Rəsul Cahangirli: “Neft-qaz sahəsində əməkdaşlığın daha da dərinləşməsi hər iki dövlətin iqtisadi maraqlarına tam şəkildə cavab verir”
Azərbaycan və İran Xəzərdə bir sıra neft bloklarının inkişafı üzrə saziş layihəsini müzakirə ediblər. Bu barədə mətbuata açıqlamasında İranın neft nazirinin müavini Amir Hüseyn Zamaniniya məlumat verib. Onun fikrincə, bununla bağlı tərəflər arasında razılaşma əldə olunsa, bu, İran və Azərbaycan arasında əməkdaşlığın bir dönüş nöqtəsi olacaq. Eyni zamanda, bu hər iki tərəfə böyük fayda gətirə bilər.
Nazir müavininin fikrincə, söhbət Araz-Alov-Şərq yataqlarından gedir. Sözügedən yataqların inkişafı Azərbaycan və İran arasında Xəzər dənizinin statusu ilə bağlı razılıq əldə olunana qədər dondurulub.
Məlumat üçün qeyd edək ki, martın sonunda İran prezidenti Həsən Ruhaninin Bakıya səfəri gözlənir. Səfər çərçivəsində, neft sektorunda əməkdaşlıq haqqında sənəd daxil olmaqla, səkkiz saziş imzalanması planlaşdırılır. Bununla yanaşı, səfərdə digər məsələlər də müzakirə olunacaq.
Qeyd edək ki, Xəzərin statusunun müəyyənləşdirilməsində 2017-ci ildəki fəaliyyət böyük önəm daşıyır. Məsələ ondadır ki, 30 noyabr - 1 dekabr 2017-ci il tarixlərində Moskva şəhərində Xəzər dənizinin hüquqi statusu haqqında Konvensiyanın razılaşdırılması üzrə Xəzəryanı dövlətlərin xarici işlər nazirlərinin müavinləri səviyyəsində Xüsusi İşçi Qrupunun növbəti iclası olub. 4-5 dekabr 2017-ci il tarixlərində Moskva şəhərində keçirilən Xəzəryanı dövlətlərin xarici işlər nazirlərinin müşavirəsi zamanı "Xəzər dənizinin hüquqi statusu haqqında Konvensiya" layihəsi üzrə, eyni zamanda, Xəzər dənizi çərçivəsində müxtəlif sahələr üzrə əməkdaşlığı nəzərdə tutan sahəvi sənəd layihələrinin hazırkı vəziyyəti barədə müzakirələr aparılıb. Bu müzakirələrin nəticəsində "Xəzər dənizinin hüquqi statusu haqqında Konvensiya" layihəsi tərəflər arasında razılaşdırılıb. Həmin layihəyə əsasən, tərəflər Xəzər dənizində öz suverenliyini, suveren və müstəsna hüquqlarını, eləcə də yurisdiksiyasını həyata keçirirlər. Gözlənir ki, bu il Xəzərin statusu ilə bağlı yekun razılıq əldə olunsun. Bu baxımdan Azərbaycanla İranın Araz-Alov-Şərq yataqlarından birgə istifadə etməsi perspektivini ekspertlər necə dəyərləndirirlər? Məsələyə münasibət bildirən ekspert Rəsul Cahangirlinin sözlərinə görə, Xəzərin statusu ilə bağlı razılıq əldə olunsa, o zaman tərəflər arasında Araz-Alov-Şərq yataqlarından birgə istifadə mümkündür: “Hələ 2014-cü ildə SOCAR-ın vitse-prezidenti Xoşbəxt Yusifzadənin rəhbərliyi ilə Bakıdan böyük bir nümayədə heyəti İranda rəsmi səfərdə olub. Burada onlar İran Milli Neft Şirkəti nümayəndələri ilə geniş bir sahə, əsasən də kəşfiyyat, hasilat, nəql, terminallardan birgə istifadə məsələlərilə bağlı qarşılıqlı anlaşma memorandumu imzalayıblar. Həmin memorandumun davamı olaraq İranın Xəzər Kəşfiyyat və Hasilat Şirkəti də Bakıda rəsmi səfərdə olub. Onlar Azərbaycanla Xəzərin İran sektorunda karbohidrogen yataqlarının kəşfiyyatı, birgə hasilat məsələləri ilə bağlı fikir mübadiləsi aparıblar. Dənizdə hasilat və kəşfiyyat məsələlərilə bağlı Azərbaycan Dövlət Neft Şirkətinin kifayət qədər təcrübəsi var. Çünki 1994-cü ildə “Əsrin müqaviləsi” imzalandıqdan sonra Azərbaycanda müasir texnologiyalarla ayaqlaşa bilən minlərlə neft kadrı yetişib. Bu fonda da həmin istiqamət üzrə Azərbaycan kifayət qədər təcrübə toplayıb. Ona görə də Azərbaycanla İran arasında neft-qaz sahəsində əməkdaşlığın davam etdirilərək daha da dərinləşməsi hər iki dövlətin iqtisadi maraqlarına tam şəkildə cavab verir. Təbii ki, Tehranla Bakı arasında mübahisəli məsələlər də mövcuddur. Bu da əsasən Xəzər akvatoriyasında yerləşən neft-qaz yataqları ilə bağlıdır. Aydındır ki, əməkdaşlıq məsələləri dərinləşdikdən sonra mübahisəli yataqlar məsələsi tez öz həllini tapa bilər. Ola bilər ki, enerji sahəsində Bakının Tehranla əməkdaşlıq imkanlarının genişlənməsi gələcəkdə Xəzərin hüquqi statusunun müəyyən edilməsinə təkan versin. Hər halda, hər şey müzakirələrin nəticəsindən asılı olacaq”.
Vidadi ORDAHALLI
