Tovuzda baş verən Ermənistanın təxribatından sonra Türkiyənin Azərbaycana ən açıq formada, diplomatik cümlələrlə pərdələnməyən dəstəyi və bunun fonunda konkret addımları müşahidə edilir. Məlum olduğu kimi, bugünlərdə Türkiyə və Azərbaycan hərbçilərinin iştirakı ilə böyükmiqyaslı birgə hərbi təlimlərinə start verilib.
Bundan əlavə, Türkiyə prezidenti Rəcəb Tayyib Ərdoğan yenidən Azərbaycana açıq dəstəyini ifadə edib:“Suriyada məzlumların fəryadlarına biganə qalmadıq və Liviyada ölkənin qanuni idarəçiliyinin əməkdaşlıq dəvətini cavabsız qoymadıq. Azərbaycandakı qardaşlarımızın işğal altındakı torpaqlarını azad etmək səylərinə də eyni anlayışla dəstək veririk. Hər mübarizə arzuolunan nəticəni verməyə bilər, amma mübarizə aparmayan bəri başdan məğlubdur”.
Türkiyə Prezidentinin müşaviri İbrahim Kalın isə gündəlikdə olan məsələləri dəyərləndirərkən bildirib ki, bizim hərbi və təhlükəsizlik sahəsinə dair əməkdaşlıq müqaviləmiz var:“Azərbaycana təhdid haradan gəlirsə-gəlsin, Türkiyə sonadək Azərbaycanın yanında olmaqda davam edəcək. Lakin bu, münaqişənin diplomatik yolla həllinə qapıların bağlanması kimi başa düşülməməlidir.
Biz Azərbaycanın yanındayıq. Azərbaycanın bütövlüyü və təhlükəsizliyi bizim bütövlüyümüz və təhlükəsizliyimizdir. Bu məsələdə zərrə qədər də tərəddüdümüz yoxdur. 1992-ci ildən bölgədə münaqişə mövcuddur və burada işğalçı tərəf Ermənistandır.
Prezident Ərdoğanın rusiyalı həmkarına “Ermənistanla əlaqələrinizdən istifadə edərək gərginliyi azaldın” dediyini diqqətə çatdıran müşavir dövlət başçıları arasında baş tutan telefon danışığının münaqişənin siyasi yolla həllinə yönələn səy olduğunu vurğulayıb. Əminliklə bildirilib ki, Türkiyə və Rusiya dövlət başçılarının müzakirələri müsbət nəticələr verəcək”.
Bütün bunları təhlil edən bəzi siyasi ekspertlər hesab edir ki, bir NATO ölkəsi kimi Türkiyənin belə açıq şəkildə proseslərə müdaxiləsi Cənubi Qafqazda Qarabağ problemi ətrafında yarana biləcək yeni təhlükə ehtimalları ilə bağlıdır. Belə real təhlükənin mövcudluğunu nə dərəcədə əsaslı saymaq olar?
Politoloq Əhəd Məmmədli “Bakı-Xəbər”ə açıqlamasında bildirdi ki, Türkiyənin ölkəmizlə birlikdə hərbi təlimləri çox olub:“Ancaq indiki miqyasda olmayıb. Ölkəmizin bir neçə regionunu əhatə edən bu təlimlərdə Türkiyə böyük heyətlə iştirak edir. Belə təlimlərin Rusiya-Ermənistan birgə hərbi təlimlərindən sonraya təsadüf etməsi siz deyən mülahizələrin meydana çıxmasına səbəb olur. Tovuz təxribatı zamanı Ərdoğan açıq şəkildə bəyan etdi ki, bu, Türkiyənin Cənubi Qafqazdakı maraqlarına qarşı edilən provokasiyadır. Artıq açıq şəkildə görünür ki, Türkiyə öz maraq dairəsinə Cənubi Qafqazı da qatıb. Əvvəllər deyirdilər ki, Cənubi Qafqaz Rusiyanın arxa bağçasıdır, bura kimsə başını soxa bilməz. Ancaq Ərdoğanın mövqeyi açıq şəkildə onu deyir ki, Türkiyənin burada marağı var və bunu gizlətmir. Bu maraqlar da Azərbaycanın ərazi bütövlüyü və dövlət təhlükəsizliyindən keçir. Bizim aramızda hərbi təlimlərə başlanılan gün Putinin təşəbbüsü ilə Ərdoğanla telefon danışığı olub. Həmin müzakirələrin başlıca mövzusu Qarabağ problemini əhatə edib. Artıq bu münaqişə həm də Türkiyə ilə Rusiya arasında maraqların toqquşduğu bir münaqişəyə çevrilir. Tam olaraq sübut olunur ki, Qarabağ münaqişəsi yalnız Azərbaycan və Ermənistan maraqlarını kəsb etmir. Bu qloballaşmış münaqişədə böyük dövlətlərin də maraqları açıq özünü biruzə verir. Tovuz hadisələri göstərdi ki, Ermənistana beynəlxalq arenada havadarlıq edən tapılmadı. Biz isə Türkiyənin , Pakistanın, Ukraynanın Azərbaycana açıq dəstək ifadə etdiyinin şahidi olduq. Ermənistan KTMT fonunda Rusiyadan gözlədiyi dəstəyi ala bilmədi. Regionda olan təhlükəni tam neytrallaşdırmaq üçün Azərbaycanla Türkiyə arasında hərbi əməkdaşlıq daha da genişlənməlidir. Hətta yeri gəlsə, Türkiyənin Azərbaycan ərazisində hərbi bazalarının qurulması ilə nəticələnməlidir”.
Politoloqun sözlərinə görə, nə qədər ki, Türkiyədə hakimiyyətdə Ərdoğan və AK partiyadır, Azərbaycan bundan maksimum istifadə etməlidir:“Türkiyədə hakimiyyət dəyişsə, Azərbaycan 90-cı illərdə olduğu kimi Türkiyədən lazımi dəstəyi görməyəcək. Türkiyənin regional marağını açıq ortaya qoyması elə bizə verilən dəstək anlamına gəlir. Maksimum bu cür siyasi iradədən yararlanmalıyıq”.
Regiondakı gərginlik göz qabağındadır. Bəzi ölkələr Ermənistandan bu prosesdə maşa kimi istifadə edir. Artıq Azərbaycanın tək olmayacağı ən yüksək səviyyədə ifadə edilir. Özü də bizə bu dəstəyi dünyanın ən güclü ordularından birinə malik ölkə verirsə, demək ki, ciddi irəliləyişlərə imza ata bilərik.
Məhəmmədəli QƏRİBLİ
