Nazirlər Kabinetinin 2018-ci ilin doqquz ayının sosial-iqtisadi inkişafının yekunlarına və qarşıda duran vəzifələrə həsr olunan iclasında səslənən fikirlərdən belə bəlli oldu ki, Azərbaycanda vergi və gömrük sektorunda başlanan və artıq öz müsbət nəticələrini verən islahatlar davam etdiriləcək. Belə vəziyyətdə ilk növbədə büdcə gəlirlərinin daha da artması, həmçinin şəffaflıq səviyyəsinin artması gözlənir. Eyni zamanda, bununla Azərbaycan “kölgə iqtisadiyyatı”nın səviyyəsinin azaldılması istiqamətində qərarlı olduğunu bir daha nümayiş etdirir.
Xatırladaq ki, Nazirlər Kabinetinin iclasında Prezident İlham Əliyev də Azərbaycanda “kölgə iqtisadiyyatı”nın payının kəskin azaldılması üçün ciddi addımlar atıldığını bildirib: "Bizim əsas vəzifəmiz “kölgə iqtisadiyyatı”nın aradan qaldırılmasıdır. Düzdür, heç bir ölkədə buna 100% nail olunmayıb, hər bir ölkədə “kölgə iqtisadiyyatı” var, amma bunun dərəcəsi var. Azərbaycanda “kölgə iqtisadiyyatı”nın kəskin şəkildə azalması üçün çox ciddi addımlar atılır". Vergilər naziri Mikayıl Cabbarov da sözügedən iclasda bu xüsusda mühüm məqamlara toxunub. Dövlət başçısının vergi orqanları qarşısında “kölgə iqtisadiyyatı”nın səviyyəsinin azaldılması, şəffaflığın və bərabərliyin təmin edilməsi, vergi mədəniyyətinin yüksəldilməsi kimi mühüm tapşırıqlar qoyduğuna diqqət çəkən nazir vurğulayıb: “Bunlardan ən önəmlisi sahibkarlıq fəaliyyətinin şəffaflığı problemidir. Azərbaycanda yaradılmış əlverişli iqtisadi mühit, böyük daxili istehlak bazarının mövcudluğu, ixracın təşviqi üçün görülən tədbirlər insanları sahibkarlıq fəaliyyətinə stimullaşdırır. Lakin bu sahədə hələ də uçotsuz fəaliyyət, qeyri-rəsmi məşğulluq, real dövriyyənin gizlədilməsi və vergidən yayınma cəhdlərinin geniş yayıldığı ilə qarşılaşırıq. Bu kimi halların qarşısının alınması olduqca vacibdir. Təkcə ona görə yox ki, bu, vergi yığımı üçün böyük potensialdır və büdcə gəlirlərinin artırılması üçün olduqca əhəmiyyətlidir. Həm də ona görə ki, qanunauyğun fəaliyyət göstərən vergiödəyicilərinin mənafeləri bu haqsız rəqabətə uduzmasın. Bu fəaliyyətin həm dövlət, həm vətəndaş üçün faydalı olmasının əsas şərti hər kəsin qanun qarşısında bərabər olmasıdır…Uzun müddət formalaşmış vergi ödəmə vərdişlərinin dəyişdirilməsi çətin, lakin həllini tələb edən prosesdir. Vergi administrasiyası bu istiqamətdə öz fəaliyyətinin vergi mühitinin şəffaf, bərabər, hamı üçün eyni və əvvəlcədən təxmin edilən prinsiplər əsasında qurulmasını davam etdirəcək”.
Bütün bu açıqlamalar fonunda bir daha bəlli olur ki, Azərbaycan “kölgə iqtisadiyyatı” problemini həll etməkdə qərarlıdır və bununla ilgili vergi, eləcə də gömrük sistemində islahatların daha da dərinləşməsi gözlənir. İqtisadçı- ekspert Vüqar Bayramov məsələ ilə bağlı qeyd edir ki, bu gün vergi və gömrük sistemində islahatların aparılması Azərbaycanda əsas iqtisadi islahatların prioritetlərindən hesab olunur. Onun sözlərinə görə, Nazirlər Kabinetinin 2018-ci ilin doqquz ayının sosial-iqtisadi inkişafının yekunlarına və qarşıda duran vəzifələrə həsr olunan müşavirəsində də məhz bu istiqamətdə aparılan islahatların xüsusi vurğulanması, bu sahədəki problemlərin qısa zamanda aradan qaldırılması ilə bağlı tapşırıqların verilməsi də Azərbaycanda növbəti mərhələdə gömrük və vergi sistemində yeni islahatların həyata keçiriləcəyindən, şəffaflığın daha da dərinləşdiriləcəyindən, prosedurların elektronlaşdırılmasının tətbiqindən xəbər verir.
Ekspert xatırladır ki, bu sektorlar respublikamız üçün dövlət gəlirlərinin formalaşdırılması baxımından vacibdir. Belə ki, Vergilər Nazirliyi və Dövlət Gömrük Komitəsi Azərbaycanın dövlət büdcəsinin formalaşmasında vergi daxilolmalarına töhfə verən aparıcı dövlət qurumlarıdır. Eyni zamanda, hər iki qurum iqtisadi islahatların, iqtisadiyyatın liberallaşmasında, həmçinin sahibkarlığın inkişafı baxımından da vacib institutlardır: “Bu qurumların fəaliyyəti bilavasitə sahibkarlığın inkişafını təşviq edir və bu baxımdan vergi və gömrük sistemində islahatların dərinləşməsi sahibkarlığın inkişafına yeni təkan verəcək. Şəffaflığın gücləndirilməsi vergi-uçot sisteminin təkmilləşdirilməsi və vergidən yayınma hallarının qarşısının alınması, eləcə də vergi intizamının gücləndirilməsinə səbəb olacaq”. Artıq Azərbaycanda iqtisadi islahatların yeni mərhələdə vergi və gömrük sistemində dərinləşmiş islahatlarla müşayiət olunacağına əminliyini ifadə edən V.Bayramovun fikrincə, bu faktor bütövlükdə qeyri-neft sektorunun və sahibkarlığın inkişafı baxımından prioritet hesab edilir. Milli Məclisin İqtisadi siyasət, sənaye və sahibkarlıq komitəsinin üzvü Vahid Əhmədov də vurğulayır ki, islahatlar fonunda “kölgə iqtisadiyyatı”nın səviyyəsinin əhəmiyyətli dərəcədə azaldılması proqnozlaşdırılır: "Azərbaycanın vergi-gömrük sistemində köklü islahatlara ehtiyac var. İslahatlar aparmaq lazımdır ki, insanlar kifayət qədər vergi və rüsum ödəsinlər, “kölgə iqtisadiyyatı” olmasın. “Kölgə iqtisadiyyatı” bütün dünyada, o cümlədən Azərbaycanda da var. Amma onun qarşısını almaq lazımdır. Bunu Prezident Nazirlər Kabinetinin iclasında da qeyd etdi. Dövlət başçısı bu məsələyə, xüsusilə vergi və gömrük sahəsinin müzakirəsi zamanı toxundu. Uçotdan yayınma, qeyri-rəsmi məşğulluq və s. hallar “kölgə iqtisadiyyatı” üçün şərait yaradır və insanlar vergi və rüsumları ödəmək istəmir. Odur ki, vergi-gömrük sistemində islahatlar aparılmalıdır. Bu məsələdə sağlam rəqabətin olması da böyük rol oynayır. İnhisarçılıq olmamalı, həm vergi, həm də gömrük orqanlarında şəffaflıq təmin olunmalı, korrupsiya və rüşvətxorluq hallarına qarşı mübarizə daha da sərtləşdirilməlidir. Bütün bu kompleks tədbirlər “kölgə iqtisadiyyatı”nı müəyyən qədər aradan qaldıra bilər". Hesab olunur ki, “kölgə iqtisadiyyatı”nın aradan qaldırılması Azərbaycanda sahibkarlığın inkişafının daha sürətli hala gəlməsinə təsir göstərməklə yanaşı, əhalinin maddi rifah halının da yüksəlməsinə mühüm töhfə verəcək.
Tahir TAĞIYEV
