dairəsindədir. Ehtiyatda olan Hərbi Hava Qüvvələrinin hərbçisi Ərdoğan Qaraquş sistemlərin yerləşdirilə biləcəyi yerləri açıqlayıb: “Batareyaların sayını 4-ə bölüb 4 müxtəlif nöqtədə yerləşdirə bilərik. Biri Qaz dağlarına, digəri cənubda Kaş, mərkəz bölgələr üçün isə Murad dağı ola bilər. Son batareya Ankaraya yerləşdirilir. Bu anlamda Ankara olduqca əhəmiyyətli yer mövqeyinə gəlir. Ölkənin bütün müdafiə sənayesi Ankaradadır”. Belə vəziyyətdə Ankara bölgədə mövqeyini daha güclü hala gətirmiş olacaq.
Tahir TAĞIYEV
