Dünya birjalarında neftin qiyməti son günlərdə ən çox müzakirə olunan başlıca mövzular sırasında yer alır. Ekspertlər qiymətlərin bu il hansı həddə dəyişəcəyi ilə bağlı birmənalı mövqe sərgiləməsələr də, hesab edilir ki, qiymət göstəriciləri indiki həddən aşağı düşməyəcək. Bu isə neft satışından əldə olunan gəlirlərin artımını şərtləndirən əsas faktorlardandır.
Son məlumatlara görə, neftin qiyməti yenidən bahalaşıb. “Azeri Light” markalı neftin bir barrelinin qiyməti 0,03 dollar bahalaşaraq 70,33 dollar olub. Ümumiiyyətlə, il başlayandan Azərbaycan neftinin qiymətinin 70 dollarıq həddən aşağı düşmədiyi müşahidə olunur. Qiymətlərin isə daha da yüksələcəyinə dair yeni proqnozlar verilməkdədir. Birləşmiş Ərəb Əmirliklərinin (BƏƏ) energetika naziri Suhail bin Məhəmməd al-Mazroui vurğulayır ki, neftin qiymətindəki artım bazar əsaslarına söykənir. O bildirib ki, neftin qiymətinin bahalaşmasına səbəb güclü tələbat artımıdır. Həmçinin bu prosesə OPEK və qeyri-OPEK ölkələri arasında əldə edilən neft hasilatının azaldılmasına dair saziş də öz təsirini göstərir.
Ümuiiyyətlə, hazırda neftin qiymətinə ən çox təsir edən faktorlardan biri məhz OPEK-ə üzv və qeyri-üzv dövlətlər tərəfindən neft hasilatının azaldılmasına dair sazişin müddətinin 2018-ci ilin sonuna kimi uzadılması ilə bağlı əldə olunan razılıqdır. Nəticədə neft hasilatının, eləcə də dünya bazarına çıxarılan neftin həcminin birbaşa tələbə tənzimlənməsi təklifə təsir göstərir ki, bu da qiymətlərin yüksəlməsi baxımından vacibdir. Bu vəziyyətdə aydındır ki, neftin dünya bazarında qiymət yüksəlişi Azərbaycanın dövlət gəlirlərinin artmasına təsir göstərir və ölkəyə daxil olan valyutanın həcmini artırır. Belə bir vaxtda dünyanın qabaqcıl investisiya banklarından olan “Goldman Sachs” 2018-ci il üzrə neftin qiymətinə dair proqnozunu artırıb. “Goldman Sachs” bu il üzrə “Brent” markalı xam neftin qiymətinə dair 3, 6 və 12 aylıq proqnozunu 62 dollardan müvafiq olaraq 75 dollara, 82,5 dollara və 75 dollara yüksəldib. Bank onu da vurğulayır ki, neft bazarında gözləniləndən 6 ay əvvəl sabitlik yaranıb. Bu da qiymtələrin artımını şərtləndirən əsas faktorlardan sayılır. Başda OPEK olmaqla, digər neft hasilatçıları ilə əldə edilən neft istehsalının azaldılmasına dair razılığın bazara təsirini qiymətləndirən “Goldman Sachs” bildirib: “Tələbat sabit bir şəkildə yüksəlməyə davam edir”.
Artan qiymətlər isə, yuxarıda qeyd olunduğu kimi, Azərbaycanın neft gəlirlərini çoxaldır. Artıq ötən ilin yekunları da bunu əyani şəkildə nümayiş etdirir. Belə ki, Dövlət Neft Fondu (ARDNF) keçən il mənfəət neftinin və qazın satışından əldə etdiyi gəlirləri artırıb.Məlumata görə, 2017-ci ildə Neft Fonduna dövlətin payına düşən mənfəət neftinin və qazın satışından 6 milyard 410 milyon dollar həcmində vəsait daxil olub. 2016-cı ildə isə mənfəət neftinin və qazın satışından əldə edilən gəlirlər maddəsi üzrə ARDNF-in büdcəsinə 5 milyard 189,1 milyon dollar və ya 8 milyard 320 milyon manat məbləğində vəsait daxil olmuşdu. Beləliklə də ötən il Dövlət Neft Fondunun mənfəət neftinin və qazın satışından əldə etdiyi gəlirləri 1 milyard 220,9 milyon dollar artıb. Amma cari ildə neft gəlirlərinin daha yüksək göstəricilərlə ifadə olunması gözlənir. Bu da iqtisadi müstəvidə Azərbaycana yeni addımlar atma imkanı verir. Bunu
"Moody's" Beynəlxalq Reytinq Agentliyi də təsdiq edir. Qurumun MDB ölkələri üzrə açıqladığı 2018-ci il icmalında bildirilir ki, neftin qiymətinin hazırkı səviyyəsi Azərbaycan, Rusiya və Qazaxıstan kimi ölkələrin ticarət şərtlərinə müsbət təsir göstərir. "Moody's" reytinqlərinə tədricən dəyişməsi gözlənilən maliyyələşmə şərtlərini də daxil etdiyini vurğulayıb. Agentlik qeyd edir ki, maliyyələşmə ilə bağlı vəziyyətin anidən dəyişməsi gözlənilmir. Qurum Azərbaycanın neft satışından daha çox valyuta gəlirləri əldə etdiyini və bunun da maliyyə sahəsinə müsbət təsir göstərdyini vurğulayır. Belə vəziyyətdə Azərbaycanın iqtisadi müstəvidə yeni manevr imkanları əldə etməsi də diqqətə çatdırılır. Eyni zamanda, baş verənlərin manatın mövqelərinin daha da güclənməsinə gətirib çıxarması gözlənir. Amma hesab edilir ki, qeyri-neft ixracının artımı üçün müvafiq qurumlar manatın çox da möhkəmlənməsinə imkan verməməlidir. Ekspertlərin fikrincə, hökumət və Mərkəzi Bankın əsas hədəfi mövcud məzənnəni qoruyub saxlamaq olmalıdır. Çünki manatın möhkəmlənməsi qeyri-neft ixracatı baxımından arzuolunan deyil. Manat möhkəmlənəcəksə, bu, qeyri-neft ixracatına mənfi təsir göstərəcək. Qeyd olunan fonda məzənnənin qorunub saxlanması məqsədəuyğundur və bu, həm də makroiqtisadi sabitlik baxımından vacibdir.
Tahir TAĞIYEV
