Dünya bazarlarında neftin qiyməti gözlənildyindən də böyük sürətlə bahalaşmaqdadır. Əvvəllər neftin qiymətinin cari ilin ikinci yarısında 80 dollarıq həddə çata biləcəyi proqnozlaşdırılırdısa, artıq ilin birinci rübündə qiymətlərin 80 dolları keçməsi gözlənir. Son məlumatlara görə, “Brent” markalı xam neftin bir barrelinin qiyməti 2014-cü ildən indiyədək ilk dəfə 71 dolları keçib.
Hazırda “Brent” neftinin bir barreli Londonun “ICE” birjasında 71,04 dollardan alıcı axtarır. “Light” markalı xam neftin bir barrelinin qiyməti 2014-cü ildən indiyədək ilk dəfə 66 dolları ötüb. Azərbaycan neftinin bir barrelinin qiyməti isə artıq 72 dollara çatır. Amma qiymətlərin qarşıdakı dövr ərzində daha da yüksəlməsi gözlənir.
İndiyə qədər qiymət yüksəlişinə mane ola biləcək əsas amil qismində ABŞ-ın şist neft hasilatı göstərilirdi. Amma ABŞ-ın energetika naziri Rik Perri qeyd edir ki, dünya iqtisadiyyatı Amerika şist neftini "həzm etmək" iqtidarındadır. O həmçinin qeyd edib ki, Səudiyyə Ərəbistanı və Meksika kimi ölkələrdə keçirilən islahatlar potensial olaraq neftə tələbi artıra, innovasiyaları stimullaşdıra bilər. Buna görə də "yaxşı günlər" hələ qabaqdadır. Bundan başqa, R.Perri ABŞ-ın Energetika İnformasiyaları Administrasiyasının (EIA) proqnozlarına şübhə ilə yanaşdığını qeyd edib. Xatırladaq ki, EIA bu il ölkədə gündəlik neft hasilatının 10,3 milyon barrelə çatacağını ehtimal edir. Amma Rik Perri bu göstəricəyə cari ildə çata bilməyəcəklərini vurğulayıb. Elə nazirin açıqlamalarından sonra dünya bazarında neftin qiyməti sürətlə artmaqdadır.
Beynəlxalq Enerji Agentliyinin (IEA) icra direktoru Fatih Birol da qeyd edir ki, 2018-ci il neftin qiyməti baxımından balanslı bir il olacaq: “OPEK və başda Rusiya olmaqla digər qeyri-OPEK ölkələri ilə əldə olunan neft hasilatının azaldılmasına dair razılaşma neftin qiymətinin 70 dollara qalxmasına səbəb olub. “Qara qızıl”ın qiymətinin 70 dollara çatması ABŞ-da şist nefti istehsalının da artmasına səbəb olacaq. Amma əhəmiyyətli geosiyasi proseslər olmayacağı təqdirdə 2018-ci il neftin qiyməti üçün balanslı bir il olacaq”. Rusiyanın “LUKoil” şirkətinin prezidenti Vahid Ələkbərov isə qeyd edir ki, neft hasilatının həcminin azaldılması ilə bağlı OPEK+ razılaşması nəticəsində neftin qiyməti stabilləşir: “Amma indi elə təsəvvür var ki, neft hasil edən ölkələrin hökumətlərini artıq 70 dollar da qane etmir. Biz qiyməti 2011-2012-ci illərdəki normaya salmalıyıq, lakin neftin qiymətinin 140-150 dollara qalxdığı kimi yenidən sıçrayışla artmasına imkan verməməliyik”. V.Ələkbərov həmçinin əlavə edib ki, “LUKoil” yaxın üç il üçün büdcəsini 50 dollara uyğun müəyyənləşdirib. Bununla belə o, qiymətlərin daha yüksək olacağını da etiraf edir. Onun sözlərinə görə, ötən il dünyada 7 milyard barrel həcmində neft ehtiyatı aşkar olunub: "Bu rəqəm adətən 20-70 milyard barrel təşkil edirdi. Geoloji araşdırmalara investisiyalar xeyli azalıb. Bu da yaxın 3-5 ildə neft məhsullarının qiymətinin kəskin artacağını göstərir. OPEK+ anlaşmasının müddəti daha 1 il uzadılsa, biz investisiya layihələrimizi gözdən keçirməyə məcbur olacağıq". Onun sözlərinə görə, OPEK+ anlaşması neftin qiymətini sürətlə artırır. Bu gedişlə qiymətlərin hətta 100 dollara çatması belə istisna olunmur. Əksər hasilatçılar isə OPEK+ anlaşmasının uzadılmasını istəyir. Məsələn, Səudiyyə Ərəbistanının energetika naziri Xalid əl-Faleh bildirir ki, ölkəsi OPEK+ anlaşmasının uzadılmasında maraqlıdır. Digər hasilatçılar, o cümlədən Azərbaycan da eyni mövqedədir. Bakı hesab edir ki, hasilatın azaldılmasına dair OPEK+ sazişi 2018-ci ildən sonra uzadılacaq. Bununla bağlı Prezident İlham Əliyev RİA “Novosti”yə açıqlamasında qeyd edir: “Hesab edirik ki, OPEK və qeyri-OPEK formatı davam etdiriləcək. O davam etməlidir. İndi yaxşı ki, onu ilin sonuna qədər uzatdılar. Lakin mən düşünürəm ki, ondan sonra da uzatmaq lazım gələcək. Bakı neftin qiymətlərinin sabitləşdirilməsi üzrə OPEK+ sazişini dəstəkləyir və hətta hasilatın azaldılmasına dair öhdəliklərini artıqlaması ilə yerinə yetirir. Biz həmişə hasilatın azaldılmasını dəstəkləmişik və dəstəkləyirik və öz öhdəliklərimizi yerinə yetiririk. Hətta artıqlaması ilə yerinə yetiririk”. Xatırladaq ki, Davosda İlham Əliyevlə görüşündə OPEK-in baş katibi Məhəmməd Barkindo da Azərbaycanın öz öhdəliklərini yerinə yetirən ölkə kimi rolunu yüksək qiymətləndirib. Bununla bağlı Məhəmməd Barkindo qeyd edib: “Biz Azərbaycanın OPEK və qeyri-OPEK ölkələrinin bir araya gətirilməsi və 2016-cı ilin dekabrında bununla bağlı tarixi qərarın qəbul edilməsində fəal liderlik rolunu yüksək qiymətləndiririk”.
Tahir TAĞIYEV
