Aqrar sahədə görülən işlərin, fermerlərə verilən dəstəyin məntiqi nəticəsi olaraq burada müxtəlif növ məhsul növləri üzrə istehsal həcminin əhəmiyyətli dərəcədə artması müşahidə olunur. Qeyd edilən hal taxıl istehsalında da özünü qabarıq şəkildə büruzə verir.
Məlumat üçün bildirək ki, Azərbaycanda 2018-ci ildə taxıl istehsalı 2017-ci illə müqayisədə 13 faiz artaraq 3,3 milyon ton təşkil edib, buğda istehsalı isə 13 faiz artaraq 2 milyon ton olub. Həmçinin, taxılçılıq sahəsində özünütəminat səviyyəsi 66 faizdən 74 faizə, buğdada isə bu göstərici 58 faizdən 65 faizə çatıb. Cari ilin ilk üç rübündə də məhsuldarlırıq göstəricisi artıb. Belə ki, oktyabrın 1-nə Azərbaycanda taxıl istehsalı 3,4 milyon tona, buğda istehsalı isə 2,2 milyon tona çatıb. Amma istehsal göstəricilərinin yüksək olmasına rəğmən, idxal sahəsində də yeni artım qeydə alınır. Məsələn, cari il iyulun 1-dən indiyə kimi Azərbaycan Rusiyadan 857 min ton taxıl və taxıl emalı məhsulları idxal edib. Bu, ötən ilin eyni dövrü ilə müqayisədə 3 dəfə çoxdur. Bununla da Rusiyanın Azərbaycana taxıl ixracı ümumi ixracının 4 faizinə bərabər olub və Azərbaycan Rusiyadan taxıl idxal edən ölkələrin siyahısında ilk beşilkdə yer alıb. Ümumiyyətlə, 2019-cu ilin 10 ayı ərzində Azərbaycana xarici ölkələrdən 294 milyon 984 min dollar dəyərində 1 milyon 371 min ton buğda idxal olunub. 2018-ci ilin 10 ayında isə Azərbaycana 176 milyon 5 min dollar dəyərində 939 min 22 ton buğda idxal edilib. 2018-ci ilin 10 ayı ilə müqayisədə 2019-cu ilin 10 ayında buğda idxalı dəyər ifadəsində 118 milyon 979 min dollar, miqdar ifadəsində isə 431 min 999 ton çoxdur. Beləliklə, səslənən rəqəmlərdən görünür ki, yerli taxıl istehsalı əhəmiyyətli dərəcədə artsa da, idxalda da azalma baş verməyib. Özü də idxal Azərbaycana heç də ucuz başa gəlmir. Ən azı ona görə ki, dünya bazarlarında taxılın qiymətində yeni artım qeydə alınır. Məsələn, indi Qazaxıstandan buğda idxalı artıq kifayət qədər baha başa gəlir. Səbəb də Qazaxıstanda taxıl istehsalının azalmasıdır. Xatırladaq ki, noyabr ayının əvvəlindən etibarən Qazaxıstanda un və un məmulatlarının qiymətində bahalaşma müşahidə olunur. Bu ölkənin kənd təsərrüfatı naziri Saparxan Omarov bildirir ki, bu il məhsul əlverişsiz hava şəraitinə görə az olub, Qazaxıstan ötənilkinə nisbətən 1.5 milyon ton az buğda yığıb. Kənd Təsərrüfatı Nazirliyi bildirir ki, Qazaxıstan Türkiyə, Gürcüstan, İtaliya, İspaniya, Azərbaycan, Əfqanıstan və İrana buğda satır. Bu il Azərbaycana buğda ixracı ötənilkinə nisbətən 30 faiz artıb. Eləcə də 2016-cı ildə Çinə 300 min ton taxıl və un satılmışdısa, ötən il bu rəqəm iki dəfə çox olub. Artan daxili və xarici tələb fonunda Qazaxıstan buğdanın satış qiymətini artırıb. Rusiyada da eyni hal qeydə alınır. Qeyd edək ki, Azərbaycan ərzaq buğdasını əsasən Qazaxıstan və Rusiyadan idxal edir. Bu baxımdan qonşu ölkələrdəki bahalaşmanın Azərbaycana təsiri indi xüsusi maraq doğurur. İqtisadçı-ekspert Vüqar Bayramov bununla bağlı bildirir ki, ölkəmizdə müvafiq qurumlar çalışırlar çörəyin qiymətində artımlar olmasın: "Çörəyin qiymətinin bazar tərəfindən formalaşmasına baxmayaraq, qurumlar çörəyin qiymətini tənzimləməyə çalışırlar. Müvafiq hökumət qurumları çalışırlar ki, hətta idxal olunan məhsulların xərcində artımlar baş versə, bu, çörəyin qiymətinin artmasına gətirib çıxarmasın. Bunun üçün vergilərin azaldılması, iş adamları ilə müzakirənin aparılması və digər fərqli metodlardan istifadə edilir".
O bildirib ki, Azərbaycanda çörəyin qiymətinin bahalaşmaması hər zaman ərzaq bazarında bir növ prioritet məsələlərdən biridir: "Çünki çörəyin qiymətinin artması psixoloji olaraq digər məhsulların qiymətində də artımlara gətirib çıxarır. Amma çörəyin qiyməti sabit qalsa da belə, biz digər un məmulatlarının və xüsusən şirniyyat məhsullarının qiymətlərində artımları müşahidə edirik. Azərbaycan buğdanı daha çox Qazaxıstan və Rusiyadan idxal edir. O baxımdan, Qazaxıstandan idxal etdiyimiz buğda və un məhsullarının qiymətində artım olarsa, Qazaxıstanda un və un məmulatlarında bahalaşma davam edərsə, qiymətlər əvvəlki vəziyyətə qayıtmazsa, bu, yerli istehsal olan şirniyyat məhsullarımızın qiymətinin artmasına gətirib çıxaracaq. Çünki nəticədə xərc yaranır, iş adamları qiymət artımlarına getmək məcburiyyətində qalırlar". Ekspert onu da vurğulayır ki, Azərbaycanda çörəyin qiymətinin tənzimlənməsi prosesi davam edəcək:"Amma adətən tendensiya ondan ibarətdir ki, hətta çörəyin qiymətində dəyişiklik olmasa belə, çörəyin çəkisinin azalmasını müşahidə edirik. Ona görə də çörəyin çəkisi ilə bağlı standartlar və standartların icrasına nəzarətin gücləndirilməsi çox vacibdir. Çünki qiymət dəyişmirsə, çəki azalırsa, bu, gizli inflyasiyadır. Qazaxıstanda qiymət artımları davam edərsə, ölkəmizdə şirniyyat məhsullarının qiymətlərində artımlar olacaq. Amma hökumət çörəyin qiymətini mövcud səviyyədə saxlamağa çalışacaq. Çörəyin çəkisinə, keyfiyyət standartlarına nəzarətin gücləndirilməsinə ehtiyac var ki, iş adamları tərəfindən bu standartlara əməl olunsun".
Kənd Təsərrüfatı Nazirliyinin Aqrar Tədqiqatlar Mərkəzinin direktoru Firdovsi Fikrətzadə isə bildirib ki, Qazaxıstandakı qiymət dəyişikliyi daxili bazarda cərəyan edir:"Bunun dünya bazarına, o cümlədən Azərbaycana aidiyyəti yoxdur. Azərbaycana idxal olunan buğdanın 70 faizi Rusiyadan gətirilir. Bundan başqa, Azərbaycanda buğda idxalı və istehsalı əlavə dəyər vergisindən də azaddır. Ona görə də regionda baş verən proseslərin Azərbaycana heç bir təsiri olmayacaq". Ekspertlər isə bildirir ki, yaranmış vəziyyətdə əsas məqam ərzaq buğdasına tələbin yerli istehsal hesabına ödənilməsini təmin etməkdir. Sadəcə, bunun üçün fermerlərlə ərzaq buğdasının istehsalı istiqamətində təşviqat işləri aparılmalıdır. Əks təqdirdə dünya taxıl bazarlarında baş verənlərin Azərbaycana təsiri qaçılmaz olacaq.
Ramil QULİYEV
