Əli Əhmədov: “Vəsaitin bir hissəsini çəkirsən, qalan hissə yenə də gəlir gətirir”
Azərbaycanda ən çox alınıb-satılan qiymətli kağız olan SOCAR istiqrazlarının sahiblərinə 2018-ci ildə ilk faiz ödənişi həyata keçiriləcək. Belə ki, yanvarın 17-də SOCAR istiqrazlarının sahiblərinə hər istiqraza görə 12,5 dollar olmaqla, ümumilikdə 1 milyon 250 min dollar vəsait ödəniləcək. Bu, istiqraz sahiblərinin cari ildə qrafik üzrə ilk qazancı olacaq. 2017-ci ildə isə SOCAR istiqrazlarının sahibləri bu qiymətli kağızlardan 5 milyon dollar gəlir götürüblər.
SOCAR-ın daxili bazar üçün nəzərdə tutulmuş istiqrazları 2016-cı ilin oktyabr ayında dövriyyəyə buraxılıb. Nominal qiyməti 1000 ABŞ dolları olan istiqrazların illik gəlirliliyi 5 faiz və ya hər istiqraza görə ildə 50 dollardır. İstiqrazlar üzrə faizlər 3 aydan bir olmaqla, ildə 4 dəfə ödənilir. SOCAR istiqrazlarının digər qiymətli kağızlardan əsas üstünlükləri SOCAR tərəfindən nominal qiymətə alış zəmanəti və yüksək likvidliyidir. Nəticədə istiqrazların qiyməti heç vaxt 1000 dollardan aşağı enmir və onları dərhal nağd pula çevirmək mümkündür. Bu təkcə Azərbaycanda deyil, bütün regionda qiymətli kağızlar üçün tətbiq edilən ən əlverişli şərtlərdir. Bir istiqrazın qiyməti 1029 dollara çatıb. İstiqraz yeni buraxılanda bəziləri buna inamsız yanaşsa da, zaman göstərdi ki, buna maraq yüksəkdir. SOCAR istiqrazları ilə əməliyyatlar 2017-ci ildə rekord həddə çatıb. SOCAR istiqrazları təkrar bazarda ən aktiv alınıb-satılan qiymətli kağız olub. Belə ki, ötən il təkrar bazarda 89 min 230 SOCAR istiqrazı alınıb. İstiqrazlarla əməliyyatların həcmi 89,5 milyon dollar təşkil edib. İstiqrazlara həm fiziki, həm də hüquqi şəxslərin böyük maraq göstərməsi onun bahalaşmasına da səbəb olub. Ötən il istiqrazların qiyməti 1000-1023 dollar arasında dəyişib.
Ümumilikdə, ekspertlər SOCAR istiqrazlarına marağın yüksək olmasını nə ilə əlaqələndirirlər?
Sözügedən məsələni dəyərləndirən iqtisadçı-ekspert Əli Əhmədovun fikrincə, SOCAR istiqrazlarına marağın artmasının əsas səbəblərindən biri dollarla olan illik gəlir faizlərinin yüksək olması və likvidliyidir: “Başqa investisiya alətlərində biz pulu ancaq bütöv götürə bilirik.Yəni onu hissə-hissə götürmək mümkün deyil. Məsələn, müştəri bankdan əmanətin yarısını götürsə, bütün müqavilə qüvvədən düşür. Ancaq SOCAR istiqrazında bu belə deyil. Yəni vəsaitin bir hissəsini çəkirsən, qalan hissə yenə də gəlir gətirir. Fiziki şəxslər gəlir götürmək üçün pullarını qoyurlar. Hüquqi şəxslər isə bəzən özlərinə istifadə etmədikləri valyutanı qoyurlar banka, vəsaiti depozit kimi saxlayırlar. Bəzən ondan gəlir əldə etmirlər. Sadəcə, istifadə etdikcə, cari hesabdan götürürlər. Ancaq pulu istiqraza yatıranda həm istifadə etmək üçün uyğundur, həm də artıq gəlir gətirməyə başlayır. SOCAR istiqrazı sahibləri eyni zamanda REPO əməliyyatından istifadə edərək 12 milyon dollara yaxın güzəştli kredit götürüblər. İstiqraz sahibləri qiymətli kağızlarını girov qoyaraq güzəştli şərtlərlə, illik 3,5-4 faizlə maliyyə vəsaiti əldə ediblər. REPO əməliyyatının üstünlüklərindən biri hüquqi şəxslərlə yanaşı, fiziki şəxslər üçün də əlçatan olmasıdır. Digər bir səbəb isə SOCAR istiqrazlarının etibarlığıdır. Məsələ ondadır ki, REPO imkanı varsa, istiqraz sahibi onu satmır. İstiqrazı girov qoyaraq pul götürür. REPO əməliyyatlarında təminat əmsalı qaydası var. Yəni qiymətli kağız nə qədər etibarlıdırsa, onun sahibi o qədər kredit götürə bilir. Məsələn, Azərbaycanda elə qiymətli kağız var ki, 1000 manatlıq qiymətli kağızı girov qoyub cəmi 600 manatlıq kredit götürmək olar. SOCAR istiqrazlarında isə onun qiymətinin 95 faizi qədər kredit götürmək olar. Hesab edirəm ki, bu çox böyük üstünlükdür”.
Vidadi ORDAHALLI
