İlham Şaban: "İqtisadiyyatının 90 faizi neftdən asılı olan ölkələrin neft bazarından çıxması çox risqlidir"
Analitiklərin fikrincə, dünyanın ən böyük neft istehsalçılarından biri olan Venesuelada 70 faiz qiymətləndirilən iflas risqi reallaşarsa, neftin qiyməti 60 faiz artacaq. Məsələ ondadır ki, Venesuelanın sürükləndiyi siyasi və iqtisadi xaos neft bazarlarında ən böyük geosiyasi risq kimi qiymətləndirilir.
Otuz milyon əhalisi olan Venesuelada siyasi gərginlik artmaqdadır. Ölkədə dörd aydır davam edən aksiyalarda 120-dən çox insan ölüb və minlərlə insan həbs olunub. Prezident Nikolas Maduro bütün gücü özündə cəmləşdirib konstitusiyada müəyyən dəyişikliklər etməyə müvəffəq olsa da, ölkədə iqtisadi çöküşün qarşısının alınmasının çətin olacağı görünür. Ən böyük çətinlik isə ölkənin ilin qalan dövründə 5 milyard dollarlıq borcu geri ödəməsidir. Bu həcmin bir hissəsini ölkə borcu, qalanının isə dövlətə məxsus PDVSA (Petroleos de Venesuela) enerji şirkətinin ödənişləri təşkil edir.
Ekspertlər ölkənin 70 faiz qiymətləndirilən iflas risqinin reallaşması vəziyyətində neftin qiymətinin 80 dollar/barrel olacağını proqnozlaşdırırlar.
Bütün bu deyilənlərin fonunda, neftin qiymətinin 80 dollara qədər artma ehtimalını ekspertlər necə dəyərləndirir? Məsələyə münasibət bildirən Neft Araşdırmaları Mərkəzinin rəhbəri İlham Şabanın fikrincə, Venesuelada neft ixracının kəskin azaldılması ölkədə hakimiyyət dəyişikliyi ilə nəticələnə bilər: "Proqnozlaşdırılan risq qarşılığında Venesuelanın neft ixracını kəskin azaldacağını düşünmürəm. Bu, ölkə daxilində vəziyyəti daha da gərginləşdirə bilər. Düzdür, Venesuela neft ixracını kəskin azaldarsa, dünya bazarında təklif olunan neftin həcmi aşağı düşəcək və nəticədə neftin qiymətlərində kəskin artımlar qeydə alınacaq. Ancaq bir məsələ var ki, Venesuelanın iqtisadiyyatı neftdən asılıdır və büdcəsi neft hesabına formalaşır. Bu baxımdan da gözlənilən risq qarşılığında Venesuelanın neft ixracını kəskin azaltması birbaşa ölkənin gəlirlərinə mənfi təsir edəcək. Bu isə ölkə üçün gözlənilməz nəticələrə gətirib çıxara, daxildə vəziyyəti daha da gərginləşdirə, hətta hakimiyyət dəyişikliyinə səbəb ola bilər".
İ.Şaban Venesuelanın təqribən 17 il bundan öncə milliləşən neft sənayesini yenidən xarici şirkətlərin üzünə aça və bu fonda hasilatın arta biləcəyini mümkün sayıb: "Bu, ölkə daxilində sosial rifahın yaxşılaşması üçün yeni bir addım ola bilər. Bir sözlə, iqtisadiyyatının 90 faizi neftdən asılı olan ölkələrin neft bazarından çıxması çox risqlidir. Üstəlik, bu kimi hadisələr sıçrayışla baş verə bilər, ancaq stabil deyil. Yəni neft hasil edən ölkələr 5-6 ay neftin ixracını minimuma salsalar və bu fonda dünya bazarında neftin qiyməti qalxsa belə, həmin dövlətlər iki aydan sonra yenidən neftini bazara çıxarmağa məcbur olacaqlar".
Vidadi ORDAHALLI
