Ermənistan dəfələrlə Kollektiv Təhlükəsizlik Müqaviləsi Təşkilatından (KTMT) Azərbaycana qarşı istifadə etməyə çalışsa da, reallıq İrəvanın bu istiqamətdə cəhdlərinin getdikcə daha çox iflasa uğradığını göstərir. Belə görünür ki, bundan sonra da Ermənistanın KTMT-yə istənilən ümidi Azərbaycan sayəsində iflasa məhkumdur. Bunu erməni mediası, eləcə də ekspertlərin açıqlamalarından da aydın görmək olar.
Xatırladaq ki, yerli telekanallara müsahibəsində qeyd edilən xüsusda Prezident İlham Əliyev də olduqca maraqlı açıqlamalar vermişdi. Ermənistanın cari ilin iyulunda sərhəddə törətdiyi təxribata bu fonda toxunan dövlət başçısı qeyd edirdi: “Hesab edirəm ki, onların təxribatının səbəblərindən biri məhz zondaj aparmaq idi ki, Kollektiv Təhlükəsizlik Müqaviləsi Təşkilatında onların müttəfiqlərinin reaksiyası nə olacaq. Çünki onlar yeni böyük müharibəyə hazırlaşırlar. Bizdə operativ kəşfiyyat məlumatı var. Biz bilirik ətrafımızda nələr baş verir. Bilirik və bilməliyik. Bizim xüsusi xidmət orqanları çox səmərəli işləyirlər. Bu qədər deyə bilərəm. Bundan artıq deyə bilmərəm. Ona görə Kollektiv Təhlükəsizlik Müqaviləsi Təşkilatını, öz müttəfiqlərini bu işlərə cəlb etmək üçün zondaj aparılır. O da alınmadı. Kollektiv Təhlükəsizlik Müqaviləsi Təşkilatı heç bir bəyanat da vermədi, bir şərh verdi. Ondan sonra gördülər ki, onların səyləri puça çıxdı və çəkildilər kənara”. Ekspertlər hesab edir ki, Ermənistanın KTMT fiaskosu Azərbaycanın apardığı uğurlu diplomatik fəaliyyətin konkret nəticəsi sayıla bilər. Bunu rus politoloq Anton Bredixin də təsdiq edir. Cəbhədə gərginləşən vəziyyəti şərh edən ekspert bildirir: “Azərbaycanla Ermənistan arasında hərbi əməliyyatlar mümkündür. Amma Rusiyanın və KTMT-nin bu zaman birbaşa hərbi müdaxiləsi olmayacaq”. O qeyd edib ki, Qarabağ və ətraf rayonlar Ermənistanın ərazisi deyil, bu da hərbi münaqişənin KTMT ölkələrinin iştirakına səbəb olmayacağı anlamına gəlir: "Biz Türkiyənin Azərbaycana ardıcıl və birbaşa dəstəyini görmüşük. Onlar birgə təlimlər keçirib. Rusiya ilə Azərbaycan strateji müttəfiqlərdir. Bununla yanaşı, hazırda erməni hərbçiləri “Qafqaz-2020” təlimlərində iştirak edir. Paşinyan isə Rusiyanın siyasi müttəfiqi deyil. Bu o deməkdir ki, Bakı-İrəvan xətti boyunca hərbi qarşıdurma Ermənistanın özündə siyasi qüvvələr nisbətinə tam təsir göstərə bilər. Məğlubiyyət qaçılmaz olacağı təqdirdə isə Ermənistan hakimiyyəti küçə və “rəngli inqilab” yolu ilə Nikol Paşinyanı hakimiyyətə gətirən öz adamları tərəfindən devriləcək”.
Rusiyalı tarixçi və analitik Oleq Kuznetsov da məsələyə eyni prizmadan yanaşır. Onun sözlərinə görə, Ermənistan təcavüzkar dövlət olaraq beynəlxalq hüquq normalarına əməl etmir, ona görə bu ölkənin hansısa beynəlxalq öhdəliyi pozması barədə danışmaq mümkün deyil: “Ermənistanın Dağlıq Qarabağdakı bütün addımları beynəlxalq hüquqdan, qanundan, mənəviyyatdan kənardır, ona görə Ermənistana münasibətdə hansısa beynəlxalq standartları və qaydaları tətbiq etməyi dayandırmağın vaxtı çatıb. Öz hərəkətləri ilə Ermənistan özünü qanundan kənarda qoyub”. Ermənistanın münaqişə çərçivəsində hərbi əməliyyatlara KTMT-ni cəlb etmək cəhdlərini şərh edən O.Kuznetsov bildirib ki, hərbi-siyasi alyansın heç bir üzvü təcavüzkarı dəstəkləmək arzusunda deyil:“Əgər kimsə bunu gizli şəkildə edirsə belə, bu gec-tez üzə çıxacaq. Mən tam əminəm ki, KTMT-nin heç bir üzvü, hətta Rusiya da Ermənistanı Qarabağa görə Azərbaycanla açıq müharibədə dəstəkləməyəcək”.
ATƏT Minsk Qrupunun amerikalı sabiq həmsədri Metyu Brayza da eyni mövqeni bölüşür. Sabiq həmsədr vurğulayır ki, KTMT Ermənistanın və ya hər hansı bir digər dövlətin təxribatçı fəaliyyətini dəstəkləmir: “Fikrimcə, KTMT Ermənistan hücuma məruz qalmadığı təqdirdə heç bir ssenaridə hər hansı bir rol oynamayacaq. Çünki KTMT müdafiə xarakterli hərbi alyansdır, burada hər bir üzv dövlət hücuma məruz qalan istənilən üzv dövlətin köməyinə gəlmək öhdəliyi daşıyır. Ermənistan hər hansı hərbi əməliyyatlara başlasa, KTMT bu məsələyə qatılmayacaq. Rusiya da KTMT-nin digər üzvləri kimi Ermənistanın və ya hər hansı bir digər dövlətin təxribatçı fəaliyyətini dəstəkləmir. Ermənistan tək və dəstəksizdir”.
Qazaxıstan politoloqu Dosım Satpayev isə burada türk amilinin, Azərbaycanla müttəfiqliyin də öz sözünü dediyini bildirir: “İrəvan dəfələrlə KTMT-ni millətçi planlarını həyata keçirməyə qoşmağa cəhd göstərib. Belə ki, bir neçə il əvvəl Rusiya ilə Türkiyə arasında münaqişə yaşanarkən Ermənistanın KTMT-dəki nümayəndəsi təşkilat üzvlərinin Ankara ilə münaqişədə birmənalı şəkildə Moskvanı dəstəklədikləri barədə bəyanat vermişdi. Lakin Belarus, Qazaxıstan və Qırğızıstan buna etiraz etdilər və bildirdilər ki, heç kim Ermənistan nümayəndəsinə təşkilatın adından bu cür açıqlamalar vermək səlahiyyəti verməyib. KTMT-dən Avrasiya İqtisadi İttifaqı kimi başqa, xüsusən də bu təşkilatların üzvü olmayan bir ölkəyə qarşı istifadə edilə bilməz. KTMT üzvlərindən heç biri, ilk növbədə Qazaxıstan, Ermənistana qurumdan hərbi məqsədlər üçün istifadə etməyə imkan verməz. Təşkilata üzv ölkələr postsovet məkanında heç bir hərbi əməliyyatda iştirak etməyəcəklər. İrəvan aydın şəkildə başa düşməlidir ki, KTMT onun əlində bir dəyənək olmayacaq və təşkilat üzvləri heç bir halda Azərbaycana qarşı hərbi əməliyyatlarda iştirak etməyəcəklər. Qarabağ münaqişəsi beynəlxalq hüquq və sərhədlərin toxunulmazlığı prinsipləri əsasında həll edilməlidir. Bakıya hər hansı bir formada hərbi təzyiq isə qəbuledilməzdir”. Bütün bunlar KTMT amilinin Azərbaycan tərəfindən artıq uğurla neytrallaşdırıldığını deməyə əsas verir.
Nahid SALAYEV
