Rusiya və Azərbaycan arasında dinamik şəkildə inkişaf edən münasibətlər, digər sahələrlə yanaşı, iki ölkənin iqtisadi müstəvidə də əlaqələrini dərinləşdirir. Xüsusən də IX Azərbaycan-Rusiya Regionlararası Forumundan sonra tərəflərin iqtisadi sferada əməkdaşlıqlarını artıq strateji səviyyəyə qaldırması müşahidə olunur. Məhz bu forum çərçivəsində əldə edilən razılıqlar kifayət qədər aydın göstərir ki, Azərbaycanla Rusiya daha güclü iqtisadi tərəfdaşlara çevriləcək. Belə vəziyyətdə diqqət çəkən məqamlardan biri isə, Rusiya dövləti ilə yanaşı, özəl sektorun da Azərbaycanla ticarətdə manatdan istifadə imkanlarının artmasıdır.
Ümumiyyətlə, Rusiyada dollara qarşı yeni iqtisadi-siyasi kursun həyata keçrilməsi fonunda bu qənaətə gəlmək olar ki, rus iş adamlarının Azərbaycan valyutasından istifadəsi daha da artacaq. Məsələ burasındadır ki, Rusiya hökuməti daxili iqtisadiyyatın dollarsızlaşdırılmasını nəzərdə tutan qanun layihəsi üzərində çalışır. Məlumata görə, Rusiyanın baş naziri Dmitri Medvedyev ən çoxu 1-2 həftə ərzində layihəni təsdiqləməlidir. Müzakirələrdə ixracatçılar, həmçinin ölkənin ən iri bankları, o cümlədən Mərkəzi Bank iştirak edir. Qanun layihəsi ABŞ dollarından istifadədən birbaşa imtina edilməsini nəzərdə tutmur. Söhbət, digər milli valyutalardan istifadə edərək, hesablaşmalar üçün imkanların yaradılması, eləcə də valyuta qanunvericiliyinin liberallaşdırılması və valyuta nəzarətini asanlaşdırmaqdan gedir. Bu isə, öz növbəsində, biznesin istənilən valyutanın köməyinə arxalanmasına və bununla da artıq zərər dəyməsinin qarşısının alınmasına imkan yaradacaq.
Qeyd edək ki, bir qədər əvvəl Rusiya maliyyə nazirinin müavini Aleksey Moiseyev nazirliyin Rusiya iqtisadiyyatının dollarsızlaşdırılması təklifini dəstəklədiyini açıqlamışdı. Bu durumda Rusiya Mərkəz Bankı bu ilin ilk üç rübündə ötən ilin eyni dövrü ilə müqayisədə dollar və avronun beynəlxalq ehtiyatlardakı payını azaldıb, yuanın və digər valyutaların payını isə artırıb. Qeyd edək ki, Rusiyanın beynəlxalq ehtiyatları 462 milyard dollar səviyyəsindədir. Qarşıdakı dövr ərzində Rusiya qeyd olunan istiqamətdə siyasətini davam etdirməyi düşünür. Rusiyanın iqtisadi inkişaf naziri Maksim Oreşkin isə ölkə vətəndaşlarına, dollarları satıb rubl almağı məsləhət görür. Nazirin fikrincə, ortamüddətli perspektivdə bir dolların məzənnəsi 63-64 rubl civarında sabitləşəcək və daha sonra ucuzlaşmağa başlayacaq. Eyni zamanda Rusiya müxtəlif ölkələrlə, o cümlədən ticarətdə milli valyutalardan istifadə olunmasında maraqlı tərəf kimi çıxış edir. Əslində, Azərbaycanla ticarətdə artıq milli valyutalardan istifadə prosesi başlanıb. Bunu elə bu günlərdə verdiyi açıqlamada Rusiyanın İqtisadi inkişaf nazirinin müavini Azər Talıbov da təsdiq edib: "Rusiya və Azərbaycan arasında qarşılıqlı ticarət dövriyyəsində milli valyutaların istifadəsi üçün imkanlar var. Hazırda biz bir neçə qrup məhsul üzrə ticarəti milli valyutalar üzrə həyata keçiririk. Bu gün hər iki ölkədə bu cür hesablaşmaların həyata keçirilməsi üçün institusional mühit formalaşıb. Təbii ki, tərəflər bu məsələdə maraqlıdır. Bu cür əməkdaşlığın inkişaf etdirilməsi bizim planlarımıza daxildir. Bu gün Azərbaycanda bir neçə Rusiya bankı təmsil olunur ki, onlardan "VTB Bank" daha aktivdir. Rusiyada isə Azərbaycan Beynəlxalq Bankı olan "MBA-Moskva" fəaliyyət göstərirdi. Biz hesablaşmaların milli valyutalarda həyata keçirilməsində böyük potensial görürük. Azərbaycanla hesablaşmaların milli valyutada aparılmasına dair davamlı siyasət aparırıq". Belə bir vəziyyətdə Rusiya hökumətinin daxili iqtisadiyyatın dollarsızlaşdırılmasını nəzərdə tutan qanun layihəsini hazırlaması ilə qarşılıqlı ticarətdə milli valyutalardan istifadə dairəsinin daha da artması gözlənir. Çünki yuxarıda qeyd olunduğu kimi, bu layihə həm də digər milli valyutalardan istifadə üzrə hesablaşmalar üçün imkanların yaradılmasını nəzərdə tutur. Bu durumda Azərbaycanla ticarət zamanı rus iş adamları üçün manat üzərindən hesablaşma daha asan olacaq. Məhz bu səbəbdən ehtimal edilir ki, manatın Rusiya ilə ticarətdə istifadə dairəsi əhəmiyyətli dərəcədə artacaq. Burada nəzərə almaq lazımdır ki, manat həm də MDB məkanında ən sabit valyutalardan biri sayılır. 2017-ci il dekabrın 31-dən 2018-ci il sentyabrın 30-dək “BelaPAN”ın mərkəzi banklar arasında apardığı araşdırmaların nəticəsi də bunu təsdiq edir. Qeyd edək ki, 2018-ci ilin yanvar-sentyabr aylarının nəticələrinə əsasən, dolların Azərbaycan manatına nəzərən rəsmi məzənnəsi praktik olaraq dəyişməyib. Bu, MDB ərazisində ən yaxşı göstəricidir. Valyutanın ucuzlaşmasına görə ilk pillələrdə 13,87 faizlə Rusiya və 9,25 faizlə Qazaxıstan qərarlaşıb. Onları Belarus, Tacikistan, Latviya, Litva, Estoniya, Gürcüstan, Ukrayna və Qırğızıstan izləyir. Amma manat öz sabitliyi ilə fərqlənib. Belə vəziyyət manatdan istifadəyə marağı daha da yüksəldir. Məhz bu səbəbdən hesab edilir ki, yaxın tezlikdə manat rus iş adamlarının istifadə etdiyi əsas valyutalardan biri olacaq.
Tahir TAĞIYEV
