Bu gün respublikamızda əhalinin keyfiyyətli enerji təminatı tam olaraq təmin edilir desək yanılmarıq. Ölkənin elə bir bölgəsi tapılmaz ki, orada müasir standartlara cavab verən stansiya və yarımstansiyalar qurulmasın, əhali elektrik enerjisi ilə təmin olunmasın. Belə bir bölgəni təsəvvür etmək çətindir. Azərbaycan dövləti, şəxsən ölkə başçısı özü bölgələrə, ən ucqar kəndlərə diqqətlə yanaşır, bütün yaşayış məntəqələrinin elektrik enerjisi ilə təmin olunmasını nəzarətdə saxlayır.
Energetika sektorunun inkişafı prioritet sahələrdən biridir. Əsası mərhum prezident Heydər Əliyev tərəfindən qoyulan və bu gün Prezident İlham Əliyevin uğurla davam etdirdiyi sosial-iqtisadi inkişaf strategiyası çərçivəsində ölkəmizin mövcud potensialının milli maraqlar naminə səfərbər olunması tərəqqi yolunda dinamikliyi və məqsədyönlülüyü təmin edir. Müstəqilliyimizin bərpasından sonra təsdiq olunmuş dövlət proqramları çərçivəsində bütün istiqamətlərdə olduğu kimi, energetika sektorunda da ciddi nailiyyətlər nəzərə çarpır və bu sahə daha da inkişaf etdirilərək dünya standartlarına uyğun səviyyədə yenidən qurulmaqdadır. Əhalinin, eləcə də iqtisadiyyatın elektrik enerjisi ilə davamlı və etibarlı şəkildə təmin olunması ölkə rəhbərliyinin daim diqqət mərkəzindədir. Xüsusi vurğulamaq lazımdır ki, Azərbaycan enerji sisteminin qoyuluş gücünün həcminə, yeni istifadəyə verilmiş və yenilənmiş generasiya güclərinin xüsusi çəkisinin yüksəkliyinə görə MDB ölkələri və bir sıra Avropa dövlətləri arasında qabaqcıl ölkələrdən hesab olunur.
"Azərişıq" ASC tərəfindən icra olunan layihələr
Məlumdur ki, 2015-ci ilin fevral ayının 10-da "Azərişıq" ASC yaradıldı. Adıçəkilən qurum yaradılan zaman qarşısına qoyulan əsas vəzifə regionlardakı elektrik şəbəkələrinin yenidən quraşdırılması, əhalini keyfiyyətli, dayanıqlı və fasiləsiz elektrik enerjisi ilə təchiz etmək, enerji satışında yığımın faizini artırmaqdan ibarət idi. Bu məqsədlə respublikanın şəhər və rayonlarında paylayıcı elektrik şəbəkələrinin yenidən qurulması və inkişaf etdirilməsi üzrə 2016-2025-ci illər üzrə Tədbirlər Planı - Master Plan hazırlandı və 2016-cı ilin aprel ayında Nazirlər Kabineti tərəfindən təsdiqləndi. Qeyd olunan Tədbirlər Planında regional elektrik şəbəkələrinin normal istismar vəziyyətinə çatdırılması üçün irihəcmli investisiya qoyuluşları və irihəcmli tikinti, yenidənqurma və bərpa işləri nəzərdə tutulurdu. Məhz həmin işləri həyata keçirmək üçün "Azərişıq" ASC tərəfindən çox mühüm layihələr icra olunub.
Məlumat üçün bildirək ki, MDB məkanında ilk dəfə olaraq gücü 400 MVt olan müasir qaz-turbin tipli “Şimal” ES-in istifadəyə verilməsi, müxtəlif bölgələrdə ümumi gücü 850 MVt olan modul tipli elektrik stansiyalarının tikilməsi, sistem əhəmiyyətli elektrik veriliş xətlərinin və yarımstansiyaların quraşdırılması və digər addımlar müvafiq istiqamətdə dinamik yüksəlişə cığır açmaqla sənaye mərkəzinin enerji təchizatında mövcud disproporsiyanı nəzərəçarpacaq dərəcədə aradan qaldırdı.
Qeyd edək ki, son bir il ərzində "Azərişıq" ASC tərəfindən 20450 ədəd Smart və SMS tipli, 174550 ədəd elektron tipli sayğaclar quraşdırılıb, 2500-dən artıq bağlantıda elektrik enerjisinin uçotu dəqiqləşdirilib. Həmçinin, "Azərişıq" ASC tərəfindən 110 kV-luq elektrik şəbəkələri üzrə 6 ədəd yarımstansiya tikilib və yenidən qurulub, 88,4 km elektrik verilişi xətlərinin çəkilişi, 35 kV-luq elektrik şəbəkələri üzrə 11 ədəd yarımstansiyanın tikintisi, 221,6 km elektrik verilişi xətlərinin çəkilişi həyata keçirilib, 10-6 kV-luq elektrik şəbəkələri üzrə 705 ədəd yarımstansiyanın tikintisi, 854,5 km elektrik verilişi xətlərinin çəkilişi, 10-6 kV-luq elektrik şəbəkələri üzrə 2182,7 km ÖİN xətlərinin tikintisi həyata keçirilib. Bakı şəhərində 110 kV-luq dairəvi elektrik təchizatı sisteminin yaradılması istiqamətində 2017-ci ilin birinci yarımilliyində təkmilləşdirmə işlərinin davamı olaraq "Ağ Şəhər" layihəsinin 1-ci hissəsi üzrə "Həzi Aslanov" və "Ağ şəhər-1" yarımstansiyaları arasında 2 dövrəli 110 kV-luq kabel xətləri quraşdırılıb.
Ancaq ekspertlər hesab edirlər ki, qeyri-elektron və xəta ilə işləyən sayğacların dəyişdirilməsi üçün 1 milyon ədədə yaxın müasir tipli sayğacların quraşdırılmasına ehtiyac var.
Cəbhə bölgəsində yerləşən rayonlarda yeni sayğaclar quraşdırılır
Onu da bildirək ki, “Azərişıq” ASC bölgələrdə də elektrik təchizatı ilə bağlı yenidənqurma işləri həyata keçirməkdədir. Hazırda “Azərişıq” ASC-nin 6 rayonu əhatə edən Aran regional elektrik təchizatı və satış idarəsi tərəfindən qeyd olunan bölgədə genişmiqyaslı tikinti və yenidənqurma işləri aparılır. Məlumat üçün bildirək ki, Aran regionunun cəbhə bölgəsində yerləşən Ağdam rayonunun Sarıçoban, Ayaq Qərvənd, Təzəkənd və Çəmənli kəndlərində 0,4 kV-luq şəbəkələrin yenidənqurma işləri yekunlaşıb və hazırda sayğacların quraşdırılması işləri aparılır. Həmçinin, rayonun Sarıcalı, Əhmədağalı və Çıraqlı kəndində yenidənqurma işlərinə başlanıb. Əkin sahələri, demək olar ki, mexaniki suvrama ilə suvarılan Ağdam rayonu Ergi ərazisində subartezian quyularının, nasosların dayanıqlı elektrik təchizatının təmin edilməsi məqsədilə hazırda 110/35/10 kV-luq yarımstansiya tikilir. İşlər yekunlaşdıqdan sonra Ağdam rayonu ərazisində əhalinin və perspektivdə nəzərdə tutulan əkin sahələrinin keyfiyyətli elektrik təchizatı təmin ediləcək.
Həmçinin, onu da vurğulayaq ki, ARAN regionunun cəbhə bölgəsində yerləşən digər rayonu Füzulinin isə Zobucuq-1. Zobucuq-2, Zobucuq-3 qəsəbələrində magistral kabel çəkilişi işləri başa çatdırılıb.
İstehlakçılara satılan faydalı elektrik enerjisinin yığım səviyyəsi artmaqda davam edir
“Azərişıq” ASC yarandığı gündən etibarən qarşısına qoyulan tapşrıqları layiqincə icra edir. Açıqlanan statistik rəqəmlərə nəzər salsaq, bunun şahidi olarıq. Belə ki, cari ilin ilk 6 ayının statistik göstəricilərinə əsasən, elektrik enerjisinin keyfiyyətli təminatı üçün 6 ay ərzində 192 ədəd komplekt transformator məntəqəsi quraşdırılıb. Eyni zamanda, hava xətləri çəkilib və təmir olunub, müxtəlif gərginlikli dayaqlar quraşdırılıb.
Xatırladaq ki, 2018-ci il fevralın 27-də Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyev Mingəçevir şəhərinin elektrik paylayıcı şəbəkəsinin Avtomatik İdarəetmə və Nəzarət Mərkəzinin, 2018-ci il iyunun 5-də Goranboy rayonunda 110/35/10 kV-luq 2x40 MVA gücündə “Dəliməmmədli” və 110/35/10 kV-luq 2x40 MVA gücündə “Kürəkçay” yarımstansiyalarının açılışında iştirak edib. Mərkəzdə elektrik enerjisinin alış nöqtəsindən istehlak nöqtəsinə qədər bütün mərhələlərdə şəbəkənin idarə olunması, balansın real vaxt rejimində təhlil edilməsi, sayğacların oxunması, yüksək və aşağı gərginlikli şəbəkələrdə fasiləsiz və keyfiyyətli elektrik enerjisinə nəzarətin təmin edilməsi, sərfiyyat göstəricilərinin monitorinqinin aparılması mümkün olacaq.
Onu da bildirək ki, “Azərbaycan Respublikasında alternativ və bərpa olunan enerji mənbələrindən istifadə sahəsində əlavə tədbirlər haqqında” Azərbaycan Prezidentinin 2017-ci il 22 dekabr tarixli, 3535 saylı Sərəncamının icrası ilə əlaqədar “Azərişıq” ASC-nin balansına verilmiş Xızı rayonunun Yeni Yaşma və Şurabad qəsəbələrində yerləşən külək elektrik stansiyalarında təmir və bərpa işləri aparılır. Stansiyaların istehsal etdiyi elektrik enerjisinin ötürülməsi üçün Yeni Yaşma Külək Elektrik Stansiyasının ərazisində 20/110 kV-luq 2x40 MVA gücündə və 10/35 kV-luq 4 MVA gücündə yarımstansiyalar inşa edilib. 110 kV-luq “4-cü Yaşma” və 35 kV-luq “Yaşma Bağları” hava xətləri ilə əlaqələndirilib.
Statistik rəqəmlərə əsasən, 6 ay ərzində, ümumilikdə, 135.494 ədəd olmaqla, əhali istehlakçılarına aid 122.602 ədəd, qeyri-əhali istehlakçılarına aid 12892 ədəd uçot dəstləri bərpa olunub. Ümumilikdə, 100.799 ədəd, o cümlədən əhali istehlakçılarına aid 90.369 ədəd, qeyri-əhali istehlakçılarına aid 2.462 ədəd köhnə elektrik sayğacları yenisi ilə əvəz edilib. Görülmüş işlər nəticəsində istehlakçılara satılan faydalı elektrik enerjisinə görə ümumi yığım səviyyəsi hesabat dövründə 94,6 faizə çatdırılıb.
Xaricdən enerji asılılığının aradan qaldırılması istiqamətində hansı işlər görülüb?
Kommunal sahə üzrə ekspert Nüsrət Qasımov bizimlə söhbətində qeyd etdi ki, fəaliyyətə başladığı andan etibarən “Azərişıq” ASC əhalinin elektrik enerjisi ilə təminatı sahəsində xeyli irəliləyişə nail olub və öz fəaliyyətində səmərəliliyi artırmağa səy göstərib: “Ölkədə həyata keçirilən islahatlar elektrik təchizatı ilə bağlı müasir infrastrukturun yaradılması istiqamətində mühüm nailiyyətlərin əldə olunması üçün əlverişli şərait yaradıb. Azərbaycanın müstəqil enerji infrastrukturunun formalaşdırılması, xaricdən enerji asılılığının aradan qaldırılması istiqamətində bir sıra zəruri tədbirlər həyata keçirilib”.
Sonda qeyd edək ki, "Azərişıq” ASC istehlakçıları dayanıqlı, fasiləsiz və keyfiyyətli elektrik enerjisi ilə təmin etmək üçün hər cür şərait yaradır. İnanırıq ki, qarşıdakı illər üçün qəbul edilən Master-Plan ölkəmizdə elektrik enerjisi sisteminin dinamik tərəqqisinə yol açacaq.
Günel CƏLİLOVA
Yazı “Azərişıq” Açıq Səhmdar Cəmiyyəti və Azərbaycan Respublikasının Prezidenti yanında Kütləvi İnformasiya Vasitələrinin İnkişafına Dövlət Dəstəyi Fondunun keçirdiyi müsabiqəyə təqdim edilir.
