Dünya neft bazarlarında baş verənlər yenə xüsusi diqqət mərkəzindədir. Buna səbəb neftə tələbin artması və bu amilin qiymələrə göstərəcəyi təsirdir. Beynəlxalq Enerji Agentliyinin neft bazarına dair son hesabatında deyilir ki, qlobal neft tələbatı bu il gündəlik orta hesabla 99 milyon 100 min barrel təşkil edəcək. Qlobal tələbatda ilk sırada gündəlik 34 milyon 600 min barrel ilə Asiya və Sakit okean ölkələri qərarlaşıb. Avropada neft tələbatı sutkalıq 31 milyon 700 min barrel, Amerika qitəsində isə 15 milyon 200 min barrel olub.
Qurum onu da vurğulayır ki, gələn il neft təklifi və tələbatı artmaqda davam edəcək.Bildirilir ki, 2019-cu ildə qlobal neft tələbatı güclü olmaqda davam edəcək və ABŞ-ın liderliyi ilə bazarda neft təklifi də artacaq. Tşkilatın hesabatına görə, 2019-cu ildə qlobal neft tələbatı gündəlik 1,4 milyon barrel artacaq. Tələbatdakı artımın əsas hissəsi isə neft-kimya sektorundan qaynaqlanacaq. Belə vəziyyət onun göstəricisdir ki, neftə tələbin gedərək artması onun ən azından indiki qiymət həddində qalmasını şərtləndirəcək. Digər tərəfdən, tələbin artımı fonunda neftin qiymətinin yüksələcəyi də tamamilə gözlənilən sayılır. Bu mənada ekspertlər vurğulayır ki, digər hasilatçılar kimi, neft gəlirlərindən əldə edəcəyi vəsaitdə ciddi artım olacağı gözlənilən Azərbaycanın büdcədə bu məhsulun qiymət artımına getməsi də tamamilə yerində atılan addımdır.
Xatırladaq ki, Azərbaycanın 2018-ci il dövlət büdcəsində neftin baza qiyməti artırılır. Bu ilin dəqiqləşdirilmiş dövlət büdcəsində nəzərdə tutulan əlavə xərclərin maliyyə təminatı üçün xam neftin 1 barrelinin satış qiymətinin təsdiq olunmuş proqnoza, yəni 45 dollara nisbətən 10 dollar artırılaraq 55 dollara çatdırılması nəzərdə tutulur. Bunun müqabilində cari ilin sonunadək Neft Fonduna əlavə olaraq gözlənilən 5 milyard 600 milyon manat daxilolmaların 1 milyard 750 milyon manatının dövlət büdcəsinə transfert edilməsi gözlənir. Belə vəziyyət ölkədə dövlət büdcəsi hesabına həyata keçrilən layihələrin sayının çoxalmasına rəvac verəcək.
İndilikdə isə hesab olunur ki, neftin qiyməti artmaqda davam edəcək. Düzdür, bundan narahat olanlar da var. Məsələn, ABŞ prezidenti Donald Tramp özünün “Twitter” səhifəsində yazıb ki, neftin qiyməti çox yüksəkdir: “Neftin qiyməti çox yüksəkdir. OPEK yenə öz işini görür. Yaxşı deyil!”. Qeyd edək ki, neftin qiymət yüksəlişi fonunda ABŞ-da yanacaq qiymətlərinin artması iqtisadi inkişafı ləngidir. Tramp bildirir ki, yanacaq qiymətləri yüksəkdir və bunun arxasında OPEK durur. Amma bundan əvvəl də Tramp OPEK-in neft siyasətindən narazılıq etsə də, vəziyyət dəyişməyib.
İndi neft bazarında bütün diqqət iyunun 22-23-də Vyanada keçiriləcək OPEK Nazirlər Şurasının 174-cü iclası, eləcə də OPEK və OPEK+ Nazirlərinin Birgə Monitorinq Komitəsinin növbəti iclasına yönəlib. Həmin iclaslarda Azərbaycanın da təmsil olunması nəzərdə tutulur. Gözlənir ki, neftin qiymətinin ən azından indiki səviyyədə qalması və tədricən artımı üçün müvafiq addımlar atılacaq. Çünki istənilən halda, neftin qiymətinin artması istehsalçı ölkələrin maraqlarına xidmət edir. Bu ölkələrin əksəriyyətində dövlət büdcəsinin formalaşdırılmasında neft gəlirləri önəmli rol oynayır. Bu, büdcə kəsirini minimuma endirməyə imkan verir. Azərbaycanın da hələlik xarici ticarət dövriyyəsində neft və neft məhsulları əsas rol oynayır. Azərbaycanın ixracının təqribən 85 faizini neft və neft məhsulları təşkil edir. Bu mənada neftin qiymətinin artması isə ölkənin gəlirlərinə ciddi təsir göstərir. Onu da bildirək ki, ölkənin valyuta ehtiyatlarının artması üçün neftin qiyməti əsas amildir. Hazırda qiymət yüksəkdir və üstəlik, ötən il imzalanan yeni neft müqaviləsi ilə əlaqədar Azərbaycana bonusların da ödənilməsinə başlanılıb. Bu iəs valyuta ehtyiatlarını daha böyük sürətlə artırır. Təxmini hesablamalar isə göstərir ki, əgər artım davam edərsə, bu il təkcə neft satışından Azərbaycana 9 miylard dollara yaxın valyuta daxil ola bilər. belə ki, ötən il Azərbaycan neftinin ixrac qiyməti bir barrel üzrə 54 dollar ətrafında idi. Bununla da Neft Fonduna gələn mənfəət 6.4 milyard dollar təşkil etmişdi. Cari ildə isə neftin proqnoz qiymətləri hələlik 45 dollar götürülüb. Ancaq Azərbaycan neftinin orta qiyməti son 6 ayda artıq 70 dollar təşkil edib. Orta qiymətin cari il üçün 75 dollar olacağını nəzərə alsaq, yəni proqnozu 66,7% üstələməsi fonunda Neft Fonduna təkcə neft satışından gələn gəlirlər 9 milyard dollara qədər yüksələ bilər. Neftin proqnoz qiymətləri 55 dollar olacağı halda bu gəlir 7 milyard dollara çatacaq. Onu da bildirək ki, ötən il Azərbaycanın neft-qaz sektorunun ümumi ixracı 14,5 milyard dollar ətrafında olub. Bu il neftin və qazın artan qiymətlərini nəzərə alsaq, bu göstəricinin cari ildə ən azı 22 milyard dollara qədər yüksəlməsi gözlənir. Bu isə Azərbaycanın neftdən daha çox gəlir götürməsini şərtləndirir.
Tahir TAĞIYEV
