Zakir Əhmədov: “Dollar əmanətlərinin azalması onunla bağlıdır ki...”
Azərbaycanda əhalinin bank əmanətləri üzrə dollarlaşma dərəcəsi 2017-ci il dekabrın 1-nə 68,99% təşkil edib. Noyabrın əvvəlində bu göstərici 69,92%, ötən il yanvarın 1-nə isə 79,63% olub.
Cəmi depozit bazasında dollarlaşma dərəcəsi dekabrın 1-nə 72,08%, noyabrın 1-nə 74,44%, yanvarın 1-nə 75,29%, 2016-cı ilin analoji dövründə isə 75,58% təşkil edib.
Kreditlərin strukturunda isə dollarlaşma səviyyəsi 2017-ci il dekabrın 1-nə 40,63%, noyabrın 1-nə 41,14%, yanvarın 1-nə 47,32%, 2016-cı il dekabrın 1-nə 47,15% olub.
Hazırda Azərbaycan vətəndaşlarının əmanətlərinin getdikcə böyüməsinin müşahidə edilməsi təkcə əhalinin bank sisteminə etibarının artması ilə bağlı deyil. Bu həm də milli valyutamız olan manata etibarın artması isə bağlıdır.
Noyabr ayı ərzində fiziki şəxslərin depozitləri 90 milyon manat, yaxud 1,2% artaraq 1 dekabr 2017-ci il tarixində 7,37 milyard manata çatıb. Diqqətəlayiq haldır ki, bu proses manat əmanətlərinin artımı fonunda baş verir. Bir ay ərzində bu əmanətlər 96 milyon manat, yaxud 4,4 faiz artaraq 2,285 milyard manat təşkil edib. Xalqın milli valyutaya inamının artmasını 2017-ci illə müqayisə edəndə də görmək olar. 2017-ci ilin əvvəlləri ilə müqayisədə bu nisbət 832 milyon manat və ya 57 faizdir. Bunun əksi olan göstəricilər dollar əmanətlərində izlənir. Bir ay ərzində dollar əmanəti 6 milyon manat dəyərində aşağı düşüb. İlin əvvəli ilə müqayisədə isə 1,209 milyard manat azalaraq, 5,086 milyard manat təşkil edib.
Ümumilikdə, bu tendensiyanı ekspertlər necə dəyərləndirirlər?
Məsələyə münasibət bildirən ekspert Zakir Əhmədovun sözlərinə görə, müşahidələr göstərir ki, manata inam xeyli möhkəmlənib: “Bu səbəbdən banklarda dollarlaşma səviyyəsi azalır. Ümumiyyətlə, bu tendensiyanın müsbət tərəfi odur ki, milli iqtisadiyyatın dollarsızlaşdırılmasına start verilib. İlin başlanmasından etibarən xarici valyuta əmanətlərinin ümumi həcmdə payı 12 faiz azalaraq 69 faizə çatıb. Bu isə o deməkdir ki, 2017-ci ildə manat dolları sıxışdırmağa başlayıb. Qeyd edim ki, 2015-ci ildə baş verən devalvasiyadan sonra vətəndaşlar öz əmanətlərini itirəcəklərindən qorxaraq onu xarici valyutaya dəyişməyə başladılar. 2014-cü ildə manatla olan əmanətlər 61 faiz idi. Dollarla olan əmanətlər isə 39 faiz təşkil edirdi. 2015-ci ildə isə bu vəziyyət sürətlə dolların xeyrinə dəyişdi. Lakin hazırda vətəndaşların manat əmanətlərinin həcmi artıb ki, bu da manatın sabitləşməsi ilə əlaqədardır. 2017-ci ilin yanvarında 1 dollar 1,7707 manata idi. 2018-ci ilin yanvarında isə 1 ABŞ dolları 1,7001 manatdır. Dollar əmanətlərinin azalması onunla bağlıdır ki, əhali öz vəsaitlərinin ABŞ valyutasında qorunmasını perspektivsiz görür. Məsələ ondadır ki, bankirlər dollar depozitləri üzrə dividendlərin ödənilməsini illik 3 faizə endiriblər. Bununla yanaşı, banklarda manat depozitlərinin yüksək gəlirliliyi bir daha əhali üçün cazibədar ola bilər. Bu isə milli iqtisadiyyatın dollarlaşma səviyyəsinin daha da azalmasına gətirib çıxaracaq. Məsələ ondadır ki, əmanətlərin evdə saxlanmasının perspektivi yoxdur. Çünki qiymətlər artanda pul sahibləri bundan itirir. Bu səbəblərdən dollarda saxlanan əmanətlərin həcmi azalır. Bir sözlə, manat möhkəmləndikcə, milli valyutaya inam artır”.
Vidadi ORDAHALLI
