Azərbaycanda həyata keçirilən islahatlar bütün sahələrdə özünü göstərir. Son illər ölkənin bütün idarəetmə və xidmət strukturlarında aparılan islahatlar çərçivəsində yeniliklər tətbiq olunur. Belə ki, bu yeniliklər çərçivəsində ən müasir texniki vasitələrdən istifadə olunur və müasir tələblərə cavab verən yeni idarəetmə metodları tətbiq edilir. Bütün bunlarda məqsəd prosedurları daha da sadələşdirmək və əhalinin rahatlığını təmin etməkdir.
Azərbaycanda yeni idarəetmə metodlarının, müasir texniki vasitələrin tətbiq olunduğu qurumlardan biri də Dövlət Gömrük Komitəsidir. Ötən həftənin sonunda komitənin təşkil etdiyi mediatur çərçivəsində bunun əyani şahidi olduq. Belə ki, Dövlət Gömrük Komitəsi Tovuz Gömrük İdarəsinin "Sınıx Körpü" gömrük-keçid məntəqəsinə mediatur təşkil etdi. Tura ölkənin aparıcı KİV-lərini təmsil edən 40-dan çox jurnalist qatılmışdı. Məqsəd media nümayəndələrinə gömrük prosedurlarının Vahid Avtomatlaşdırılmış İdarəetmə Sistemi (VAİS) ilə idarə olunmasını, sərhədkeçmə prosesini, gömrük nəzarəti prosedurlarını əyani şəkildə nümayiş etdirmək, bu proseslərin icrası zamanı şəffaflığın tam təmin olunduğu barədə onları məlumatlandırmaq idi.
Həqiqətən də son illər bu sahədə bir sıra yeniliklərin tətbiq edildiyinin şahidi olduq. Məsələ ondadır ki, müasir texniki vasitələr sayəsində müxtəlif tonnajlı avtomobillər tez bir zamanda yoxlanaraq yola salınırdı. Aydın hiss olunurdu ki, əhaliyə çevik idarəetmə sisteminə əsaslanan xidmət göstərilir. Gömrük-keçid məntəqəsində media nümayəndələrinə məlumat verildi ki, gömrük postunda bütün proseslər informasiya-kommunikasiya texnologiyalarının tam tətbiqi ilə minimum vaxt ərzində, asan və şəffaf şəkildə həyata keçirilir. Bütün bunları yerindəcə media nümayəndələrinə ətraflı izah etdilər və eyni zamanda, əyani şəkildə göstərdilər. Belə ki, ölkənin gömrük ərazisinə daxil olan nəqliyyat vasitələrinin dövlət qeydiyyat nişanı xüsusi müşahidə kameraları ilə VAİS-ə daxil edilir və nəqliyyat vasitəsinin çəkisi müəyyən edildikdən sonra "bir pəncərə" sistemi vasitəsilə qeydiyyat işləri qısa zamanda başa çatdırılır. Fiziki baxış keçirildikdən sonra isə mexaniki-elektron kilidlə (GPS) təmin edilən nəqliyyat vasitəsi təyinat gömrük orqanına yola salınır və bu proses avtomobil və yükə dair sənədlər qaydasında olduğu halda 15 dəqiqə ərzində yekunlaşdırılır. Gecikmə o halda olur ki, hansısa sənəd qaydasında olmur. Təbii ki, belə halların aradan qaldırılması müəyyən zaman tələb edir. Bir sözlə, sənədləri qaydasında olanlar tez bir zamanda yola salınır və bu zaman hansısa süni yubanmadan söhbət belə gedə bilməz.
Bununla yanaşı, jurnalistlərə verilən statistik rəqəmlərdən də aydın oldu ki, tətbiq olunan yeniliklər sayəsində gediş-gəliş artır. DGK-nın Fəaliyyətin Qiymətləndirilməsi və İnkişaf Proqramları Baş İdarəsinin Texnoloji İnnovasiyalar İdarəsinin rəisi Azər Abasov sərhədkeçmə prosedurları barədə məlumat verərkən qeyd etdi ki, 2018-ci ilin may ayında Tovuz Gömrük İdarəsinin "Sınıx Körpü" gömrük postundan ümumilikdə 5933 nəqliyyat vasitəsi keçib. Onun sözlərinə görə, gün ərzində "Sınıx Körpü" gömrük postunda idxal və ixrac xəttindən ümumi olaraq 200-ə yaxın nəqliyyat vasitəsi yoxlanır: “Sutka ərzində 209 nəqliyyyat vasitəsi həm idxal, həm də ixrac edilir. Ötən ilin bu vaxtı say 283 olub. İyunun 22-də gün ərzində postdan ölkəyə 50 minik avtomobili daxil olub, 42 avtomobil isə ölkədən çıxıb. Hər bir gömrük əməkdaşına xüsusi "elektron imza kartı" təqdim edilib. Onlar bu kartlar vasitəsilə gömrük məlumatlar bazasına daxil ola bilirlər. Avtonəqliyyat vasitəsinin sahibi sənədləri bir pəncərəyə təqdim etdikdən sonra sənədlərə baxış keçirilən vaxt avtonəqliyyat vasitəsinə də fiziki baxış keçirilir. Baxışı keçirən gömrük əməksaşı öncə özünə məxsus kartın üzərindəki "barcode"u skaynerə oxutdurur. Bundan sonra avtonəqliyyat vasitəsini həmin əməkdaşın yoxlayacağı təsdiqlənir”.
İdarə rəisi onu da bildirdi ki, ölkəyə daxil olan avtomobillərə GPS vurulur: “Əgər nəqliyyat vasitəsi təyinat nöqtəsinə deyil, başqa istiqamətə gedərsə, avtomatik olaraq əməkdaşlarımız tərəfindən aşkar edilir və araşdırılır. Bu GPS qurğularının bir neçə açarı var. Onlardan biri qeydiyyat, ikincisi isə təyinat məntəqəsində olur. 3-cü açar isə ehtiyatda olur”.
Bir məqamı da qeyd edim ki, mediatur çərçivəsində DGK-də 2009-cu ilin yanvarından “bir pəncərə” sisteminin tətbiq olunduğu məlum oldu. Tur çərçivəsində o da məlum oldu ki, gömrük prosedurlarının daha da sadələşdirilməsi istiqamətində işlər bundan sonra da davam etdiriləcək.
Vidadi ORDAHALLI
