Zəbt edilmiş Azərbaycan ərazilərinə müxtəlif xarici ölkələrdən ermənilərin köçü həm regionda, həm də Dağlıq Qarabağ münaqişəsi ətrafında yeni vəziyyət yaradır. Belə görünür ki, Ermənistan rəhbərliyi regionda ermənilərin sayını süni şəkildə artırmaqda maraqlıdır. Bu prosesin indilikdə Azərbaycan əraziləri hesabına həyata keçirilməsi isə Ermənistanın Dağlıq Qarabağ münaqişəsini dinc müstəvidə həll etməkdə maraqlı olmadığını bir daha təsdiq edir.
Qarabağ separatçılarının lideri Araik Arutyunyan bu durumda açıq bildirir ki, Livandan ermənilərin Qarabağa köçürülməsini davam etdirəcəklər: "Biz Qarabağda Livan-Ermənistan koloniyasının yaradılmasında və saxlanmasında maraqlıyıq". Vəziyyəti şərh edən gürcü politoloq Tengiz Txilava qeyd edir ki, Azərbaycanın işğal olunmuş ərazilərinə Livan ermənilərinin süni şəkildə köçürülməsi həmin ərazilərin demoqrafik vəziyyətini dəyişmək məqsədi daşıyır. Politoloq deyib ki, Ermənistan Azərbaycan ərazilərini işğal etməklə beynəlxalq hüququn normalarını pozub və bu indi də davam edir: “Ermənistan rəhbərliyinin Dağlıq Qarabağda Livan ermənilərini qanunsuz məkunlaşdırma siyasətinin əsas məqsədlərindən biri də işğalın nəticələrini möhkəmləndirməkdir. Rəsmi İrəvan yaxşı başa düşür ki, Azərbaycan həm iqtisadi, həm də hərbi cəhətdən Ermənistandan daha güclüdür. Biz həm 2016-cı ilin aprel döyüşləri, həm də bu ilin iyul ayında Tovuz istiqamətində gedən döyüşlər zamanı bunun şahidi olduq”. Siyasi ekspertin sözlərinə görə, işğalçı Ermənistanın məqsədi Azərbaycan torpaqlarında ermənilərin sayını süni şəkildə artırmaqla ərazilərin etnik-mədəni xüsusiyyətlərini dəyişməkdir: “Ermənistan bu cəhdləri ilə həm də Dağlıq Qarabağda ermənilərin sayını artırmağı və daha sonra onlarla spekulyasiya etməyi hədəfləyib. Suriya və Livanda hərbi əməliyyatlar davam edir. Dağlıq Qarabağa köçürülmə yerli ermənilər üçün xilas yolu ola bilər. Amma onlar bilməlidirlər ki, Ermənistan bu dinc insanlardan öz təxribatçı məqsədləri üçün istifadə edəcək. Ermənistan unutmamalıdır ki, gec və ya tez işğal etdiyi əraziləri geri qaytarmalı olacaq”. Txilava qeyd edib ki, Ermənistanın beynəlxalq hüquqa zidd əməllərinə kəskin şəkildə münasibət göstərilməməsi təəssüf doğurur: “İndiki vəziyyət beynəlxalq hüquq normalarının kobud şəkildə pozulması faktı kimi beynəlxalq təşkilatlarda, xüsusilə də münaqişənin sülh yolu ilə həllində vasitəçilik edən ATƏT-in Minsk Qrupunun həmsədrlərində dərin narahatlıq hissi yaratmalıdır. Vasitəçilər rəsmi İrəvanın danışıqların mahiyyətinə zidd və bölgədə sülh və təhlükəsizlik üçün təhdid olan bu cür hərəkətlərinə qətiyyətlə mane olmalıdırlar”.
Amma digər ekspertlər qeyd edir ki, indiyə qədər Minsk Qrupunun prosesə lazımı reaksiya verməməsi bir daha onların fəaliyyətinin səmərəsizliyini göstərir. Belə vəziyyətdə ermənilərin köç siyasətini davam etdirməsii gözlənilir. Bu durumda Ermənistan danışıqlar prosesini pozmaq, münaqişənin həlli üçün Azərbaycanla eyni masaya əyləşməmək üçün qanunsuz köçürməni və təcavüz siyasətini açıq şəkildə həyata keçirir. Həmsədr ölkələrin sərgilədiyi mövqe və bu mövqedən doğan cəzasızlıq mühiti Ermənistanın işğalçı siyasətini davam etdirməyə və istənilən qanunsuz addımı atmağa həvəsləndirir.
Burada məsələnin digər maraqlı tərəfləri də var. Söhbət Qarabağdakı ermənilərin kütləvi köçündən gedir. Rəsmi İrəvanın bütün cəhdlərinə baxmayaraq, erməni ailələrini burada saxlamaq mümkün deyil. Belə vəziyyətdə onların yerinin doldurulması İrəvan üçün vacib əhəmiyyət kəsb edir. Məhz bu hal - Qarabağdakı ermənilərin evlərini tərk etməsi və demoqrafik vəziyyətin işğal siyasətinə uyğun olmaması Ermənistan hakimiyyətini qanunsuz köçürməni sürətləndirməyə məcbur edir. Digər tərəfdən Suriyadan və Livandan Qarabağa köçürülən ermənilərin muzdlu əsgər kimi istifadə edilməsi də İrəvan üçün müstəsna əhəmiyyət kəsb edir. Çünki indiki şəraitdə Ermənistan ordusunda əsgər çatışmazlığı problemi daha sürətlə qabarır. Erməni ekspert Qalust Qriqoryan bu xüsusda qeyd edir: “Nə qədər ki, Ermənistan ordusunda atmosfer pisləşəcək, iqtisadiyyatda vəziyyət ağırlaşacaq, o qədər əsgər çatışmazlığı özünü göstərəcək. Son illərdə Ermənistan cəmiyyətində silahlı qüvvələrin nüfuzu sürətlə düşür. Çoxsaylı əsgər ölümləri təkcə ön cəbhədə yox, həm də arxada, döyüşün getmədiyi yerlərdə qeydə alınır. Zabitlərin əsgərləri təhqiri, genişmiqyaslı korrupsiya, “dedovşina”, normal qidalanma və geyimin yoxluğu, digər hallar erməni gənclərinin ordudan qaçmasına səbəb olub. Bütün bunların fonunda erməni generallarının sərbəst həyat tərzi qıcıq yaradır. Erməni gənclərinin belə orduda xidmət etmək istəməməsi təbiidir. Onlar hərbi xidmətə getməmək və həlak olmamaq üçün hər şeyə hazırdırlar”. Bu vəziyyət, xüsusilə cəbhə bölgəsində xidmət keçən əsgərlərin sayının getdikcə azalmasına şərait yaradıb. Ermənistanda “xalq ordusu”nun yaradılması ideyası məhz əsgər çatışmazlığını aradan qaldırmağa hesablanıb. Bunun fonunda Yaxın Şərq ölkələrindən Qarabağa köçürülən ermənilərdən müharibə vaxtı muzdlu əsgər kimi istifadə edilməsi də planlaşdırılır. Amma Suriya ermənilərinin təcrübəsi göstərir ki, ermənilərin bu planı da iflasa uğrayacaq. Belə ki, aldadılaraq Qarabağa gətirilən Suriya erməniləri artıq buranı tərk edir. O üzdən, Livan ermənilərinin də eyni aqibətlə üzləşməsi qaçılmaz hesab edilir.
Nahid SALAYEV
