Aparılan araşdırmalar hazırda koronavirus təhdidinə qarşı regionda ən zəif ölkə qismində işğalçı Ermənistanın çıxış etdiyini göstərir. Belə görünür ki, bu virus regionda ən çox Ermənistan üçün böyük problem yaradacaq. Bunu düşmən ölkədə də etiraf edənlərin sayı artır. Qeyd edilənlər fonunda Ermənistan üçün qorxu yaradan daha bir məqam yayılan virusun orduya da sirayət edə biləcəyidir.
Əslində, qeyri-rəsmi məlumatlar artıq koronavirusun Ermənistan ordusu üçün də ciddi problemə çevrilməkdə olduğunu üzə çıxarır. Onsuz da baxımsızlıqdan və müxtəlif yoluxucu xəstəliklərdən əziyyət çəkən bir ordunun koronavirus bəlasına da tuş gəlməsi düşmən silahlı qüvvələrinin daha sürətlə çöküşünə rəvac verən amillərdən saylır. Ermənistanın “Milli gündəm” partiyasının şura üzvü Avetik Çalabyan bildirir ki, belə vəziyyət mütləq mənada Dağlıq Qarabağ münaqişəsinə də öz təsirini göstərəcək. O hesab edir ki, bu halda erməni ordusunun Azərbaycanın qarşısında dayanması daha da çətinləşəcək: “Ermənistanda koronavirusa yoluxmuş yeni hallar təsdiq olunanda təbliğatı dayandırmağa və bütün ciddiliyilə, məsuliyyətlə ölkəni epidemiyadan qorumaq üçün hazırlaşmağa çağırış etmişdim. Amma buna əhəmiyyət verən olmadı. İndi yaranan vəziyyətdə ordunu virusun yayılmasından kənar saxlamaq xüsusi əhəmiyyət kəsb edir, çünki o, ölkənin təhlükəsizliyi üçün katastrofik nəticələrə gətirib çıxara bilər. Təəssüf ki, ötən müddət ərzində infeksiya ölkəmizdə sürətlə yayılmağa başladı. Bu virus Qarabağda yerləşən hərbi hissələrdə genişlənsə, bizi ciddi problemlər gözləyir. Burada ordunun qismən parçalanması belə həyati nəticələrə səbəb ola bilər”.
Real durum göstərir ki, əslində, yaxın tezlikdə koronavirus təkcə erməni ordusu yox, bütün Ermənistan üçün ciddi bəlaya çevriləcək. “Qraparak” nəşri də yazır ki, Ümümdünya Səhiyyə Təşkilatının (ÜST) nümayəndələri Ermənistanın koronavirusun öhdəsindən gələ bilməyəcəyi qənaətindədir. Nəşrin məlumatına görə, ÜST-in nümayəndələri bir neçə gün Ermənistanda olub və onlar böyük xəstəxanaların koronavirusa tab gətirməyə hazır olub-olmadığı ilə bağlı monitorinq aparıblar. Xəstəxanalardan birinin məsul şəxsi onların hansı nəticəyə gəldiklərini açıqlayıb: "ÜST hesab edir ki, xəstələr artacağı təqdirdə Ermənistan virusun öhdəsindən gələ bilməyəcək və kənardan kömək olmadan müqavimət göstərmək imkanına malik deyil”. Xəstəxananın nümayəndəsi əlavə edib ki, çarpayıların sayında, dərmanların həcmində də problem var. Rəsmi məlumatlara əsasən, Ermənistanda koronavirusa yoluxanların sayı 60-a yaxınlaşır. Ermənistanda koronavirusla bağlı fövqəladə vəziyyət rejimi elan edilsə də, bu da xəstəliyin genişlənməsinin qarşısını ala bilmir. Hətta Ermənistanın baş naziri Nikol Paşinyan və xanımı da koronavirusa yoluxma şübhəsi ilə karantindədir. Erməni baş nazir hazırda qədim Göyçə mahalında yerləşən qərargahındadır. Məlumata görə, Paşinyanın həyat yoldaşı ötən həftə Braziliya prezidentinin xanımı ilə görüşəndən sonra onların koronavirusa yoluxma şübhəsi yaranıb. “Parlaq Ermənistan” partiyasının deputatı Ani Samsonyan bildirir ki, bu durumda Ermənistanda koronavirusa qarşı daha ciddi addımlar atılmalı, məsələn, gələn ay keçirilməsi nəzərdə tutulan referendum ləğv olunmalıdır. Amma onun sözlərinə görə, Paşinyan referendumu təxirə salmaq əvəzinə Göyçədə özünü təcrid edir: "Belə məsuliyyətli məqamda İrəvan merinin də Paşinyandan nümunə götürüb paytaxtda olmadığına təəccüblənmirəm. Çünki o, ümumiyyətlə məsuliyyətsiz bir insan olduğu üçün paytaxtla maraqlanmır. Ancaq məni müxalifətin referendumu təxirə salmağı təklif etdiyi zaman Ermənistanın baş nazirinin “xalqı referendumu təxirə salmaq çağrışları ilə qorxutmayın” deməsi təəccübləndirir. Referendumu təxirə salmaq əvəzinə, Göyçədə özünü təcrid edir”. O bildirir ki, tədbirlərin yetersizliyi üzündən koronavirus Ermənistanda sürətlə yayılır. İndi bu virusun orduya sirayət etməsi şəxsi heyət sarıdan onsuz da problem yaşayan Ermənistan üçün çox ciddi məsələ deməkdir. Əslində, yayılan məlumata əsasən, Ermənistan-Azərbaycan qoşunlarının təmas xəttində yerləşən erməni hərbi bölmələrində kütləvi xəstəlik yayılıb. Erməni mediası bunun hansısa infeksion xəstəlik yox, məhz koronavirus olması barədə iddialar səsləndirir. Burada erməni əsgərlərin Ağdərə və Xankəndidə yerləşən hospitallara aparıldığı bildirilir. Xəstələrdə müşahidə olunan əsas əlamətlər halsızlıq və kəskin hərarətdir. Bunlar da koronavirusa xasdır və o üzdən demək olar ki, Ermənistan ordusunda da koronavirus yayılıb. Lakin Ermənistan hökuməti, hələ ki, bunu gizlətməyə çalışır. Amma aydındır ki, bu hal uzun sürə bilməz.
Məsələnin maraqlı tərəfi həm də ondan ibarətdir ki, problemi Ermənistan təkbaşına həll etmək və bunun qarşısını almaq gücündə deyil. Belə bir vaxtda Ermənistanda sosial şəbəkələrdə yayılan məlumatlara görə, Qafanda yerləşən hərbi hissələrdən birində xidmət edən hərbi qulluqçu İqor Sarkisyan da koronovirusa yoluxduğu üçün təcili hospitala yerləşdirilib. Hərbi qulluqçunun koronavirusa yoluxduğuna dair xəbər verilməsinə baxmayaraq, bu onun valideynlərindən və ictimaiyyətdən gizlədilir. Hərbi qulluqçu təcrid edilərək karantinə alınıb. Onun ailə üzvləri ilə əlaqə saxlanılmasına da icazə verilmir. Ermənistan rəhbərliyi isə hələ də orduda bu xəstəliyin aşkar edilmədiyi və koronavirusla mübarizə aparmaqla bağlı açıqlamalar verməklə əhalini sakitləşdirməyə çalışır. Amma reallıq tamam başqadır. Xüsusilə Azərbaycanın işğal edilmiş yaşayış məntəqələrində yerləşdirilən Ermənistan silahlı qüvvələrinin hərbi hissələrində acınacaqlı vəziyyət, tibb xidmətinin yarıtmazlığı və tibbi ləvazimatların qıtlığı özünü qabarıq büruzə verir. Şəxsi heyət arasında kəskin respirator xəstəliklərin artması burada az qala adi hal kimi qəbul olunur. Yoluxucu xəstəliklərin yayılmasının qarşısını almaq üçün, demək olar ki, hansısa ciddi addım atılmır. Zabit və gizirlərin şəxsi heyətin sağlamlığına biganə yanaşmaqda davam etməsi isə vəziyyəti daha da ağırlaşdırır. Həmçinin əsgərlərin antisanitariya şəraitində xidmət aparması səbəbindən sağlamlıq məsələsi orduda böyük problem kimi özünü büruzə verir. Ermənistan ordusunun böhranlı durumunu göstərən faktlardan biri də odur ki, hərbi qulluqçular arasında xəstələrin sayının kütləvi şəkildə artması nəticəsində hərbi hospitallarda yer çatışmır, buna görə də bir bölgədəki xəstə zabit, yaxud əsgər müalicə üçün çox uzaq məntəqəyə getməli olur. Bu vəziyyət işğalçı ordunun Qarabağ ərazisində yerləşən hərbi hissələrində daha kütləvi hal alıb. Məhz bu vəziyyət üzündən koronavirusun yayıldığı halda qısa müddətdə erməni ordusunu tam çökdürməsi qaçılmaz sayılır.
Bu virusun erməni ordusuna sirayət etməsi, ekspertlərin fikrincə, orduda şəxsi heyət sarıdan yaşanan problemin miqyasını daha da genişləndirəcək. Məlumdur ki, Ermənistan ordusu ildən-ilə daha ciddi şəkildə çağırışçı problemi ilə üzləşir və hərbi hissələrin komplektləşdirilməsi mümkünsüz xarakter alır. Əsas səbəblərdən biri isə Ermənistanda demoqrafik problemin getdikcə daha da dərinləşməsidir. Hazırda Ermənistanda şəxsi heyətlə tam şəkildə komplektləşdirilə bilən hansısa hərbi hissə yoxdur. Əksinə, ordunun şəxsi heyətlə təminatı durmadan pisləşir, real hərbçilərin sayı azalır. Eləcə də qanundankənar halların çox olması üzündən valiydenlər övladlarını ordudan yayındırmağa çalışır. Xüsusən də valideynlər zəbt edilmiş Azərbaycan ərazilərinə övladlarını göndərməkdən qaçır. Bu halda bir məsələ də sirr deyil ki, işğal edilmiş yaşayış məntəqələrimizdə yerləşdirilən Ermənistan silahlı qüvvələrinin hərbi hissələrində mövcud olan acınacaqlı vəziyyət, fiziki və mənəvi təzyiqlərə məruz qalma səbəbindən tərxis olunaraq xidmətdən getmək istəyən hərbi qulluqçuların sayı da xeyli artıb. Tərxis olunma ilə bağlı müraciət edənlərin çox olması və şəxsi heyətin çatışmazlığı səbəbindən komandanlıq bu addımı atanları müxtəlif bəhanələrlə ehtiyata buraxmaqdan imtina edir, onları zorla hərbi hissədə saxlamağa çalışır. Bu fonda təsadüfi deyil ki, fərari əsgər sayına görə də Ermənistan ordusu ön sıralardadır. Ekspertlərin fikrincə, acınacaqlı vəziyyətdə qulluq etmək istəməyən əsgərlər hərbi hissələri tərk edir. Məcburi hərbi xidmətdən yayınmaya görə müxtəlif illərdə minlərlə əsgərə cinayət işinin açılması da bunun təsdiqidir. Amma bu da istənilən nəticəni vermir. Artan hərbi itkilər də burada az rol oynamır. Ümumilikdə son illərdə Ermənistan ordusu cəbhə xəttində, döyüş şəraitində hər il orta hesabla 60-80 arası hərbi qulluqçusunu itirir. Bundan əlavə, hər il 100-dən çox əsgər digər hadisələrdən, məsələn, avtoqəza, silahla ehtiyatsız davranış, xəstəliklər, intihar və digər hallardan dünyasını dəyişir. İndi bütün bunların sırasına orduda koronavirusun yayılması təhdidi də daxil olur. Hesab edilir ki, bu hal daha çox sayda hərbçinin sıradan çıxmasına, eləcə də ordudan yayınanların sayının artmasına gətirib çıxaracaq. Təbii ki, bu hal onsuz da zəif olan Ermənistan ordusunun çöküşünü daha sürətli hala gətirəcək. Belə vəziyyətdə Qarabağ məsələsinin hərbi həllinin akutallaşması isə Ermənistanın üzləşdiyi problemin miqyasının daha ga genişlənməsi, müqavimət imkanlarının daha da azalması deməkdir.
Tahir TAĞIYEV
Yazı Azərbaycan Respublikasının Prezidenti yanında Kütləvi İnformasiya Vasitələrinin İnkişafına Dövlət Dəstəyi Fondunun maliyyə dəstəyilə çap olunur.
