Şərqi Aralıq dənizində baş verənlər buranın yeni qarşıdurma mənbəyinə mevrimə ehtimalını artırır. Prosesin ümumilikdə dünya siyasətinə və ölkələrin mövqeyinə də təsir göstərməsi qaçılmaz sayılır. Bir daha xatırladaq ki Türkiyə burada karbohidrogen yataqlarının kəşfi istiqamətdə işlər aparır. Amma yunan tərəfi bununla razılaşmır və Türkiyəni təktərfli qaydada hərəkət etməkdə günahlandırır.
Türkiyənin “Oruc Rəis” araşdırma gəmisinin Aralıq dənizində fəaliyyətə başlaması ilə gərginləşən Ankara-Afina münasibətlərinin pərdəarxası məqamları ilə bağlı “Milliyet” qəzeti yazır:“İki ölkə 2,5 ay öncə Almaniyanın vasitəçiliyi ilə danışıqlara başlayıb. Bu danışıqlarda Türkiyəni prezidentin sözçüsü İbrahim Kalın təmsil edirdi. Xarici işlər naziri və hərbi rəsmilər də danışıqlarda iştirak edirdilər. Heyətlər əvvəlcə Afinada, ardınca da İstanbulda görüşməklə bağlı razılığa gəldilər, lakin Ayasofyanın ibadətə açılmasından sonra yunan tərəfi “bu məsələ olduğu dövrdə Afinada görüşmək doğru olmaz” deyə bildirib. Yunan heyəti İstanbula dəvət olunanda da bildiriblər ki, “orada da görüşmək mümkün deyil”. Daha sonra tərəfsiz bölgə olaraq Berlində görüşməyə qərar verilib. Avqustun 7-də tərəflər niyyət bəyannaməsi açıqlamağa hazırlaşırdılar. Yunanıstan bu bəyannamənin açıqlanmasına saatlar qalanda – avqustun 6-da Misirlə Şərqi Aralıq dənizində birgə hərəkət etməklə bağlı saziş imzaladı. Türkiyə ilə 2,5 aylıq görüşlər zamanı yunan tərəfi Misirlə saziş üzərində iş aparıldığını bildirməmişdi. Bu fakt ortaya çıxan kimi Türkiyə tərəfi “Bu addımı qəbul etmirik, bir daha olmayacağına dair söz verilməsini istəyirik” mesajını verdi. Yunanıstan tərəfi bildirdi ki, “bunun Türkiyə ilə müzakirələrə aidiyyəti yoxdur”. Yunanıstanın bu mövqeyi Prezident Ərdoğana məruzə olundu. Ərdoğan isə “müzakirələri dayandırın” təlimatını verdi. Vasitəçi olan Almaniya, eləcə də NATO rəsmiləri yunanların Misirlə anlaşmasından xəbərdar olmadıqlarını iddia edərək, Türkiyənin müzakirələrdən çəkilməməsini istəyib. Ankara isə “bunu bizimlə deyil, Yunanıstanla müzakirə edin” cavabını verib. Qeyd olunub ki, Türkiyə indiyə qədər Merkelin xahişinə görə “Oruc Rəis” gəmisini bölgəyə göndərməyib, amma Yunanıstanın belə bir mövqeyi qəbuledilməzdir. Bu proseslərdən sonra Türkiyə “Oruc Rəis”i bölgəyə göndərdi”.
Bütün bunlar prosesdə yunan tərəfinin haqsız olduğunu göstərir. Amma bəzi Avropa ölkələrindən dəstək alan yunanlar dənizdə vəziyyəti daha da dramatikləşdirir. Yunanıstan xarici işlər naziri Nikos Dendias bildirir ki, Avropa Birliyində Türkiyənin Şərqi Aralıq dənizindəki addımlarına görə sanksiya siyahısı hazırlanır. Lakin Avropada bu məsələdə vahid mövqe yoxdur. Məsələn, Fransa Yunanıstanı dəstəkləsə də, Almaniya Türkiyənin yanındadır. Şərqi Aralıq dənizinə heç bir aidiyyəti olmayan Ermənistan da prosesdə yunan tərəfinə dəstək ifadə etməkdədir. Amma bu məsələdə Bakının mövqeyi Ermənistana tutarlı cavab zərbəsi sayılır. Xatırladaq ki, bu günlərdə Ermənistan Xarici İşlər Nazirliyi Şərqi Aralıq dənizi ilə bağlı açıqlama verərək Türkiyəyə qarşı ittihamlarla çıxış edib. Buna cavab verən Azərbaycan Xarici İşlər Nazirliyinin Mətbuat xidməti idarəsinin rəisi Leyla Abdullayeva qeyd edir:“Azərbaycan tərəfi tarixən Aralıq dənizi bölgəsinin inkişafı və tərəqqisində mühüm rol oynamış qardaş Türkiyənin bölgədə sülh və sabitliyin təmin edilməsinə yönəlmiş beynəlxalq hüquqa söykənən bütün addımlarını qətiyyətlə dəstəkləyir və mövcud gərginliyin tezliklə həllini tapacağına ümidini ifadə edir. Bu xüsusda, üçüncü tərəflərin vəziyyətdən özlərinin bölgə dövlətlərinə olan ədavət və qərəzli yanaşması üçün fürsət kimi istifadə etməsi cəhdləri qətiyyətlə rədd edilməlidir. Ermənistan tərəfinin Türkiyəyə qarşı əsassız ittihamlar ehtiva edən mövqeyi və bəyanatları Aralıq dənizi hövzəsində müşahidə olunan həssas vəziyyətdən özünün dar siyasi maraqları üçün sui-istifadə etmək cəhdi kimi pislənməli və rədd edilməlidir".
Bundan əvvəl isə prezidentin köməkçisi - Prezident Administrasiyasının Xarici siyasət məsələləri şöbəsinin müdiri Hikmət Hacıyev də Bakının Türkiyənin mövqeyinə tam dəstək verdiyini diqqətə çatdırmışdı:“Ermənistanın bölgədə sülh və təhlükəsizliyə ciddi təhdid törədən təcavüzkar siyasətinin nəticələrini aradan qaldırmaq əvəzinə bu kimi cəfəng açıqlamalarla çıxış etməsi bir daha rəsmi İrəvanın əsl niyyətinin öz işğalçı siyasətini gizlətmək və digər ölkələrə qarşı yalan və saxta ittihamlar irəli sürmək olduğunu nümayiş etdirir. Türkiyəyə qarşı ərazi iddialarını dövlət gerbində əks etdirən, Azərbaycanın beynəlxalq səviyyədə tanınmış ərazilərini 30 ilə yaxındır ki, hərbi işğal altında saxlayan Ermənistanın bu açıqlaması həm gülüncdür, həm də riyakarlığın son həddi və özünə aid olmayan məsələlərə müdaxilə cəhdidir. Ermənistanın Şərqi Aralıq dənizindəki vəziyyətdən qətiyyən xəbəri yoxdur və onun bəyanatının yeganə səbəbi mövzunun Türkiyəyə aid olmasıdır. Ermənistan öz yerini bilməli və əndazəsini aşmamalıdır. Ermənistan rəhbərliyi başa düşməlidir ki, diplomatiya ciddi bir sahədir və burada boğazdan yuxarı, məsuliyyətsiz bəyanatlara yer yoxdur. Türkiyə Xarici İşlər Nazirliyi tərəfindən çox düzgün qeyd olunmuşdur ki, Ermənistan Sevan adlandırdığı, amma əsl tarixi adı Göyçə olan gölü Aralıq dənizi ilə qarışıq salmamalıdır. Ermənistan rəsmilərinin bu günlərdə Sevr müqaviləsi ilə bağlı verdikləri bəyanatlar bir daha göstərir ki, bu ölkə keçmişin girovu olmaqdan qurtulmaq, əsassız nifrəti kənara qoymaq və qonşuları ilə sülh şəraitində yaşamağı öyrənmək iqtidarında deyil. Qardaş Türkiyə beynəlxalq hüququn norma və prinsiplərini və öz milli maraqlarını rəhbər tutaraq, Şərqi Aralıq dənizində fəaliyyətini həyata keçirir. Biz Türkiyənin mövqeyini birmənalı dəstəkləyirik. Türkiyə beynəlxalq hüquqa uyğun olaraq bölgədə öz haqqını, maraqlarını və mənfəətini qoruyur”. Azərbaycanın bu mövqeyi indiki halda Türkiyə üçün vacib sayılır. ən azı o baxımdan ki, Ankara haqlı mpvqeyində yalqız olmadığını görür.
Samirə SƏFƏROVA
