Dünya miqyasında xüsusi diqqətlə izlənilən hadisələrdən biri də Neft İxrac Edən Ölkələr Təşkilatının (OPEK) iyunun 21-23-də Avstriyanın paytaxtı Vyanada keçiriləcək 7-ci beynəlxalq seminarıdır. “Neft - dayanıqlı gələcək üçün əməkdaşlıq” mövzusunda keçiriləcək 7-ci beynəlxalq seminar həm də qarşıdakı dövr ərzində neftin qiymətinin müəyyən edilməsində mühüm rol oynayacaq.
Qeyd edək ki, Azərbaycanın energetika naziri Pərviz Şahbazov da OPEK-in baş katibi Məhəmməd Barkindonun dəvətilə burada iştirak edəcək. Bundan başqa, energetika nazirinin OPEK-ə üzv və kartelə daxil olmayan ölkələrin Nazirlərinin Birgə Monitorinq Komitəsinin 9-cu iclasında da iştirakı planlaşdırılır. Pərviz Şahbazov OPEK Nazirlər Şurasının iyunun 23-də keçiriləcək 174-cü iclası çərçivəsində OPEK və qeyri-OPEK nazirlərinin 4-cü iclasına da qatılacaq.
Bütün bunlar isə Azərbaycanın artıq OPEK üçün mühüm əhəmiyyət kəsb edən ölkə qismində çıxış etdiyini, onun mövqeyinin qurum tərəfindən nəzərə alındığını göstərir. Ümumiyyətlə, Azərbaycan dünya neft bazarında tarazlığın və neftin qiymətinin sabitləşdirilməsi məqsədilə aparılan məsləhətləşmələrdə ilk vaxtlardan yaxından iştirakını davam etdirməkdədir. OPEK üzvləri ilə təşkilata daxil olmayan 11 ölkə, o cümlədən Azərbaycan ümumi hasilatın azaldılması barədə sazişə imza atdıqdan sonra isə neftin qiymətində sabitləşmə və yüksləiş müşahidə olunur. Qarşıdakı dövr ərzində də hasilatçıların bu siyasəti davam etdirməsi gözlənir. Xüsusən də Səudiyyə Ərəbistanı və Rusiya kimi böyük hasilatçıların yeni razılaşması neftin qiymətinin yüksək həddə olacağını deməyə əsas verir. Bununla bağlı məhşur “Əl-Monitor” dərgisi yazır: “ Səudiyyə Ərəbistanı şahzadəsi Məhəmməd bin Salman və Rusiya prezidenti Vladimir Putin, enerji nazirləri Xalid əl-Falih və Aleksandr Novak arasında yeni mühüm danışıqlar keçirilib. Bir tərəfdən, Moskva və Riyad OPEK ölkələrinin neft istehsalını azaltmasına dair Vyana razılaşmasının gələcəyi barədə birgə mövqeyi yekunlaşdırıb. Digər tərəfdən, Rusiya və Səudiyyə Ərəbistanı qlobal neft-qaz bazarının gələcəyini müəyyənləşdirəcək koalisiya yaratmağa hazır olduqlarını bəyan edib. Bu ciddi bəyanatlardır, çünki iki ölkə hələ də aradan qaldırılmalı fərqli mövqelərə sahibdir.
Son Rusiya-Səudiyyə danışıqları OPEK-in neft hasilatında mütləq artım olacağına heç bir şübhə qoymayıb. Moskva və Riyad bu məsələdə razılığa gəlib və neft istehsalının kvotalarının yenidən nəzərdən keçirilməsinin qaçılmaz olduğunu görürlər. Əslində, Venesuela və İranda neft hasilatının azalması, Liviyada, Nigeriyada və İraqda neft hasilatının dəyişkənliyini kompensasiya etmək üçün 1,5 milyon barrel neft artımı kifayətdir. Rusiya və Səudiyyə Ərəbistanı bu ölkələrdə neft hasilatının düşməsinin və dünyanın digər bölgələrində gözlənilməz neft istehsalı pozulmasının qiymətlərin artmasından və bazarın qeyri-sabitləşməsinə səbəb ola biləcəyindən narahatdır. İyun ayında “Rosneft” enerji şirkətinin rəhbəri İqor Seçin ABŞ-ın İrana qarşı sanksiyaları ucbatından neft qiymətlərinin artacağını proqnozlaşdırıb. 2000-ci illərin ortalarından fərqli olaraq, Rusiyanın energetika şirkətləri indi kifayət qədər yüksək neft qiymətlərinin sabitliyindən, habelə alternativ enerji resurslarının inkişafı, nəticədə tələbatın azalmasından narahatdır.
Ən böyük sual budur: qiymətlərin azalmasını istəmədikləri halda, Səudiyyə Ərəbistanı niyə Moskvaya yaşıl işıq yandırıb? Güman edilir ki, Səudiyyə Ərəbistanı OPEK-də artımın qiymətlərdə əhəmiyyətli endirim yaradacağını gözləmir. Hələlik isə Novak və Falih də qlobal neft bazarının və sənaye sahəsinin davamlı inkişafını təmin etmək üçün gələcək əməkdaşlığın inkişaf etdirilməsi zərurəti barədə razılığa gəlib. Bunun is’ bir neçə yolla əldə edilməsi gözlənir. Birincisi, hər iki tərəf 2018-ci ildən bəri neft bazarını tənzimləmək üçün OPEK+ sazişini müzakirə zəmini olaraq saxlamağa çalışacaq. Başqa sözlə, Rusiya və Səudiyyə Ərəbistanı 2018-ci ilin sonuna qədər yeni istehsal kvotaları ilə Vyana müqaviləsini qoruyacaq. Bu quruluşun formatı fərqli olsa da, iştirakçıları bu tarixə qədər OPEK+ üzvləri olaraq qalma]a razı salacaqlar. Gələcək görüşdə isə OPEK üzvləri neft bazarının problemlərinə dərhal təpki verəcək mexanizmləri müzakirə edəcək və zərurət yarandığı təqdirdə, ona müdaxilə edə biləcəklər. Beləliklə, OPEK+ davamlı fəaliyyət göstərəcək və neft bazarının tənzimlənməsi üçün praktiki mexanizmlərə malik foruma bənzər bir struktur ola bilər. Novak və Falih bir əhəmiyyətli təşəbbüsü də dilə gətirib: OPEK-dən olmayan ölkələri neft bazarının idarə edilməsi məsələsində müzakirə masasına gətirmək. Rusiya və Səudiyyə Ərəbistanı bunda maraqlıdır. Əvvəllər buna dair şayiə vardı, amma indi o təsdiqlənib. Nəhayət, Rusiya və Səudiyyə Ərəbistanı hazırda qlobal karbohidrogen bazarının sabitliyini təmin etmək və neft-qaz sənayesinin inkişafında kifayət qədər investisiyaların təmin edilməsi üçün əməkdaşlığa vadar edəcək ikitərəfli saziş üzərində işləyir. Ümumiyyətlə, Putinin Məhəmməd bin Salmanla görüşündə Moskva və Riyadın birlikdə işləmək niyyətində olduğu və əlaqələrdə yaranan söz-söhbətlərin şayiə olduğu göstərilib. Hər iki siyasətçi danışıqların nəticələrindən razı qalıb. Görüşdə vəliəhd hətta Putinin şərəfinə Riyadda OPEK+ liderlərinin ilk zirvə toplantısını təşkil etməyi vəd edib. Eyni zamanda, Novak və Falihin görüşü Rusiya-Səudiyyə münasibətlərinin enerji sahəsində inkişafına zəmin yaradıb. İki nazirin neft-qaz sektoruna investisiyaların dəstək verdiyi qeyri-müəyyən bir formulla Rusiya-Səudiyyə əlaqələrində növbəti addım Rusiyada və ya krallıqda birgə qaz layihələrində əməkdaşlıq ola bilər”. Bütün bunlar isə indidən neft bazarına təsir göstərərək onun qiymətini yüksəldir. Son məlumatlara görə, ölkəmizin satdığı “Azeri Light” markalı neftin bir barrelinin qiyməti 0,05 dollar bahalaşaraq 75,47 dollar olub. Londonun ICE birjasında “Brent” markalı neftin bir barrelinin qiyməti 0,27 dollar artaraq 75,35 dollar, Nyu-Yorkun NYMEX birjasında “Light” markalı neftin bir barrelinin qiyməti isə 0,36 dollar bahalaşaraq 65,43 dollar təşkil edib.
NAHİD
