Dünyanı təhdid etməkdə davam edən koronavirus tədricən geosiyasi müstəvidə yeni gərginliyə də rəvac verməkdədir. İqtisadi və siyasi cəhətdən dünya nizamına təsir edən ölkələr arasında artıq indidən ziddiyyətlər müşahidə olunmaqda, yeni çəkişmə əlamətləri qeydə alınmaqdadır. Görünən budur ki, koronavirus indiki halda dünya iqtisadiyyatını sarsıtmaqda, dövlətlərin mövqeyinə təsir göstərməkdədir. Belə vəziyyətdə koronavirus məsələsindən sonra dünyada kimin hakim mövqedə olacağı ətrafında indidən cəhdlər qeydə alınır.
Hazırda bu proses dünyanın bir və iki nömrəli iqtisadi güc mərkəzləri sayılan ABŞ və Çin arasında özünü qabarıq büruzə verir. Çin Xarici İşlər Nazirliyinin sözçüsü Çjao Lipszyan hələ də hesab edir ki, virusu ABŞ hərbçiləri yaya bilər. O bildirir ki, virusu Uhana ABŞ hərbçiləri gətirib. Amma ABŞ-da fərqli düşünürlər. Hətta ABŞ-da Çinin səlahiyyətli şəxslərinə və rəsmi qurumlarına qarşı 20 trilyon dollarlıq iddia qaldırılıb. Məlumata görə, amerikalı hüquqşünas Lerri Kleymenin vəkillik xidmətləri təqdim edən “Fridom Voç” şirkəti və onun vəkilliyini etdiyi Texasın “Bazz Fotos” qrupu Çin hökuməti, Çin ordusu, Uhan Virusoloji İnstitutu, Uhan Virusoloji İnstitutunun direktoru Şi Zengli və Çin ordusunun general-mayoru Çen Veyə qarşı məhkəmə davası açıb. İddiaçılar koronavirus infeksiyasının Çin səlahiyyətliləri tərəfindən hazırlanmış bioloji silah olduğunu iddia edərək, sözügedən cavabdehlərə Çinin ümumi daxili məhsulundan daha çox - 20 trilyon dollarlıq təzminat tələbi qoyub. Onlar Çini dünya vətəndaşlarının ölümünə vasitəçi olmaqda, terrorçulara maddi dəstək verməkdə, ABŞ vətəndaşlarının yaralanmasına və ölümünə səbəb olan sui-qəsd hazırlamaqda və səhlənkarlıqda ittiham edib.
İddiaçılar virusun Uhan Virusologiya İnstitutundan yayıldığını iddia edir və bildirirlər ki, COVID-19 virusu Çin tərəfindən dünya əhalisini kütləvi şəkildə öldürmək üçün hazırlanıb. İddiaçı tərəf bioloji silahların 1925-ci ildən qadağan edildiyini xatırladaraq, belə bir bioloji silahın hazırlanmasını terrorla birbaşa əlaqəsi olan kütləvi qırğın silahı adlandırıb. İddiaçılar müxtəlif media hesabatlarına əsasən bildiriblər ki, Uhanda yeni növ koronavirusu saxlayacaq sadəcə bir mikrobiologiya laboratoriyası var. Kleymen və iddiaçılar, həmçinin, koronavirus haqqında danışan və "beynəlxalq aləmdə həyəcan siqnalını qaldıran" Çin həkimləri və tədqiqatçılarının susdurulduğunu da iddia ediblər. Onlar əlavə ediblər ki, bu, general-mayor Çenin özünə və komandasının altı üzvünə hələ sınaqdan keçirilməmiş bir peyvəndi vurduqdan sonra meydana gələn bir virusdur. Şikayətçilər bütün müttəhimlərin beynəlxalq terrorizmi davam etdirmək üçün birlikdə çalışdıqlarını iddia edib. Koronavirusun Çində daha asta sürətlə yayıldığı da ittihamda qeyd edilib və Çində ABŞ kimi düşmən qəbul edilən bir və ya bir neçə ölkənin əhalisinə qarşı istifadə edilmək üçün bu virusun xüsusi hazırlandığı bildirilib. Məsələni şərh edən rus ekspert Qriqori Trofimçuk bildirib ki, əslində burada ABŞ-ın məqsədləri var. O hesab edir ki, ABŞ indidən koronavirusdan sonrakı dünyanın mənzərəsini yaratmağa başlayır. Çin Xalq Respublikasına qarşı iddiaların hazırlanması da məhz bu seriyadandır. Ekspertin sözlərinə görə, bir çox ölkə hazırda ətraflarında nə baş verdiyini anlamır. Bəziləri isə Moldova kimi artıq sağ qalmaq mübarizəsindədir, çünki öz iqtisadiyyatlarını qorumaq üçün ciddi addımlar atmaq iqtidarında deyillər.Trofimçukun sözlərinə görə, nadir istisnaları nəzərə almasaq, koronavirus bu və ya digər dərəcədə müstəqil siyasət aparan ölkələri, o cümlədən Avropa dövlətlərini vurur:“Daha dəqiq desək, postsovet və Avrasiya məkanının yenidən qurulması prosesi davam edir, sadəcə olaraq fərqli üsullarla. Bəzi dövlətlər pandemiyadan sonra Qərb kreditləri ilə tilova keçiriləcək, digərləri isə bu istiqamətdə daha asılı vəziyyətə düşəcəklər. Burada əsas məsələ Vaşinqtonla Ər-Riyadın birlikdə neftin qiymətinin aşağı salınmasına nail olması və bunu hansı müddətə qədər nəzarətdə saxlaya biləcəkləridir. Onlar bundan sonra da bu mövqedə qalmağa davam etsələr, bu, iki böyük gücün konkret dövlətləri, o cümlədən postsovet məkanındakı ölkələri məhv etmək niyyətindən xəbər verəcək”.
Politoloq, həmçinin, 11 sentyabr 2001-ci ildə Dünya Biznes Mərkəzinə edilən hücumdan sonra baş verənləri xatırladaraq deyib: “ABŞ bu hadisənin “beynəlxalq terrorun” təzahürü olduğunu elan etdi və dünya ictimaiyyətini bu prosesi dəstəkləməyə təhrik etdi. Hazırda, 2020-ci ildə dünya idarəçiliyinin ikinci mərhələsi – əvvəlki kimi vahid mərkəzdən və daha texnoloji üsullarla idarəsinin yeni dövrü başlayır. Biz görürük ki, yenə də bütün dövlətlər başqası tərəfindən hazırlanan proqrama itaətlə əməl etməyə başlayıb. Bu azmış kimi, artıq baş verənləri koordinasiya edəcək “müvəqqəti” ümumdünya hökumətinin yaradılması çağırışları eşidilir. Daha sadə dillə desək, postsovet məkanı parçalanmağa davam edəcək. Əlbəttə ki, onlar birləşib birgə müqavimət göstərə bilərlər, lakin əslində bu, qeyri-real səslənir. Çünki bunun üçün ən azından aşağıdakı iki faktoru nəzərə almaq lazımdır: a) koronavirus təhdidinin tibbi deyil, siyasi baxımdan ortaq dəyərləndirilməsi; b) birgə əks-tədbirlər həyata keçirmək (təkcə tibbi baxımdan deyil). Nə qədər ki, biz bir-birimizə virusa qalib gəlmək üçün məsləhətlər veririk, ABŞ öz strateji və qlobal məsələlərini həll edir”.
Təbii ki, bura Avropa və Rusiyanın da iddiları daxil edilə bilər. Beləliklə, dünya hələlik görünməyəcək bir bəla ilə üz-üzədir: özünü ən mədəni sayan cəmiyyətlərdən tutmuş ən geri qalanlarınadək. Burada başlanan yeni geosiyasi çəkişmə isə vəziyyəti daha da qəlizləşdirir.
Nahid SALAYEV
