Bugünlərdə Rusiyanın modernləşdirilmiş TOS-1A “Solntsepek” ağır odsaçan sistemi xarici müştərilərə nümayiş etdirilib. “Rostex” Dövlət Korporasiyası bildirir ki, “Rostex”ə daxil olan “Rosoboronexport” və “Omsktransmash” şirkətləri tərəfindən Sverdlovsk vilayətinin Nijni Tagildəki “Staratel” təlim poliqonunda bir sıra xarici müştərilər üçün təqdim olunan TOS-1A yaylım atəşli ağır odatan sisteminin dünya bazarı üçün unikal bir model olduğu deyilib.
“Staratel” təlim poliqonunda nümayiş zamanı TOS-1A sistemi bütün tapşırıqları yerinə yetirib. Vizual müşahidələr və sürətli məlumatların təhlili müxtəlif məsafələrdə vurulan hədəflərin xüsusiyyətlərini və etibarlılığını təsdiqləyib. Silahın nümayiş etdirildiyi xarici müştərilərin adı açıqlanmır. Amma onların sırasında Azərbaycan nümayəndə heyətinin olması da istisnalıq təşkil etmir. Məsələ burasındadır ki, Azərbaycan Rusiyanın hərb sahəsində də əsas tərəfdaşlarından biridir. Ölkəmizin indiyə qədər Rusiyadan aldığı hərbi texnikanın dəyəri milyardlarla dollar həcmindədir. Azərbaycan bundan sonra da Rusiya və digər ölkələrdən müasir texnikanın alışında maraqlıdır. Bura barəsində bəhs edilən TOS-1A “Solntsepek” ağır odsaçan sistemi də daxildir.
Düzdür, Azərbaycan bu qəbildən olan silaha artıq malikdir. Amma onun daha təkmil versiyalarının alışı da daim gündəmdədir. Bütöv bir kəndi cəmi 7 saniyəyə məhv etmək imkanına malik bu silahı Azərbaycan hələ bir neçə il əvvəl Rusiyadan alıb. TOS-1A "Solntsepek" sistemləri T-90 tanklarının şassisi üzərində quraşdırılıb. Bu sistem sələfindən atəşin daha mükəmməl idarəedilmə sistemi, raket lülələrinin sayının 30-dan 24-ə endirilməsi, əla zireh müdafiəsi və yeni sursatları ilə fərqlənir. Yeni sistemdə atəş məsafəsi 6 kilometrə qədər artırılmaqla yanaşı, hər bir raketin dağıdıcı radiusu da yüksəldilib. Ümumiyyətlə, TOS-1A "Solntsepek" T-72 tankının bazasında 220 millimetrlik Sovet istehsalı ağır odsaçan artilleriya sistemi olan TOS-1 "Buratino" kompleksinin modifikasiyasıdır. Bir TOS-1A "Solntsepek" qurğusu 40 min kvadratmetr ərazidə olan bütün canlıları məhv edir. Bütün raketlər cəmi 24 saniyə ərzində buraxılır. Bir raketinin məhv etmə radiusu 2.5 hektara yaxındır. 2001-ci ildən Rusiya ordusuna verilən bu silah sisteminin ixracına 2008-ci ildən icazə verilıb. Məlumatlara görə, Azərbaycan 2010-cü ildə "Rosoboroneksport" ilə bağlanan müqavilə əsasında bir divizionun silahlanması üçün yetərli olan 18 ədəd "Solntsepek" odsaçan kompleksi əldə edib. TOS-1A "Solntsepek" sisteninin idarəolunmayan reaktiv termobarik döyüş başlığının ən böyük təsir effekti dağlıq ərazilərdə əldə olunur: hava zərbə dalğalarının ətraf qaya suxurlarının, torpaq və qaya uçqunlarının əks olunan dalğaları ilə qarşılıqlı üst-üstə düşməsi zərbə gücünü daha da artırır. 2016-cı ilin aprel döyüşlərində Qarabağda Azərbaycan Ordusu tərəfindən TOS-1A "Solntsepek" kompleksindən erməni işğalçılarının bağlı, uzunmuddətli atəş mövqelərinə zərbə vurulmasında istifadə olunub. O vaxt TOS-1A odsaçanından düşmənin Cəbrayıl ərazisindəki hərbi qərargahını vurmaq üçün cəmi 3 raket atılıb. Qadağan olunmayan və heç bir sığınacaqda belə qorunmağa imkan verməyən çox azsaylı silahlardan biridir. İstənilən düşməndə panika yarada biləcək əsl "cəhənnəm atəşi"dir. Motoatıcı bölüyün dayaq məntəqəsinin ölçülərinə yaxın bir ərazidə hər kəsi və hər şeyi 3000 dərəcə istilikdə külə çevirən TOS-1A "Solntsepek" kompleksinin yeni partiyasının alınması isə ölkəmizin düşmən üzərində üstünlüyünü daha da artıaracaq.
Xatırladaq ki, barəsində bəhs edilən silahla yanaşı, Azərbaycan eyni dəhşəti yarada bilən “Smerç” reaktiv yaylım atəşi sistemlərinə də malikdir. Böyük dağıdıcı gücə malik “Smerç”in bir raketi 6.5 hektar, bir maşını isə yaylım atəşdə 78 hektar ərazini dağıdır. Dünyada öz sinfində ən dəhşətli və dağıdıcı silah olan “Smerç” sistemləri 300 millimetrlik raketlərlə atəş açır. Bir “Smerç” sistemi 16 raket daşıya bilir, həmin raketlər ümumilikdə 522 mindən çox qəlpə daşıyır və bu da silahın nə dərəcədə dağıdıcı gücə malik olduğunu göstərir. “Smerç” sistemləri açıq ərazilərdə, səhrada və çöllükdə tətbiq olunmaq üçün daha əlverişlidir. 90 kilometr məsafədən hədəfi dəqiq vura bilir. Belə ki, “Smerç”lər hədəfi özü axtarıb tapan raketlər, tank əleyhinə raketlərlə təchiz olunub. Bir “Smerç” sistemi tam döyüş komplekləşdirməsində 72 yaylım atəşi aça bilir ki, bu da orta ölçülü şəhəri darmadağın etmək üçün kifayətdir. Öz dağıdıcı gücünə və taktiki-texniki göstəricilərinə görə dünyada bənzəri yoxdur. “Smerç” sistemləri ilə Dağlıq Qarabağdakı istənilən hədəfi, o cümlədən Naxçıvandan, İrəvan da daxil olmaqla, Ermənistanın ərazisindəki əksər yaşayış məntəqələrini və strateji obyektləri vurmaq mümkündür. Xatırladaq ki, Naxçıvan ərazisindən İrəvan şəhərinə hava yolu ilə 70 kilometrə yaxın məsafə var. İrəvandakı hədəflər faktiki olaraq böyük dağıdıcı gücə malik “Smerç” və Türkiyədən alınan “Qasırğa” raketləri ilə qısa müddətdə məhv edilə bilər.
Tahir TAĞIYEV
