1 sentyabr 2020-ci il tarixdən etibarən təşkilati-hüquqi formasından asılı olmayaraq, Azərbaycan Respublikası ərazisində yerüstü yayımla yayımlanan bütün televiziya proqramlarında əcnəbi teleserialların yayımının bəzi şərtlərlə bərpa olunması haqqında qərar qəbul olunub.
Məlum olduğu kimi, 2012-ci ilin may ayının 1-dən etibarən Azərbaycan televiziyalarında xarici serialların yayımı dayandırıldı. Həmin dövrdə Milli Televiziya və Radio Şurasından bildirilirdi ki, əcnəbi seriallar xalqımızın milli düşüncəsi, həyat tərzi ilə uzlaşmadığı və bizə yad olan təzahürlər təlqin etdiyi üçün onların yayımı dayandırılır, əvəzinə milli telekanalların özünün serial istehsal etməsi gerçəkləşdirilir. Həmin vaxtlar ölkə başçısının sərəncamı ilə AzTV istisna olmaqla, digər bütün televiziyalara serial çəkilişləri üçün lazımi vəsaitlər ayrıldı və TV-lər dövlətin verdiyi maliyyə hesabına seriallar istehsal etməyə başladılar. Amma bir-iki serialı çıxmaq şərtilə, demək olar ki, çəkilən serialların hamısının mövzusunun plagiat olduğu açıq şəkildə görsənməyə başladı. Bundan başqa, serialların ssenarisinin işlənməsi peşəkar kinodramaturqlara, ssenari ustalarına deyil, qeyri-peşəkarlara, daha dəqiq desək, TV-lərin öz əməkdaşlarına həvalə edildiyi üçün, ortaya elə də uğurlu nümunələr çıxa bilmədi. Nəticədə meydana zəif, bütün mənalarda tamaşaçı zövqünü təmin etməyən seriallar çıxdı. Bayağılıq, vulqarizmlə dolu olan bu serialları Azərbaycan tamaşaçısı geniş səviyyədə qəbul edə bilmədi. Yenə də tamaşaçı yerli kanalların çəkdiyi seriallara deyil, Türkiyə, Rusiya telekanallarının istehsalı olan seriallara üstünlük verdi. Əlbəttə, orada dövlətin külli miqdarda vəsaiti havaya sovruldu.
Bu gün əcnəbi serialların yenidən gündəmə gətirilməsi, sentyabrın 1-dən onların yayımının həyata keçirilməsi səbəbini əlaqədar qurumlar yerli serial bazarında rəqabət mühitinin formalaşdırılması və daha keyfiyyətli milli telefilmlərin və serialların istehsalının stimullaşdırılması məqsədilə edilməsi ilə izah edirlər.
Bildirək ki, qərara əsasən, əcnəbi seriallar yalnız 23.00–07.00 vaxt aralığında tam dublyaj olunmuş formada nümayiş oluna biləcək. Bundan əlavə, həftə ərzində hər bir yayımçı 07.00–22.00 arası vaxt aralığında 2 (iki) saat əcnəbi serial yayımlaya biləcək. Yayımçıları yerli serial istehsalına təşviq etmək məqsədilə həftə ərzində həmin vaxt aralığında (07.00-22.00) yayımlanan hər 5 (beş) saat yerli serialdan əlavə, 1 (bir) saat əcnəbi serial yayımlanması mümkün olacaq.
Serial çəkənlər “xarici serialların ölkəmizdəki televiziyalarda yayımlanması bizə mənfi təsir edəcək” deyirlər…
Onu da qeyd edək ki, əcnəbi serialların yayımlanacağı xəbəri ölkənin serial istehsalı ilə məşğul olan prodakşnlarını, serial çəkənləri narahat edir.
Məsələn, Əməkdar mədəniyyət işçisi Ramin Hacıyev mətbuata bildirib ki, bu qərar heç də serialların inkişafına təsir etməyəcək: “Fikrimcə, serial sektorunda canlanma olmayacaq. Ola bilsin ki, televiziya rəhbərlərinə xaricdən serial almaq daha çox sərf edəcək. Yeganə sevindirici cəhət o ola bilər ki, rəqabət yaranacaq. Ümid edirəm, yaxşı serial çəkənlər, bu işin peşəkarları qazanacaqlar”.
“Düşünürəm ki, xarici serialların ölkəmizdəki televiziyalarda yayımlanması bizə mənfi təsir edəcək. Onlar bizə rəqibdir. Amma bir məsələ var ki, onların seriallarına böyük pullar ayrılır. Texniki baxımdan və praktika baxımından da bizdən üstündürlər. Ona görə də bizim serial sektoruna mənfi təsir göstərəcək...” - bunları isə mətbuata Azərbaycan teleməkanında bir çox serialın ssenari müəllifi olan Araz Atakişiyev deyib.
Fakt budur, Azərbaycanda serial çəkənlərin bu işi peşəkar səviyyədə həyata keçirməməsinin nəticəsidir ki, yenidən əcnəbi seriallara qayıdırıq.
“Mən bu proseslə müəyyən qədər tanışam”
Mövzunu şərh edən tanınmış kinorejissor-ssenarist Şamil Əliyev qeyd etdi ki, o, “ortada dövlətin pullarının havayı xərcləndiyi” fikrilə razılaşmır. “Tutaq ki, “Media master”də seriallar çəkildi. Mən bu proseslə müəyyən qədər tanışam. Onda bir kinematoqraf kimi maraqlanırdım ki, görəsən bizdə serial sənayesi necə inkişaf edir? Görürdüm ki, bu seriallara çox cüzi vəsait ayrılırdı. Hətta “Media master” özü əlavə müəyyən maliyyə qaynaqları axtarırdı. Serialın bir hissəsi (seriyası) 2500 manata başa gəlir. Bizdə serial istehsalına kifayət qədər vəsait ayrılmır, zəif vəsaitin üstündə isə serial sənayesini qurmaq olmaz. Mənim sözümün canı budur. Ucuz ətin də şorbası ucuz olur. Amma indi proses getməlidir, qazan qaynamalıdır. İndiyə qədər kinematoqraflarımız bu prosesi öyrənməli, serial sənayesinə yiyələnməli idilər. Bu cəhətdən müəyyən işlər getdi. Mənim başqa serial çəkən studiyalardan xəbərim yoxdur, onların maliyyəni necə xərclədiklərini bilmirəm. Amma “Media master”dən xəbərim var, onlar pulu havaya xərcləmədilər, əksinə, bu sənayenin Azərbaycanda inkişafı, yaşaması, təşəkkül tapması üçün müəyyən işlər gördü. Ola bilsin, başqa studiyada iş başqa cür qurulub, xəbərim yoxdur”.
“İnanmaq istərdim ki, bu nəzərə alınacaq”
Azərbaycan TV-lərində əcnəbi seriallarının yayımının başlanacağı xəbərini şərh edən Ş.Əliyev qeyd etdi ki, görünür, buna da müəyyən qədər ehtiyac var. “Əcnəbi seriallar deyəndə yəqin ki, burada Türkiyə serialları nəzərdə tutulacaq. Ola bilsin, son dövrlər Rusiyada çəkilən yaxşı teleseriallar da yayımlansın. Amma bu məsələdə ciddi götür-qoy etmək lazımdır. Hər bir serial onu çəkən millətin ideologiyasının təbliğidir. Bunu nəzərə almaq lazımdır. Hər serialı yayımlamaq olmaz. Hər serialı bizim mədəniyyət sferasına, düşüncəsinə buraxmaq olmaz. İnanmaq istərdim ki, bu nəzərə alınacaq”.
Ş.Əliyev qeyd etdi ki, serial sənayesi bir-iki ilin içində yaranmır, bunun üçün prosesə peşəkarlar cəlb olunmalıdır. “Eşitdiyimə görə, Azərbaycanda çəkilən bəzi seriallarda peşəkarlıqdan uzaq insanlar işləyir. Ona görə də seriallarımız aşağı səviyyədə olur. Məsələn, serialları eksperiment meydanına çeviriblər.
Eksperimenti laboratoriyada etmək olar. Ancaq hazır məhsulun ortaya qoyulmasında eksperiment yad bir şeydir, serial isə hazır bir məhsuldur. Yəni belə şeylər var. Azərbaycan TV-də xarici seriallar yayımlanarkən diqqətli olmalıyıq və ən xırda detallara belə fikir verməliyik ki, onlar bizə yad olan ideologiya ötürməsinlər. Yoxsa, elə səhvlərə yol verərik ki, sonra düzəltmək çətin olar. Bir milləti məhv etmək istəyirsənsə, birinci onun ideologiyasını, mədəniyyətini əlindən al, onda o, heç nəyə qadir olmayan bir biokütlə olacaq” - deyə Ş.Əliyev qeyd etdi.
İradə SARIYEVA
