Vüqar Bayramov: “Dövlət gəlirlərinin artması islahatların maliyyələşdirilməsi üçün geniş bir maliyyə mənbəyi formalaşdırır”
Son vaxtlar dünya bazarında neftin qiyməti bahalaşmaqda davam edir. Azərbaycanın dünya bazarına çıxararaq satdığı “Azeri LT CIF” markalı xam neftin 1 barrelinin qiyməti 1,16 dollar və yaxud 1,37% bahalaşıb. “Azeri LT CIF” markalı neftin qiyməti 85,94 dollar/barrelə bərabər olub. Məlumat üçün qeyd edək ki, “Azeri LT CIF” neftinin minimal qiyməti 2001-ci ilin dekabrında (19,15 dollar), maksimal qiyməti isə 2008-ci ilin iyulunda (149,66 dollar) qeydə alınıb.
Neftin qiymətinin artması onun 2015-ci ildən sonra ilk dəfə 100 dollara çatacağına nişan verir. Xam neftin barrel qiyməti üçüncü rübdə 82.72 dollara çatıb. Bu, son dörd ilin ək yüksək səviyyəsidir. Xam neftin barrel qiyməti ilin əvvəlindən 24 faiz artıb.
ABŞ xam neftinin barrel qiyməti isə ilin əvvəlindən 21 faiz artaraq 73 dollara yüksəlib. ABŞ-ın İrana sanksiyalar qərarının tətbiq olunması üçün son tarix 4 oktyabrdır. Bununla İranın neft təchizatında ciddi azalma müşahidə oluna bilər. Buna görə də neftin qiymətinin bu tarixdən sonra daha çox yüksələcəyi gözlənir. OPEC-in istehsalı eyni səviyyədə saxlama qərarını verməsi sərmayədarların neft qiymətlərini qaldıracağını təxmin etməyə yol açır.
Venesuelada neft istehsalının pozulması yaxın vaxtlarda təchizatda azalmalara səbəb ola bilər. Səudiyyə Ərəbistanı İranın neft bazarında yaradacağı azalmanı kompensasiya edə biləcəyini desə də, bəzi təhlilçilər son vaxtlarda hazırda İran tərəfində təchizatın azaldığını və böyük tədarükçülərin istehsalı artırdığını və buna görə də neftin ehtiyat tutumunun azaldığını deyir. Bütün bunlara görə neft qiymətlərinin yanvar ayında 100 dollara çatacağına dair fikirlər səslənir.
İstənilən halda, neftin bahalaşmaqda davam etməsi Azərbaycan iqtisadiyyatının inkişafına necə təsir göstərir?
Məsələyə münasibət bildirən iqtisadçı-ekspert Vüqar Bayramov buna bir neçə kontekstdən yanaşdı. Onun sözlərinə görə, bu, Azərbaycan üçün əlavə valyuta deməkdir: “Azərbaycanın gündəlik neft ixracatının 641 min barrel olduğunu nəzərə aldıqda qiymətin 10 dollar atması konsorsium daxil olmaqla, ölkə üçün 6 milyon 410 min dollar gündəlik gəlir deməkdir. Bu vəsaitdən xərc çıxılandan sonra qalan mənfəətin 75 faizi ölkəmizə çatır. Göründüyü kimi, neftin dünya bazar qiymətindəki artımlar Azərbaycan üçün əlavə valyuta daxil olmaları deməkdir. Ona görə də qiymətin bahalaşması Azərbaycan üçün vacibdir və nəticə etibarilə bu, ölkəyə daxil olan valyutanın həcmini artırır. Ona görə də qiymətin artması ölkə üçün vacib məqamlardan biridir. Nəzərə alsaq ki, brent markalı neftin bir barreli 86 dollara yaxınlaşır, bu kifayət qədər böyük rəqəmdir. Bütün bunlar nəticə etibarilə ölkəyə daxil olan vəsaitlərin artmasına öz müsbət təsirini göstərir. Neftin qiymətinin artması Azərbaycanın dövlət gəlirlərini artırmaqla yanaşı, qeyri-neft sektorunun inkişafına da müsbət təsir göstərir. Bunun üçün bir baza formalaşdırır. Nəzərə almaq lazımdır ki, Azərbaycan üçün qeyri-neft sektorunda islahatların davam etdirilməsi çox vacibdir. Azərbaycan neft ölkəsi olsa belə, neftdən asılılığın aradan qaldırılması və qeyri-neft sektorunda ixrac imkanlarının genişləndirilməsi ölkə üçün prioritet məsələlərdən biridir. Bu baxımdan dövlət gəlirlərinin artması islahatların maliyyələşdirilməsi üçün geniş bir maliyyə mənbəyi formalaşdırır. Bu da qeyri-neft sektorunun inkişafını stimullaşdıran faktorlardan biridir. Bütövlükdə, neftin dünya bazar qiymətinin artması Azərbaycan üçün maliyyə imkanlarının genişlənməsi baxımından yeni imkanlar yaradır. Nəticədə bütün bunlar dövlət gəlirlərinin artmasına müsbət təsir göstərir”.
Vidadi ORDAHALLI
