Bu gün ölkəmizdə nəqliyyat sahəsində həyata keçrilən infrastruktur layihələri qonşu ölkələrin də xüsusi diqqət mərkəzində yer alır. Əsas səbəb də odur ki, həmin layihələr qonşu dövlətlərə Azərbaycan üzərindən daha rahat və sürətli yükdaşımalarına imkan verəcək. Hazırda Rusiya və İranın bu məsələyə kifayət qədər böyük önəm verdiyi özünü qabarıq surətdə büruzə verir.
Məsələ burasındadır ki, hər iki ölkə Qərb sanksiyaları ilə üz-üzədir və nəticədə üzləşdikləri zərərin minimal həddə endirilməsi üçün öz aralarında qarşılıqlı əməkdaşlığı genişləndirirlər. Amma bundan ötrü onlara yükdaşımaların effektivlyini artırmaq üçün əlverişli nəqliyyat infrastrukturu lazımdır. Belə imkanı təqdim edən yeganə tərəf qismində isə Azərbaycan çıxış edir.
Son vəziyyətin təhlili göstərir ki, Azərbaycanda dəmir yolunun yenidən qurulması Rusiya-İran istiqamətində yük axınlarının artmasına gətirib çıxaracaq. Bunu “Rus Konteyner Şirkəti” Səhmdar Cəmiyyətinin (SC) analitik şöbəsinin mütəxəssisləri də təsdiq edir. Qeyd edək ki, bu il Azərbaycan irimiqyaslı “Şimal-Cənub” nəqliyyat layihəsinin tərkib hissəsi olan Bakı-Yalama dəmir yolunun Rusiya sərhədinə qədər hissəsinin yenidənqurulmasına başlayacaq. Yenidənqurma işləri zamanı Bakı-Astara dəmir yolunun Xəzər dənizinin sahilindən keçən hissəsinin köçürülməsi, habelə Qəbələ şəhərinə qədər dəmir yolu qolunun çəkilməsi nəzərdə tutulur. “Rus Konteyner Şirkəti” SC-nin analitik şöbəsi mütəxəssislərinin fikrincə, belə infrastruktur layihələri təkcə Azərbaycan üçün deyil, həm də Rusiya və son dövrlərdə dünyada ən yüksək iqtisadi inkişaf sürətlərindən birini nümayiş etdirən İran üçün sərfəlidir. Bununla bağlı analitiklər bildirir: “Tranzit potensialının inkişafı ölkələrimiz arasında münasibətlərin inkişafının düzgün vektorudur. O, qeyri-xammal sahələrinin, o cümlədən nəqliyyat kompleksinin iqtisadiyyatın inkişafının təminatına çevrilməsinə kömək edir. “Şimal-Cənub” layihəsi çərçivəsində Azərbaycan, İran və Rusiya dəmir yollarını birləşdirmək və ilkin mərhələdə bu yollarla ildə təqribən 5 milyon ton yük daşımaq nəzərdə tutulur”. “Rus Konteyner Şirkəti” SC-nin baş direktoru İvan Qrişaqin belə bir proqnoz verərək deyir: “Nəqliyyat sahəsində yaranan real vəziyyəti lazımınca qiymətləndirmək həqiqətən çətindir, amma fəaliyyət göstərən və işə salınmağa hazırlanan dəmir yollarının buraxıcılıq qabiliyyəti ilə bağlı ilkin hesablamalar nəzərə alınsa, xərclər nəinki ödəniləcək, həm də Rusiya və İran iqtisadiyyatlarının möhkəmlənməsinin əhəmiyyətli amilinə çevriləcək. Görülən tədbirlər, şəksiz ki, ölkələrimiz arasında əmtəə dövriyyəsini dəfələrlə artırmağa və hətta proqnozlaşdırılan göstəriciləri 10 milyard dollar üstələməyə imkan verəcək”.
Beləliklə, qeyd edilənlərdən aydın olur ki, ölkəmizin əlverişli nəqliyyat infrastrukturu Azərbaycan üzərindən daha çox yük daşınmasına imkan verəcək. Digər tərəfdən, Bakı-Tiflis-Qars dəmir yolu Rusiya və İrana öz məhsullarını həm də digər bazarlara sərfəli şərtlərlə çıxarmağa imkan verir. Amma Azərbaycanın nəqliyyat infrastrukturu təkcə Rusiya və İranı maraqlandırmır. Hazırda bir çox ölkələrin, o cümlədən Çinin də buna marağının sürətlə artması müşahidə olunur. Bununla bağlı İqtisadi İslahatların Təhlili və Kommunikasiya Mərkəzinin "Azexport" portalının rəhbəri Zaur Qardaşov bildirir: "Hazırda İpək Yolunun mühüm kəsişmələrindən biri olan Çinin Urumçi bölgəsinə sürətli qatar xətti çəkilib ki, bu da öz növbəsində Çinin daha çox inkişaf etmiş və əsasən sahilboyu yerləşən bütün əsas sənaye şəhərlərini özündə birləşdirən dəmir yolu şəbəkəsi üzərindən yük axınının təmin edilməsinə əlavə zəmin yaradır. Eyni zamanda, bu layihə həm də Çin üçün qərb və şimal regionlarının inkişafının təmin edilməsi baxımından çox zəruridir. Sonrakı mərhələdə yüklər Qazaxıstan və Türkmənistan üzərindən Azərbaycan limanları ilə mübadilə ediləcək. Artıq bu ilin əvvəlindən Çin daşıma və logistika şirkətləri qeyd olunan istiqaməti özlərinin qiymət cədvəlinə daxil ediblər. Məsələn, dünyanın ən böyük daşıma şirkətlərindən olan COSCO müştərilərinə bu istiqamətdə daha sərfəli təkliflər təqdim edir. Hesab edirik ki, gələcəkdə Azərbaycan üzərindən yüklərin daşınmasının təmin edilməsində Çin Dəmir Yolları Korporasiyası (ÇDYK) və kombinə edilmiş yüklərin daşıması üzrə fəaliyyət göstərən şirkətlərin rolu böyük olacaq. Araşdırma göstərir ki, Azərbaycan istiqaməti daha sərfəlidir və növbəti mərhələdə yerli, Çində fəaliyyət göstərən aidiyyəti qurumların ÇDYK ilə, həmçinin logistika şirkətləri ilə memorandumların imzalanması və əməkdaşlığın qurulması zəruridir. Strateji Yol xəritələrində nəzərdə tutulmuş Azərbaycanın regionlarında sərhədyanı ticarətin inkişaf etdirilməsi məqsədilə yaradılacaq logistika və ticarət mərkəzləri də ölkəmizin gələcəkdə regional ticarət qovşağına çevrilməsində və bu istiqamətdə yük axınının artmasına əlavə təkan olacaq".
Ekspertlər isə qeyd edir ki, ölkədə müasir dünya standartlarına cavab verən güclü iqtisadi və sosial infrastruktur yaratmadan iqtisadiyyatın dinamik, davamlı artımını təmin etmək mümkün deyil. Azərbaycanda reallaşdırılan infrastruktur layihələri isə ölkəmizdə bu missyanın öhdəsindən layiqincə gəlindyini göstərir.
Nahid SALAYEV
